="justify">Ermenistan ba?kanl?k seçimlerinin hemen ard?ndan Karaba?’da meydana gelen ve 1994 y?l?ndaki ate?kesten bu yana en ?iddetli çat??ma oldu?u ifade edilen olaylar durulsa da Karaba? konusu gerek Azerbaycan ve Ermenistan’?n ikili ili?kilerinde gerekse bölgesel politikada önemli bir gündem maddesi olmaya devam ediyor.

Ü"li?meler, al?nan kararlar ve sonras?nda Ermeni ve Azeri yetkililer taraf?ndan yap?lan aç?klamalar Karaba? konusunun önümüzdeki dönemde de ciddi bir biçimde tart???laca??n? gösteriyor.

Asl?nda Bükre? Zirvesi’nin sonuç bildirgesi incelendi?inde do?rudan do?ruya Karaba? sorununa bir at?f bulunmamakla beraber bildirgenin 43. paragraf?nda yer alan ifadeler NATO’nun Karaba? sorununa dolayl? bak?? aç?s?n? da özetliyor:

“Güney Kafkasya ve Moldova Cumhuriyeti’ndeki bölgesel çat??malar?n devam etmesinden endi?eliyiz. Uluslar?m?z Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan ve Moldova Cumhuriyeti’nin toprak bütünlü?ü, ba??ms?zl??? ve egemenli?ini desteklemektedir. Bu bölgesel çat??malar?n bar??ç? çözümüne yönelik çabalar?, bu ilkeleri göz önüne alarak desteklemeye devam edece?iz.”

Bu ifadelerden hareketle, NATO’nun Karaba? sorununun bar??ç? yollarla çözümüne destek olaca?? anla??labilir. Yine bölge ülkelerinin toprak bütünlü?ünün desteklenece?i ifadesi, Birle?mi? Milletler Genel Kurulu’nun Azerbaycan’?n toprak bütünlü?ünü tan?yan ve Ermeni güçlerinin i?gal etti?i yerlerden tamamen ve ivedilikle çekilmesini isteyen 14 Mart 2008 tarihli ve A/62/L.42 say?l? karar? ile paralellik arz ediyor. Ancak yine de Karaba? sorununun çözümü için kurulmu? olan Minsk Grubu’nun üç e? ba?kan?n?n (ABD, Rusya ve Fransa) bu kararda kar?? oy kullanmalar? Azerbaycan’?n bu kuruma duydu?u güveni büyük ölçüde sarsm?? durumda. Nitekim Azeri yetkililer bu geli?me üzerine Minsk Grubu’nun yap?s?nda baz? de?i?ikliklere gidilmesi yönünde aç?klamalar yapt?lar. Örne?in Azerbaycan’?n Moskova Büyükelçisi Polat Bülbülo?lu, geçti?imiz günlerde yapt??? bir bas?n konferans?nda e? ba?kan olmayan Minsk grubu üyelerinin (?talya, Finlandiya, Türkiye ve Beyaz Rusya) Karaba? sorununun çözümündeki etkinliklerinin artt?r?lmas? yolunda talepte bulunacaklar?n? belirtti. Di?er bir deyi?le Azerbaycan’?n son geli?meler ?????nda Minsk Grubu’nun e? ba?kanlar?n?n tarafs?zl?klar?n? yitirdikleri izlenimi edindiklerini, bunu da Minsk Grubu’nun fonksiyonel yap?s?n?n yeniden düzenlenmesi ile a?maya çal??t?klar?n? söylemek mümkün.

NATO Zirvesi’ne dönecek olursak, Zirve’ye kat?lmak üzere Bükre?’e giden Azerbaycan Devlet Ba?kan? ?lham Aliyev ile 9 Nisan 2008’de ba?kanl?k koltu?una oturmas? beklenen Serzh Sarkisyan’?n zirve s?ras?nda yapt?klar? aç?klamalar Karaba? sorununun çözümünde ümit vaat eder gibi görünse de bugüne kadar tekrarlanan kli?elerin ötesine geçilemedi?i de aç?k. Her iki lider de NATO ile ülkeleri aras?ndaki ili?kilerin geli?tirilmesini istediklerini belirtirlerken Karaba? sorununun bar??ç?l yollarla çözülmesi gerekti?i konusunda uzla?t?lar. Ancak her iki taraf da di?erini suçlamay? sürdürdü. Karaba? sorununun yaln?zca kar??l?kl? müzakere yoluyla ve bar??ç? yollarla çözülebilece?ini vurgulayan Sarkisyan bu tutumlar?n?n “ne yaz?k ki her zaman görü?melerde dile getirilemedi?ini” söyleyerek Azerbaycan taraf?n? suçlarken, ?lham Aliyev, Karaba? sorununun ancak Azerbaycan’?n toprak bütünlü?ü yeniden temin edildikten sonra çözümlenebilece?ini vurgulayarak Ermenistan’?n Azerbaycan topraklar?n? i?gali konusunu ön plana ç?kard?. K?sacas? her iki lider de k?sa vadede çözümün kolay olmad??? izlenimini vermeye devam etti.

