="justify">Ermenistan'?n ba?kenti Erivan'da hava -25 derece. Ama Ermenistan D??i?leri Bakan Yard?mc?s?, tan?nm?? tarihçi Arman Kirakosyan' la konu?mam?z s?cak bir ortamda geçiyor.

&. "Bunun için hiçbir önko?ulumuz yok" diyor. Ermeni diyasporas? taraf?ndan sözde soyk?r?m meselesinin Türkiye'ye kabul ettirilmek istenmesine ili?kin ise "Bizim onlara bask? yapma gibi bir gücümüz yok" diye anlat?yor. Kirakosyan, sözde Ermeni soyk?r?m?n?n Osmanl? dönemine ait oldu?unu ve Ermenistan olarak bu i?ten Türkiye'yi kesinlikle sorumlu tutmad?klar?n? da sözlerine ekliyor.

Türkiye'nin Azerbaycan'la ili?kilerinden ba??ms?z olarak Ermenistan siyasetini olu?turmas? gerekti?ine de özel vurgu yap?yor.

- Burada Geni? Karadeniz Projesi konulu bir konferans düzenlendi. Siz bu projeyi nas?l de?erlendiriyorsunuz? Daha do?rusu Geni? Karadeniz Projesi nedir?

K?RAKOSYAN - Biz Ermenistan olarak Karadeniz Ekonomik ??birli?i'ne (KE?) çok önem veriyoruz. ?unu da hat?rlatmak isterim; KE?, Türkiye taraf?ndan olu?turulmu? ve hayata geçirilmi? bir projedir. Türkiye KE?'ye bugün üye olan ülkelerin hepsini bu te?kilata dahil olmaya ça??rm??t?r. Biz Ermenistan olarak KE? projesini bölgemizde i?birli?inin en iyi örne?i olarak görüyoruz.

Evet, Türkiye-Ermenistan ve Ermenistan-Azerbaycan gibi KE? üyesi ülkelerin kendi aralar?nda sorunlar? var. Ama yine de bizler bir olu?umun, bir yap?n?n içindeyiz. Ermenistan bölgesel i?birli?inin ve bölgede bar???n yerle?mesini istemektedir. Dolay?s?yla da böyle bir te?kilat?n parças? olmak bizim için çok önemlidir.

Geni? Karadeniz kavram?na gelince... Asl?nda bunun ne anlama geldi?i tam olarak netlik kazanm?? de?il. Ama bir ilk ad?m olarak olumlu bak?yoruz. Yine de AB modelini örnek vermek istiyorum. Avrupa iki dünya sava?? geçirdi. Ondan önce Avrupa'da yüzy?llarca sürtü?meler, sava?lar ya?and?. Ama bugün Avrupa yap?s? alt?nda uzla?ma karar? ald?lar.

Bütün ülkelerin özgür olmalar? gerekir. Özgür oldu?unuzu hissetti?iniz zaman da bir ittifak bünyesine entegre olmay? dü?ünürsünüz. O nedenle sorunlar?m?z? çözebilmek amac?yla bu bölgede birinci olarak istikrar, bar?? atmosferi yaratmal?y?z. Dolay?s?yla KE?, ekonomik i?birli?i için ne kadar önemli bir kurum oldu?unu göstermi?tir. KE? kültürel sorunlar?n çözümü için de önemli oldu?unu kan?tlam??t?r. Sonuç olarak i?birli?i yoluyla bir uzla?maya, anla?maya varabiliriz. Bunu özellikle Türkiye'yle ba?arabiliriz.

Ankara, ili?kilerinde adil olsun

- Yaln?z biliyorsunuz ki Türkiye'yle Ermenistan aras?nda y?llard?r sürüp giden bir sözde soyk?r?m sorunu var. Bunun son örne?ini ABD'deki Ermeni diyasporas?, ABD Temsilciler Meclisi'ne soyk?r?m yasa tasar?s? olarak neredeyse kabul ettirmek üzereyken ya?ad?k. Bu giri?imler sizce Türkiye-Ermenistan ili?kilerinin yumu?amas?na ne kadar katk?da bulunabilir?

- Bu insanlar kim diye bakt???m?z zaman onlar?n ABD vatanda?? olduklar?n? görüyoruz. Biz ise Ermenistan vatanda??y?z. Yurtd???nda, yurtiçindekinden çok daha fazla Ermeni ya??yor.

- Olabilir. Ama sizce bu durum Türkiye-Ermenistan ili?kilerini zehirlemiyor mu?

- Belki. Ama onlar bu faaliyete 1960'l? y?llarda ba?lad?lar. Ermeni diyasporas? soyk?r?m? kabul ettirme çal??malar?na ba?lad??? y?llarda, size hat?rlat?r?m, Ermenistan Sovyetler Birli?i'nin bir parças?yd?.

Yineliyorum; yurtd???nda, Ermenistan'dakinden çok daha fazla say?da Ermeni ya??yor. Ayr?ca Ermenistan yurtd???nda ya?ayan Ermenilere bask? yapacak kadar da güçlü bir ülke de?il. Yurtd???nda ya?ayan Ermeniler tek bir ülkede de?il.

Size ?unu söyleyeyim; biz Ermenistan olarak Türkiye'yle normal ili?kiler kurulmas?n?n önko?ulu olarak soyk?r?m konusunu kesinlikle öne sürmüyoruz. Biz Ermenistan'da, "Türkler Ermenilere soyk?r?m yapt?lar" demiyoruz.

- Peki, ne diyorsunuz?

- Bunu Osmanl? rejimi yapt?, diyoruz. Ayr?ca Osmanl? rejimi bir Türk rejimi de?ildi.

