.E°`="justify">Tarihi süreci incelenen, olup olmad??? tart???lan, incelendi?i haliyle Türk ve Ermeni taraf? aras?nda da tart??mal? olan bir konuda kabul görmü? bir ?eymi? gibi müze aç?lmas? karar?, çok yanl?? bir karar.

S; faaliyetler yapabilirler, sosyal kurumlar olu?turabilirler, müze de açabilirler, nitekim Amerika gibi bir ülkede bu zaten olagelen bir ?ey. Herkes her yerde kültürün ilerleme sürecinde yer bulacak kadar güçlenmi? görünüyor. Bir anlamda toplumlar, insanl?k tarihindeki en seyyar toplum haline gelmi? bulunuyor. Gittikleri yerde kendilerini ifade edebilmeleri de bunun do?al sonucu. Göçmen kültürü, Amerika vatanda?l???nda birle?mi? tutkal? ile kendini ifade edebiliyor. Örne?in bir Japon kültür merkezi, ?sveç kültür merkezi, Çin, ?talyan vs. her milletin büyük veya küçük çapl? faaliyet alanlar? var. Bunlar?n bir k?sm?n?n içinde müzeleri de yer al?yor. Ermeni soyk?r?m müzesi, bunlardan farkl? ve farkl? bir amaca hizmet edece?i kesin. Milletleraras? bar?? yerine, toplumsal mutabakat yerine, kini kurumsalla?t?rman?n anlam? nedir? Böyle bir müzeye kar??l?k Türkler de ?öyle bir müze mi kurmay? deneyecektir? “Ermenilerin Do?u Anadolu’da ?syan? ve Türkleri katletme müzesi”!. Bu ne kadar anlams?z olursa ve yanl??, öteki de o derece yanl??t?r.
Bu anlamda Amerika’ya geldi?im günlerden itibaren üstünde durup, anlatt???m, Türk toplumunu Amerika’da ifade edecek kurumlardan birisi olarak “New York Türk Müzesi” projesi için çaba göstermi?tim. Söyledi?im ?eylerden birisi ?uydu: Amerika’da Ermeni diasporas?n?n anti-Türk propogandas? ve çe?itli giri?imlerinin çok çe?itli yöntemlerle ve projelerle etkisizle?tirme çabas? içinde olunmas? gerekir. Bu çabalardan birisi olarak uzun vadede bu Müze projesinin önemini her ortamda anlatmaya çal??m??t?m. Türkleri, Amerika toplumuna geçmi?ten günümüze tarihi süreçleriyle, kültürleriyle, Türk-ABD ili?kileriyle, Amerika’da Türklerin yerle?im tarihiyle anlatan, görsel temalara dönü?türülmü? bir Müze olu?turmak neden önemli, gün geçtikçe daha iyi anla??lacakt?r. Böyle bir müze, zaten New York içinde yer alan benzeri milli-kültür müzeleri gibi yer almal?d?r. ABD içinde ya?ayan Ermeni toplumuna kar?? yap?lm?? bir müze olarak de?il.

Eylül 2007’den itibaren ilk haberleri bas?nda yer alan Ermeni soyk?r?m müzesi ve an?t? aç?lmas? konusu ve Washington'daki Tarihi Koruma ve Gözden Geçirme Kurulu’nun, 27 Mart'ta oybirli?iyle bu teklifi onaylam?? olmas?, Amerika’daki Türklerin ve Türkiye’nin tepkisini çekecek bir giri?im. Al?nan karara göre, Ermenilerin 50 milyon dolar para toplayarak sat?n al?nan National Bank binas?n? bu amaçla kullanacaklar? anla??l?yor.
Amac?n sadece bu tarihi yap?y? korumak oldu?u savunulabilir mi?