Ancak gerek Ermenistan’da, gerekse Azerbaycan’da muhalefetin müzakereye daha aç?k oldu?unu söylemek mümkün. Ermenistan muhalefeti büyük ölçüde bast?r?lm?? durumda olsa da ba?kanl?k seçimleri s?ras?na muhalefetin simgesi konumunda olan eski devlet ba?kan? Ter-Petrosyan’?n Karaba? sorununun çözümüne yönelik aç?klamalar? dikkat çekiciydi. Di?er taraftan ba?kanl?k seçimlerine haz?rlanan Azerbaycan’da da muhalefetin benzer bir biçimde müzakerelere s?cak bakt??? görülüyor. Örne?in Azerbaycan Demokratik Partisi Ba?kan? ve partisinin devlet ba?kan? aday? olan Serdar Celalo?lu ile Yeni Azerbaycan Partisi’nden Mubariz Gurbanl? Da?l?k Karaba? konusunda müzakerelerin sürmesi ve ortak prensipler üzerinde anla??lmas? gerekti?ini vurgulad?lar. K?sacas? önümüzdeki dönemde her iki ülkenin iç politikas?nda Karaba? sorunu tart???lmaya devam edilecek gibi görünüyor.

Bükre? Zirvesi’nden sonra ya?anan bir geli?me Ermenistan’?n Karaba? sorununa yönelik politikalar?n?n çeli?kilerini ortaya koymak aç?s?ndan oldukça önemli. Sarkisyan Bükre?’te Karaba? sorununun çözümü için müzakereye aç?k oldu?unun sinyallerini verirken Ermenistan’da Koçaryan’?n konuyla ilgili oldukça sert aç?klamalarda bulunmas? dikkat çekiciydi. Koçaryan ?unlar? söylüyordu: “Azerbaycan’?n müzakerelerdeki davran??lar?, son ad?mlar? Ermeni taraf?n? daha kesin tedbirler almaya zorluyor. Ne tür ad?mlar at?laca?? – ba??ms?zl???n tan?nmas?, savunma alan?nda bir anla?ma veya ba?ka ad?mlar – Ermenistan’?n yeni seçilen ba?kan?n?n karar?na kalm??.”

Bu aç?klamalar dikkatle okundu?unda Koçaryan’?n Ermenistan’?n Da?l?k Karaba?’?n ba??ms?zl???n? resmen tan?nabileci?ini aç?kça ifade etti?i görülüyor. Ancak Koçaryan’?n ayn? zamanda bu konunun siyasi sorumlulu?unu yeni devlet ba?kan?na b?rakmak gibi bir kolayc?l??a kaçmay? tercih etti?i de ortada. Sonuç olarak Azerbaycan’?n toprak bütünlü?ün aç?k bir ihlali anlam?na gelecek böyle bir olas?l???n net bir biçimde dile getirilmesinin gerek Birle?mi? Milletler Genel Kurulu’nun son karar?na, gerekse Bükre? Zirvesi’nin sonuç bildirgesine oldukça ayk?r? bir tutum oldu?u aç?k. Bu ifadeler ayn? zamanda Ermenistan’?n uluslararas? kamuoyu nezdinde çözüm yanl?s? bir çaba içinde oldu?u izlenimini olu?turmak istedi?i ancak iç politikada çözümsüzlük politikas?n? devam ettirdi?inin de bir göstergesi.

Birle?mi? Milletler Genel Kurulu’nun kabul etti?i karar ve Bükre? Zirvesi’nin sonuç bildirgesi bir arada ele al?nd???nda Ermenistan’?n uluslararas? toplum nezdinde son dönemlerde s?kça görülmeyen bir biçimde zor durumda kald??? görülüyor. Ancak Minsk Grubu’nun e? ba?kanlar? olan ülkelerin Genel Kurul’da karar tasar?s?n? reddetmeleri de Minsk Grubu’nun i?lerli?inin ve tarafs?zl???n?n sorgulanmas?na yol aç?yor. Buna Koçaryan’?n son demeci de eklendi?inde Ermenistan’?n k?sa vadede Karaba? sorununun çözümüne yönelik somut bir ad?m atmas? olas? görülmüyor. Azerbaycan’daki devlet ba?kanl??? seçimi süreci de iç politika mülahazalar?n?n bir müddet daha Karaba? sorununda somut ad?mlar at?lmas?n? zorla?t?raca?? ?eklinde yorumlanabilir.