Osmanl?'da çokuluslu bir düzen vard?. Ayr?ca Sovyetler Birli?i döneminde Stalin' in sürgün kararlar?ndan bugünkü Rusya'y? sorumlu tutmuyoruz. Onu Rus milleti de?il, Stalin rejimi yapm??t?.

Dolay?s?yla bizim resmi politikam?z ikili ili?kilerin önko?ulsuz yerle?tirilmesidir. Biz, i?birli?ine, birbirimizle konu?maya ba?lad???m?z zaman bir dizi sorunu da çözebiliriz.

- Tabii ki bir de Azerbaycan faktörü var. Eski Cumhurba?kan? Haydar Aliyev Türkiye'yle ili?kiler konusunda, "Biz iki devlet, tek milletiz" demi?ti. Karaba?'?n d???nda, Azerbaycan'?n size göre be?, onlara göre yedi rayonu da y?llard?r Ermenistan'?n i?gali alt?nda. Bu sorun çözülmeden Türkiye'yle Ermenistan aras?ndaki ili?kilerde bir yumu?ama olabilir mi?

- Ama Türkiye ayn? zamanda Avrupa Güvenlik ve ??birli?i Te?kilat?'n?n (AG?T) bir üyesi. Dolay?s?yla Türkiye iki tarafla da e?it ili?kiler içinde olmak zorundad?r. E?it ili?kiler ve iyi niyetli davran??lar bu sorunun üstesinden gelmemize yard?mc? olacakt?r.

Haritaya bak?n. Koskoca Türkiye, onun yan?nda Azerbaycan ve arada s?k???p kalm?? küçük Ermenistan...

Geçmi?te tek bir ülkede bar?? içinde ya?ad?k.

- Da?l?k Karaba?'?n ba??ms?zl??? ya da özerkli?i için bir referandum yap?lmas? haz?rl?klar? var, ancak Karaba?'?n Azeri nüfusu ?u anda orada ya?am?yor. Kaçk?n olarak Azerbaycan'dalar. Azeri nüfusu olmadan yap?lacak bir referandum, uluslararas? hukuk aç?s?ndan ne kadar me?ruiyet kazanabilir?

- Geçen gün Minsk Grubu'nun Amerikal?, Rus ve Frans?z e?ba?kanlar? Erivan'dalard?. Ermenistan Cumhurba?kan?, Ba?bakan? ve D??i?leri Bakan?'yla görü?tüler. Biliyorsunuz, Madrid'deki toplant?da Karaba? sorununun çözümünün ilkeleri konusunda bir teklif vermi?lerdi.

Bizim dü?üncemiz ?u: Nihai bir çözüme ula?mak için Ermenistan ve Azerbaycan aras?nda ikili müzakerelerin aç?lmas? gereklidir.

- Müzakere edilen o ilkeler neler?

- Ermenistan kuvvetlerinin çekilmesi, Azerbaycan topraklar?n?n geri verilmesi, bar?? görevlileri ve bütün gözlemcilerin gözetimi alt?nda mültecilerin evlerine geri döndürülmesi, son olarak da referandumun yap?lmas? ilkeler paketini olu?turuyor.

- Yani bu i? ad?m ad?m m? yap?lacak?

- Evet. Bizim dü?üncemiz bu.

- Azerbaycan Cumhurba?kan? ?lham Aliyev, geçenlerde Karaba? sorunuyla ilgili çok sert bir aç?klama yapt? ve Karaba?'?n ba??ms?z olmas?na hiçbir zaman izin vermeyeceklerini söyledi. Bu aç?klamay? nas?l de?erlendirdiniz?

- Orada küçük bir Ermeni grubu ya??yor. Sovyet döneminde Karaba?, Azerbaycan'?n özerk bir bölgesi konumundayd?. Bugün oradaki Ermeniler Azerbaycan'?n bünyesinde ya?amak istemiyorlar. Özgür olmak istiyorlar.

Zaten bütün olaylar 1988'de Gorbaçov' un perestroyka siyasetini aç?klamas?ndan sonra ba?lad?. Karaba?l?lar özgür olmak istediler.

Karaba?'? aram?zda çözelim

- ?yi de Karaba?'?n bir co?rafi konumu var. Azerbaycan'?n tam ortas?nda bir ada gibi olan bu co?rafi konum, Karaba?'?n ba??ms?z olmas?na izin verir mi?

- Size demin söyledi?im gibi önce o insanlar?n özgür olmalar? gerekir. Sonra entegrasyon dü?ünülür. Ayr?ca Karaba?l?lar?n kendi kaderlerini tayin etme haklar? var. Bu, insan tabiat?n?n özelli?idir.

Size yaban hayat?ndan örnek vereyim. Güçlü hayvanlarla güçsüz hayvanlar vard?r. Devletler de öyle. Güçlü devletler kendi s?n?rlar?n? daha güçle koruyabiliyor.

Bak?n, Da?l?k Karaba? 1991'de ba??ms?zl?k ilan etti. Ama Ermenistan, Karaba?'? hiçbir zaman ba??ms?z bir devlet olarak tan?mad?. O nedenle müzakereler aç?lmas?n? istiyoruz. Biz bo? laf etmiyoruz.

En iyi müzakere forumunun AG?T oldu?unu belirtiyoruz. Çünkü Azeriler ve Ermeniler o forum bünyesinde oturup konu?abilirler. Böylece de nihai bir çözüme ula?abilirler.

Biz, ?öyle ya da böyle olsun diye bir ?ey de söylemiyoruz. Bütün söyledi?imiz, Karaba?, Ermenistan ve Azerbaycan'?n oturup geleceklerini konu?abilecekleridir.