"Türklerin Ermenileri canice katletti?i ve soyk?r?ma u?ratt???" iddialar?yla dolu bir müze olu?turmak, üstelik de bunu tan?tlanmam?? iddialarla, materyallerle destekleyerek, kabul görmü? bir tav?rla sergilemek, kamuoyuna sunman?n ne bilimsel, ne milletleraras? bar?? yönünden tutarl? taraf? yoktur. Böyle bir müzeyi gezecek insanlar iki taraf?n kaynaklar?n? görmü? tarihçi olmad???na göre, kar?? taraf?n tezlerini bilme imkan?na sahip olmad?klar?na göre, sadece gördükleriyle kafalar?nda olu?an bir ön kabul ile Türkleri-Türkiye’yi yarg?layacakt?r. Turkishny’nin haberine göre, Ermeni diasporas?n?n as?l amac?n?n, Amerika Musevi Soyk?r?m Müzesini taklit ederek o müzeye yak?n bir yerde sözde Ermeni soyk?r?m müzesini yap?p benzeri ilgiyi çekmek oldu?u anla??l?yor. ABD Musevi Soyk?r?m Müzesi 1993'te aç?ld???ndan beri, %90'n?n Musevi olmayan ve Amerika nüfusunun %11'ine tekabül eden 35 milyon ki?i taraf?ndan ziyaret edildi?i göz önüne al?nd???nda, sözde soyk?r?m müzesinin de benzeri ilgi görece?ini tasarl?yor olmal?lar. Ayn? haberde, Amerika çap?nda ö?rencileri hem Musevi soyk?r?m müzesine hem de kendi müzelerine çekip genç nesli etkilemeye çal??mak ve ayn? zamanda Amerika’daki Musevi toplumunun sempatisini çekip Türkiye ile aras?n? açmak oldu?unu belirtilmektedir.

Amerika’da faaliyet gösteren Amerika Ermeni Asemblesi eski Yönetim Kurulu Ba?kan? olan ve ABD D??i?leri Bakanl??? bünyesinde 2001-2004 aras?nda faaliyet gösteren Türk-Ermeni Uzla?ma Komisyonunda görev yapan Van Krikorian, Ermeni Soyk?r?m? Müzesi ve an?t? ba?kan? olarak aç?klamas?nda, “Ermeni soyk?r?m? ve ondan kalanlar burada tam anlam?yla hat?rlanacak ve ifade edilecektir. ?n?a edilecek müze, Beyaz Saray’dan birkaç ad?m ötede Washington’un kalbindeki istisnai bir alanda bulunacak ve soyk?r?m? önleme ve cezaland?rmada ABD’nin rolü konusunda özel bir öneme sahip olacak” demi?. Soyk?r?ma herkes kar??, tarihinde soyk?r?m yapma e?ilimi bulunmayan Türkler de kar?? oldu?u halde, tart??mal? bir konuda ve tek yanl? bilgilerle müzede sunulacaklarla nas?l bir fayda sa?lanacakt?r?

Farkl? giri?imler önceki y?llarda da olmu?tu. Los Angeles Times gazetesinin yer alan bir habere göre, 2003’de ABD’deki Ermeni as?ll? Amerikal?lar, Los Angeles kentindeki (Museum of Tolerance) Ho?görü Müzesi’ne, kal?c? bir “Ermeni soyk?r?m?’’ sergisi aç?lmas?n? teklif etmi?lerdi. Açl?k grevli protesto ile kabul ettiremeyince, grevi bir haftada sona erdirmi?ler. Bu giri?imle müzenin, sözde soyk?r?ma ilgi göstermesine çal???lm??t?.

?lginç bir durum daha var ki, benzeri bir müze temas?n?n ?sviçre’de de olu?turulmu? olmas?. K?z?lhaç te?kilat? birisi, Hitler Almanyas?'n?n Yahudiler'e kar?? uygulad??? soyk?r?m, di?eri, Ermeniler'in iddia etti?i sözde soyk?r?m olmak üzere iki temaya yer vererek, ?sviçre'de bir soyk?r?m müzesi kurmu?tur. Gerek Türk K?z?lay? ve gerekse ?sviçre'deki temsilcilerimiz, bu müzenin aç?lmas?na mani olmaya çal??m??lar, fakat ba?ar?l? olamam??lard?r. Fakat müzenin gündemde yer almamas?n? sa?lama konusunda ba?ar?l? olmu?lar. Fransa’da benzeri geli?meler an?t konusunda ya?anm??t?.

