.[¸�À="justify">Pulat Tacar; Cakarta'da, Avrupa Birli?i ve UNESCO nezdinde büyükelçilik, daimi temsilcilik; D??i?leri Bakanl??? merkez te?kilat?nda Kültür ??leri genel müdürlü?ü yapt?. 1996'da emekli oldu. 
 
 
'Siyasetin Finansman?', '50'nci Y?l?nda UNESCO; Mozart Gibi Beyhude mi?' ve 1999'da Yunus Nadi sosyal bilimler ödülüne lay?k görülen, 'Terör ve Demokrasi' adl? kitaplar?n?n yan? s?ra Türkiye'de ve yurtd???nda yay?nlanm?? '?slam'da Ho?görü', 'Türkiye-AB ?li?kileri' konular?nda çe?itli incelemeleri ve makaleleri var. ?sviçre Federal Mahkemesi'nin Do?u Perinçek karar?na ili?kin 50 sayfal?k bir hukukî incelemeyi yeni tamamlad?. Kendisiyle, soyk?r?m iddialar?n?n tahkime veya Uluslararas? Adalet Divan?'na gidilerek çürütülebilece?ine ili?kin görü?lerin gerçekçi olup olmad???n? konu?tuk.
Soyk?r?m iddialar?n?n nas?l çürütülebilece?ine dair de?i?ik görü?ler okuyorum. En son CHP Milletvekili ?ükrü Elekda?, Fransa'ya kar?? Uluslararas? Adalet Divan? (UAD)'na ba?vurulmas?n? önerdi. Hükümetin, Uluslararas? Daimi Hakemlik Mahkemesi'ne gitmeye haz?rland??? haberleri geliyor. Ne diyorsunuz? Bu seçenekler sorunu çözer mi?

Her iki seçene?in de sonuç al?c? olmayaca?? görü?ündeyim. Fransa, 2001 y?l?nda "Fransa, 1915 Ermeni soyk?r?m?n? tan?r" ?eklinde, tek cümlelik, yapt?r?ms?z bir yasa kabul etmi?ti. 1915 olaylar?na soyk?r?ma denilemeyece?i görü?ünü savunan Türk hükümeti, Fransa ile Türkiye aras?nda bu nedenle bir uyu?mazl?k olu?tu?unu ileri sürerek, UAD'ye ba?vurursa, bunun dayana?? 1948 Birle?mi? Milletler Soyk?r?m Sözle?mesi (BMSS)'nin 9. maddesi olacakt?r. Bu maddeye göre, "Sözle?me'ye taraf olan devletler, Sözle?me'nin yorumu, uygulanmas? ve yerine getirilmesi konusunda ihtilafa dü?erlerse, uzla?mazl???n taraflar?ndan biri UAD'ye ba?vurma hakk?nda sahiptir." Sorunun kad?ya gitmeden önce diyalogla halli ümidi varsa bu elbette denenebilir.

Ama Fransa örne?inde sonuç beklenemeyece?ini herkes biliyor. Neden UAD'ye ba?vurulmas?n ki?

Say?n Elekda?, UAD'den "1) Fransa Parlamentosu'nun Osmanl? Devleti hakk?nda soyk?r?m karar? alma yetkisine sahip olup olmad???; 2) 1915 olaylar?n?n BMSS'nin 2. maddesine göre soyk?r?m olup olmad??? hakk?nda karar vermesinin istenmesini" öneriyor. UAD böyle bir taleple kar??la??nca, yan?t arayaca?? ilk soru, iki devlet aras?nda bir uyu?mazl???n bulunup bulunmad???d?r.

Uyu?mazl???n oldu?u ortada de?il mi?