31.10.2007 ?HA kaynakl? habere göre de, ?ngiltere'nin Cardiff kentine Temple of Peace ismi ile yap?lacak sözde Ermeni soyk?r?m? an?t?n?n dikilmesi yönünde giri?imlerde bulunan Ermenilerin bu çabalar?n?n sonucunda, an?t?n Kas?m ay?nda aç?laca?? söylenmi?. ?ngiltere'deki birçok farkl? Türk dernek ve Türk gönüllünün u?ra??lar?na ve giri?imlerine ra?men, an?t?n dikilmesinin engellenememi?. Türkler, Cardiff’de Müslüman ve Yahudi temsilcileri ile de görü?mü?, her iki grup da, sözde soyk?r?m konusunda, Türkler'in taraf?nda oldu?unu yaz?l? olarak bildirmi?ler.

Görülüyor ki gerek Avrupa’da gerekse Amerika’da soyk?r?m an?tlar?, heykelleri veya daha vahimi müzesi aç?lmas? giri?imleri ba?lam?? ve sürüyor. Bu defaki giri?imin büyük çapl? olu?u önemlidir. Avrupa’da bir milyona yak?n Türk kökenli seçmenin varl???n? hissettirmesi, ABD’deki 500 bin oldu?u ifade edilen Türk nüfusun toplumsal örgütleriyle, dernekleriyle yapt?klar? çal??malar önemli olacakt?r. Son zamanlarda ABD’de faaliyet içinde olan dernekler var, ba?ta ATAA ve TADF olmak üzere gerçekten de önemli çal??malar yapmaktalar, i?birli?i içerisinde. Bu konu da dikkatlerinden kaçmayacakt?r.

Ermenilerin soyk?r?m meselesini romantikle?tirme yolu, etkili olmu?tur maalesef ve bunun müzesini açma fikri de bunun bir ba?ka boyutudur. Türkiye’de Ermeni meselesi konusunda yak?n tarihte yap?lan bir sempozyumda konu?an Prof. Dr. Norman Stone “Historian of Armenian Questions” ba?l?kl? tebli?inde ilginç yorumlar yapm??t?r. Stone’a göre özellikle medyay? iyi kullanan Ermeni diasporas? konuyu canl? tutmak için Ermeni meselesini romantikle?tirme yoluna gitmektedir. Ayr?ca, diasporan?n a??r? milliyetçi tav?rlar?n?n Türk-Ermeni ili?kilerine zarar verdi?ini belirterek, Türklerin savlar?n? yabanc?lara sunma tarzlar?n?n iyi olmad???n? da ifade etmi?tir. 21 Eylül 2007 tarihinde Georgetown Üniversitesi’nde 1915 olaylar? konulu konferansa kat?laca?? belirtilen Türkiye Ermenileri Patri?i Mesrob II Mutafyan’?n bu program? iptal edilmi?ti. ?ptal karar?n? üniversitenin güvenlik gerekçesi ile ald???n? dile getiren Mutafyan, buna neden olarak da Amerika’da baz? gruplar?n bask?s?n?n oldu?unu söyledi. Rumi Formu’nun ABD Kongre binas?nda verdi?i II. Dinleraras? Diyalog ?ftar Yeme?i’ne kat?lan Mutafyan, konferans?n iptal edilmesinden dolay? üzgün oldu?unu dile getirmi?, soyk?r?m yasas?n? desteklemedi?ine vurgu yapan Mutafyan, “Türk ve Ermeni ili?kilerine olumsuz yönde etki yapaca??ndan ben buna kar??y?m” demi?tir. Bu tür engelleme örnekleri al???lagelen bir durum fakat, önemli olan, bask? yapan gruplar?n d???nda farkl? seslerin de güçlenmesi olmal?d?r. Bu örnekleri vermekten amac?m, farkl? seslerin, dü?ünenlerin, soyk?r?m müzesi kurulmas? konusunda da yanl??l??a dikkat çekmeleri gerekti?idir.