O kadar basit de?il. Taraflardan birinin "uyu?mazl?k var" demesi yetmiyor. Hukukî anlamda uyu?mazl?k olu?tu?unun saptanmas? çok karma??k bir konudur. Böyle bir ba?vuru kar??s?nda, Fransa, "Türkiye Cumhuriyeti ile kendisi aras?nda bir hukukî ihtilaf bulunmad???n?" söyleyecek, "29 Ocak 2001 tarihli yasan?n Frans?z halk?n?n vicdan?nda yer alan, halk?n büyük ço?unlu?unun görü?ünü yans?tan ve Soyk?r?m Sözle?mesi'nin giri? bölümündeki -tarihin her döneminde soyk?r?m suçu i?lendi?ine- dair ifadeye dayan?larak parlamento taraf?ndan kabul edildi?ini; bu yasa ile Türkiye Cumhuriyeti'nin sorumlu tutulmad???n?; ayr?ca 1948 Sözle?mesi geriye do?ru yürütülemeyece?inden, Türkiye'nin ba?vurusunun Soyk?r?m Sözle?mesi'nin uygulanmas? ve yorumlanmas? çerçevesine girmeyece?ini, bu nedenle Sözle?me ba?lam?nda bir ihtilaftan da söz edilemeyece?ini" beyan edebilecektir.

UAD'nin, ulusal parlamentolar?n belli yasalar? ç?karmaya yetkili olmad???na hükmetme yetkisi var m??

Hay?r yok. Ayr?ca, UAD'nin 1915 olaylar?n?n soyk?r?m olup olmad??? konusunda karar vermesi, Soyk?r?m Sözle?mesi ile UAD'ye verilen görev alan?n?n d???nda kal?r. Zira Sözle?me, ki?i veya ki?ilerin; -dikkat ediniz "devletin" demiyorum- soyk?r?m suçu i?ledikleri hususunda karar alma yetkisini, eylemin vuku buldu?u ülkenin yetkili mahkemesine veya bir uluslararas? ceza mahkemesine vermi?tir. UAD ise soyk?r?m suçu i?lenmi?se, ilgili devletin sorumlu olup olmad???na, sorumlu ise tazminat, iade ve ba?ka yapt?r?mlar uygulanmas?na karar verme yetkisine sahiptir.

Yani Dimyat'a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak da var!..

UAD'nin 1915 olaylar? için Türkiye Cumhuriyeti'ni tazminata veya ta??nmaz mal iadesine mahkûm etmesi söz konusu de?ildir. Soyk?r?m Sözle?mesi geriye do?ru i?lemiyor. Bu yönde en ufak bir imkan, bir umut ????? olsayd?, Ermenistan Cumhuriyeti, UAD nezdinde çoktan dava açard?. Ermeni diasporas?n?n ve Ermenistan'?n istedi?i, Türkiye'yi siyasal bask? alt?nda tutmak, 1915-1916'da göç ettirilen veya hayatlar?n? kaybedenler için sembolik tazminat koparmak ve Bat? Ermenistan diye adland?rd?klar? Do?u illerimiz üzerindeki kuramsal taleplerini Ermenileri dayan??ma içinde tutan bir çimento, bir millî dava olarak ileri ta??makt?r.

UAD, Soyk?r?m Sözle?mesi'nin geriye do?ru yürütülemeyece?ini aç?klayamaz m??

Türkiye, dava için ba?vurursa aç?klayabilir. Ama bu aç?klama, 1915 olaylar?n?n soyk?r?m oldu?unu ileri sürenleri susturmaz. Zira, "geriye do?ru i?lememe" kural? usule ili?kindir, içeri?e de?il. Nitekim, Ermenileri ve Türkleri ABD inisiyatifi ile gayriresmi olarak bir araya getirmeye çal??an Bar??t?rma Komitesi yetkililerinin yazd?rd?klar? bir raporda, "Soyk?r?m Sözle?mesi geriye do?ru i?lemez; i?lemi? olsayd? 1915 eylemleri soyk?r?m say?l?rd?" sözleri yer alm??t?. UAD'nin Türkiye'nin talebini "ihtilaf?n hukuken olu?mad???" ve "1948 Sözle?mesi'nin geriye yürütülemeyece?i" gerekçeleriyle kabul etmemesi büyük bir olas?l?kt?r. UAD yarg?çlar? bu "hassas konuda" karar vermekten kaç?nacaklard?r.