Ermeni diasporas?,“Mavi Kitap” gibi Birinci Dünya Sava?? s?ras?nda yaz?lm?? propaganda bro?ürlerini, tek yönlü hat?ralar?, hatta sahte vesikalar? mutlak gerçek ifadesi olarak görmektedirler. Bilindi?i gibi, Ermeni iddialar?n? kuvvetlendirmek üzere diaspora Ermenileri taraf?ndan çok say?da sahte belge düzenlenmi?tir. Bunlar?n sahteli?i, defalarca ba?ta Türkkaya Ataöv olmak üzere çok say?da bilim adam? taraf?ndan kan?tlarla ortaya konmu?tur. Acaba bu sahte belgeler mi yer alacakt?r sergide? Mesela sahte düzenlendi?i ortaya ç?km?? olan ?u ünlü “Andonyan telgraf?”. En vahimi de, Ermenistan gibi bu konuda iddia sahibi olan bir ülkenin ar?ivlerin sözde aç?k olu?udur. Duke Üniversitesinden ara?t?rma yapmak için giden üstelik Türk tezi kar??t? bir çal??ma yapan ki?inin, yurtd???na elindeki belge ve bilgileri ç?karmas?na uyduruk sebeplerle tutuklanarak el konulmu? olmas? henüz unutulmu? de?ildir. Bütün ülkelerin ve kurulu?lar?n ellerindeki ar?ivler bu konuda ara?t?rma sonuçlar?n? vermeden, nas?l bir ön kabuldür ve bunun müzesidir?

Mesela, Osmanl? ?daresinin Ermenilerin yok edilmesini karar?n? kan?tlayacak bir belgenin yoklu?u nedeniyle ?ngiliz Hükümetleri, 1915 ve 1916’daki olaylar? soyk?r?m olarak tan?mlamamaktad?r. Malta mahkemesi de bunun kan?t?d?r. Fakat baz? ülkeler tarihi ve hukuki gerçekleri göz ard?nda tutarak, siyaseten kararlar alm?? ve almaya devam etmekteler. Bir ba?ka önemli belge, Birle?mi? Milletler Soyk?r?m? Önleme ve Cezaland?rma Sözle?mesi’ne göre sözde Ermeni soyk?r?m? suçu hukuken olu?mam?? oldu?u vurgusudur. Acaba bu bilgiyi görmezden mi gelecektir? kurulacak müze. Ermenilerin Sevk ve Nakledilmeleri 30 May?s 1915’de ç?kar?lan bir talimatname çerçevesinde yap?lm??, talimatnamede tehcire tabi tutulan Ermenilerin mallar?n?n tesbiti, haz?rlanmalar? ?çin 15 güne kadar bir süre verilmesi gibi hususlara yer verilmi?tir. Nakillerinin güvenli bir ?ekilde yap?lmas? konusunda da bir talimatname ç?kar?lm??t?r. Gerekli güvenlik tedbiri almay? ihmal eden devlet görevlileri yarg?lanm??t?r. Sava? sonras?nda geri dönü?lerine ili?kin ç?kar?lan 31 Aral?k 1918 tarihli talimatname de göstermektedir ki, Osmanl?n?n Soyk?r?m yapma, Ermenileri yok etme kast? hiçbir zaman olmam??t?r. Bu talimatname de yer alacak m?d?r müzede?

Oysa ç?kar yol, 1914-15 y?llar? olaylar?n? hakk?nda hükmen sorumluluk yükleme tavr?n? bir yana b?rakarak, olanlar? do?ru dürüst tespit etmektir. Türk taraf? bilimsel anlamda ve kurumsal manada mesela Türk Tarih Kurumu, Osmanl? Ar?ivleri Genel Müdürlü?ü bunu yapmaktad?r. Mesela, 2001’den itibaren ABD, ?ngiltere, Rusya, Fransa ar?ivlerine gidilerek ve oradaki dosyalar, Ermeni meselesiyle ilgili Birinci Dünya Sava??yla ilgili ne var ne yok TTK olu?turdu?u çal??ma grubuyla getirtmi?tir. Fakat Ermeni milliyetçileri hiçbir zaman bu yakla??m? kabul etmemi?lerdir.

Tarihi gerçekleri bilimsel yöntemler ve objektif olarak ara?t?rmak yerine, siyasi amaçl? psikolojik propaganda oyunlar? ile sapt?rmak, çok tehlikeli ve toplumlar? milletleri birbirine dü?man etmekten ba?ka bir i?e yaramayacak bir süreçtir. ?lginç olan bir ?ey daha var ki, Türk toplumunun Ermenilere kar??, Ermeni toplumundaki Türk kar??t? tutum gibi bir tav?r içinde olmamalar?d?r. Bu tabi ki, ?mparatorluktan gelme millet olmakla, bunun ana unsuru olmakla alakal?d?r. Bugün gerek Türk toplumu, gerekse Ermeni toplumu içinde ortak alanlar? sa?l?kl? tutmak, kindarl?k yerine, geçmi?teki bir arada ya?ama olgusunun güzel taraflar?n? da görmek gerekmektedir. Y?llard?r Türkiye-Ermenistan aras?nda sivil diplomasi yapan Türk-Ermeni ?? Geli?tirme Konseyi Ba?kan? Kaan Soyak, “?ki ülke aras?nda sorunlar?n çözümü konusunda önemli ad?mlar at?ld?. Görü?meler devam ediyor. Asl?nda her iki toplum da birbirini seviyor. Türkler ve Ermeniler ticarette en iyi anla?an iki toplum” derken her iki tarafla görü?en bir ki?i olarak bu durumu vurguluyor. Ermeni ve Türk ortak platformlar?na daha çok i? dü?üyor. Ermeni diasporas?n?n içinden ayk?r? ses ç?kmas? zor görünse bile, “soyk?r?m? kabul edin öyle masaya otural?mc?” kitle d???nda, az da olsa Ermenistan devleti ile ili?kiler ve iki toplumun durumu aç?s?ndan ?arts?z de?erlendirenlerin olmas?, bu ?artl? kitleyi iki taraf aras?nda t?kay?c? unsur olarak görenlerin de bulunmas? umut verici. Konu üzerinde önemli çal??malar? ve yorumlar? bulunan Prof. Kemal Çiçek, “Bizzat yapt???m gözlemlere göre Ermenistan halk? diasporan?n Ermenistan’? yönetmesine ve iç politikada etkinli?ini art?rmas?na kar??d?r. Konu?tu?um birçok Ermeni, diasporan?n Türkiye’nin sertle?mesine ve s?n?r? kapamas?na sebep oldu?unu, konut ve emtia fiyatlar?n?n yükselmesine yol açt???n? ve Ermenistan siyasetini para ile ele geçirdiklerini söylemi?lerdir” demesi bu konuya parmak bas?yor. Ermeni as?ll? Frans?z ara?t?rmac? Isabelle Kortian, tarihçi bulu?malar?n?n yan? s?ra iki toplumu bir araya getirecek sosyal organizasyonlar?n yap?lmas? gerekti?ine dikkat çekiyor. ”Tarihçilerin karar?n? beklememize gerek yok. Birbirimizi tan?m?yoruz. Yan yana ya da uzakta, fakat birbirimizden habersiz. Kafalar?m?zda kli?elerle dolu temsillerle büyüdük. Art?k birbirimizi tan?may? ö?renmemiz laz?m..Ermenistan `?n da Türkiye ile iyi bir kom?uluk içerisinde ya?amas? laz?m. Bu çok aç?k” diyerek diyalog konusunda dü?üncesini uygulamada da gerçekle?tirmi?. Mesela Paris’te okuyan Türk doktora ö?rencileriyle bir araya geliyor. Diasporadaki Ermenilerin Türkiye kar??tl??? üzerine kimlik in?a ettikleri ele?tirisine de “Ma?dur statüsü kimlik vermez” diyerek, diasporadaki baz? ki?ilerin a??r? söylemlerinin bütün Ermeni toplumunu de?il sadece kendilerini ba?lad???n?, fakat ne yaz?k ki bunlar?n öne ç?kar?ld???n? da ifade etmesi önemlidir. Daha önce Temmuz 2001-Nisan 2004 tarihleri aras?nda faaliyet gösteren, fakat çal??malar? pek parlak sonuç vermeyen bir kurul olu?turulmu?tu. Türk ve Ermeni sivil toplum örgütleri temsilcileri taraf?ndan kurulan Türk-Ermeni Uzla?ma Komisyonu Ba?kan? David Phillips’in, 2005’de Türkiye’ye geldi?inde yapt??? konu?mada: “Tavizlerden bahsetmekten önce kar??l?kl? iyi niyete dayanan diyalog te?vik edilmeli, Türkler soyk?r?m? kabul edene kadar onlarla konu?ulmamas? gerekir ?eklinde dü?ünenleri, uluslararas? kamuoyunun öncelikle bu tezi üreten a??r? milliyetçi Ermenileri mant?kl? bir çizgiye getirmesi gerekir” demesi bo?una de?idi ama, o zaman ve ?imdi ne de?i?ti? Prof. Kemal Karpat, toplumlararas? diyalog kurulmas?n?n önemini, Ermeni konular?nda halen Türkiye’de ya?ayan ve Ermeni tarihi miras?n?n koruyucusu olan Ermenileri de bu tart??man?n bir parças? haline gelmenin, tek yönlü dü?ünen milliyetçi diasporan?n etkisini azaltaca??n? ifade ediyor. Diaspora Ermenilerinin birço?unun, Ermeni diasporas?n? hakimiyetleri alt?na alan revansistler gibi dü?ünmedikleri bilinen bir gerçek olmakla birlikte, görünen o ki istenilen toplumsal ortak noktalar i?birli?i biraz daha vakit alacak.