Siyasal etki alt?nda kalacaklar? için mi?

Divan yarg?çlar? Bosna'n?n S?rbistan'a açt??? davada ald?klar? kararda soyk?r?m suçunda özel kas?t bulunmas?na ili?kin kan?t e?i?ini yükse?e çektiler ve soyk?r?m suçunun ispat?n? güçle?tirdiler. S?rbistan'? sadece Srebrenitsa'daki soyk?r?m? önlememekten sorumlu gördüler; ama tazminat ödemeye mahkûm etmediler. Malum, S?rbistan, AB üyesi yap?lmak isteniyor. Hükümetleri taraf?ndan uluslararas? yarg?çl??a aday gösterilen hakimlerin siyasal etkiler kar??s?nda duyars?z kalamad?klar? biliniyor. Ayr?ca, emsal yarat?l?rsa, geçmi?teki tüm olaylar UAD'ye ta??n?r.

Fransa'da 1915 olaylar?n?n soyk?r?m oldu?unu yads?yan görü? aç?klayanlar? mahkûm etmeyi öngören tasar? Senato'dan geçmedi. Önümüzdeki süreçte bu konu tekrar gündeme gelir mi?

Günün birinde gelir. ?u s?rada Fransa'n?n ba?ka öncelikleri var. Ama kan?mca bundan daha ciddi bir durum var önümüzde. AB, soyk?r?m suçu konusunda, bir seçenek olarak, her üye ülkenin mahkemesini, soyk?r?m suçunun varl???n? yads?yan ki?iyi cezaland?rma konusunda yetkili k?lan, ?rkç?l?k ve yabanc? dü?manl???na ili?kin bir yönerge haz?rlad?. Bu AB yönergesi yürürlü?e girince, Ermeni soyk?r?m?n? yads?yan bireyler, bir AB ülkesinin ulusal mahkemesince "varl??? tart??ma konusu yap?lamayacak bir tarihsel gerçe?i inkâr suçundan" mahkûm edilebilirler. ?sviçre'deki Lozan Polis Mahkemesi bunu yapt?. Kan?mca, Frans?z politikac?lar ve baz? yöneticiler bu yönergeyi siper alacaklard?r. Bu ?ekilde mahkûm edilecek birey, o ülkede iç hukuk yollar?n? tükettikten sonra Avrupa ?nsan Haklar? Sözle?mesi'nin dü?ünceyi ifade özgürlü?üne ili?kin 10. maddesine ayk?r? davran?? gerekçesiyle A?HM'ye ba?vurabilir.

Bu haktan Perinçek de yararlanabilir mi?

Tabii. ?sviçre'de iç hukuk yollar?n? tüketen ?P Ba?kan? Do?u Perinçek, ?imdi ma?dur s?fat?yla ?sviçre'ye kar?? dava açabilir. Bir di?er seçenek, Bahçe?ehir Üniversitesi Rektörü Süheyl Batum'un makalelerinde önerdi?i gibi, "dü?üncesini ifade etmesi engellenen potansiyel ma?dur" s?fat?yla A?HM'ye ba?vurmakt?r. Bu davalar usulüne uygun biçimde aç?l?r ve savunulursa -emsal kararlar?n da gösterdi?i gibi- kazan?labilir. Türkiye Cumhuriyeti Devleti de aç?lacak ki?isel davaya müdahil olarak kat?labilir.

Dava kazan?l?rsa ne olur?

1915'te ya?anan trajik olaylar?n, soyk?r?m olmad??? yolundaki görü?ün aç?klanmas?n?n suç olmad???, yani olaylar?n soyk?r?m say?lmayabilece?i tescil edilmi? olur. Ama, o olaylar? soyk?r?m sayanlar görü?lerini bu nedenle de?i?tirmezler.

Tahkime gidilse ne olur?

Bir meydan okuma olarak ve kar?? taraf? kaç?rarak siyasal puan kazanmak dü?üncesiyle ortaya at?lan Uluslararas? Daimi Hakemlik Mahkemesi'ne ba?vurma önerisi, hukuken sak?ncal?d?r. Zira böyle bir ba?vuru, sorunun Soyk?r?m Sözle?mesi çerçevesi d???na ta??nmas?n? kabul etti?imiz anlam?na gelir. Yetkili mahkeme kural?n? kendimiz delmi? oluruz. Daha da vahimi, ceza hukukunu ilgilendiren bir konunun özel hukuk ve tazminat konular?nda karar vermeye yetkili bir hakem mahkemesine götürülmesine önayak oluruz. Soyk?r?m Sözle?mesi s?n?rlar? d???na bir kez ç?k?nca arkas? çorap sökü?ü gibi gelir. Örne?in Soyk?r?m Sözle?mesi d???nda b?rak?lm?? bulunan "ayaklanmaya kar??m?? siyasal gruplar?" kapsayacak incelemeler yap?labilir. Tahkime ba?vurmay? önerirsek kar??m?zdakiler dogmalar?n? tart??maya açmamak için bunu kabul etmeyebilirler. Ama daha ak?ll? davran?l?rsa tahkimname üzerinde ön anla?ma sa?lanamayaca??n? bildiklerinden, çözüm ar?yormu? gibi yaparlar ve uzla?mazl???n sorumlulu?unu gene bize y?karlar. Bu giri?imden herhangi bir yarar sa?layamay?z.

Sizin öneriniz nedir?

Önerim; Türkiye Cumhuriyeti Devleti olarak UAD'ye ya da Uluslararas? Tahkim Mahkemesi'ne ba?vurulmas? yerine, mahkûm edilen ma?durun veya çok az say?da potansiyel ma?dur ki?inin, dü?üncelerini ifade etmelerinin engellendi?i ve cezaland?r?ld??? gerekçesiyle bireysel ba?vuru yoluyla A?HM'ye gitmelerini özendirmektir. Bu önerinin do?al sonucu bir olay?n soyk?r?m olarak nitelenemeyece?i görü?ünün -veya tam aksine "soyk?r?m?d?r" denmesinin- gerekçeli olarak, farkl? dü?ünenleri tahkir etmeden, ?rkç?l?k ve ayr?mc?l?k yapmadan, ileri sürülebilmesinin mümkün hale getirilmesidir. Geçmi?teki olaylar?n bilim adamlar? taraf?ndan incelenmesidir. Bilimin önü dogma ile t?kanmamal?d?r. Ayr?ca, çeli?kili oldu?u ku?ku götürmeyen görü?lerin ortak komisyonlar?nda ele al?narak gerginliklerin azalt?lmas? uzun vadede mümkündür.

Ya?anan ac?lar?n izleri nas?l silinecek peki?

Zihinlere yerle?mi?, ya?ayan tüm taraflar? ac?lara sürüklemi? olan "büyük felaketin" izleri bugünden yar?na silinemez. Ancak, bugün ya?ayanlar?n birbirlerin sevinç ve ac?lar?n? payla?arak uzla?malar?n? sa?lamaya çal??mak da insanl?k ödevidir. Siyasal nedenlerle parlamentolardan geçirilen soyk?r?m? tan?ma kararlar?n?n, o karar? veren siyasetçiler taraf?ndan geri al?naca??n? sanmam. Gene de gerekçeli kar?? dü?ünce ve verilerle bu siyasetçileri ayd?nlatmak mümkündür...

Önemli olan, aranan ileti?imin tonu. Öyle de?il mi?

Elbette. Söylemimizin insanc?l, çekilen büyük ac?lar? üzüntü ile kar??layan, o olaylar?n bir daha tekrarlanmamas? için gerekli önlemleri almaya haz?r olan, dü?ünceyi ifade özgürlü?ünü k?s?tlamayan bir yakla??m? yans?tmas? gerekli. Öte yandan, kimilerinin ac?s?na i?tirak edilirken, ayn? olayda büyük zararlar gören di?erlerinin ac?lar?n?n yok say?lmamas?, bu alanda ayr?mc?l?k yap?lmamas? gerekti?i de vurgulanmal?d?r...
 
NUR?YE AKMAN