?ki taraf aras?nda önyarg?s?z yakla??mlar?n ço?almas? Avrupa’da ve Amerika’da ayn? ?ehirlerde ya?ayan Türk-Ermeni toplumlar? için faydal? olacakt?r. Diaspora Ermenilerinin milliyetçi kitlesinin bask?s?ndan ve Türklere kar?? tarihsel önyarg?dan kurtulmad?kça, bu zor görünse de. Böyle bir müze, tam aksine olarak “tarihsel önyarg?n?n” ürünü olacakt?r. Türk toplumunun as?ls?z suçlamalar? kabul edecek k?vama getirilmesinde bir basamak amac? güdecektir. Müzeyi gezecek insanlarda ve özellikle yeti?en nesilde Türklere kar?? haks?z bir önyarg? olu?turacakt?r.

Mali kaynak yaratmaktaki zorluklar, yayg?n tepki gruplar? olu?turmama, sadece uzman? ki?ilerin yapt??? çal??malarla ve savunmalarla s?n?rl? kalmas?, tercüme faaliyetlerinin eksikli?i, ?imdiye kadar ara?t?rmac?lar?n istihdam edilmemi? olu?u, çe?itli enstitülerin kurulmam?? olmas?, Devletimizin temennilerinin çok uygulamas?n?n eksik olu?u gibi nedenler giderek azalt?larak, i?birli?iyle farkl? bir sürece girilebilir. Girilmi?dir de. Bütün bu biriken gecikmi?liklere kar??, Ermeni tasar?s?n?n ABD ve di?er ülkelerde kabul edilmemesini sa?lamak, soyk?r?m müzesi açmak kadar iddial? projelerin yan?l??l???n? göstermek, ulusal bir tan?tma eylem plan? ve do?ru projelerle de etkili olabilir.

Türk Derneklerinin çal??malar? ve dü?ünce gruplar?n?n olu?turulmas? güçlendirilmi?, biz bize anlatma al??kanl???m?z, d??ar?ya anlatarak farkl? zeminlerde etki b?rakma eylemine dönü?meye ba?lam??t?r. Bir BMW’nin bir mühendis taraf?ndan birkaç tel ve viday? de?i?tirerek, otomobilin süratini art?rmas? gibi, bilgi ve enformasyonun bazen toplumsal konularda ne denli s?çrama yapt?raca??n? bilmemiz ve uygulamam?z gerekir gerekir.