.G` ="justify">6 Kas?m 1993'te, çok tan?nan bir yazar William Bernard Lewis, Le Monde'a yazd??? bir mektupta, "Osmanl? hükümetinin Ermeni ulusunu imha etmek gibi bir plana dair ciddi kan?t olmad???n?" belirtmi?ti. Fransa Ermeni Birlikleri Forumu, "zarar veren her kim ise onu telafi etmeli" diyen Frans?z Medeni Yasas?'n?n 1382 No'lu maddesi uyar?nca Lewis'i mahkemeye verdi. Suçlu bulunmas?na ve mahkemeye para cezas? ödemesine ra?men, daha sonra mahkeme, 1915-1917 y?llar? aras?ndaki katliamlar?n bir soyk?r?m suçu olu?turup olu?turmayaca?? hususunun kendi yetki alan? d???nda oldu?una hükmetti.

þ*yetki alanlar?nda oldu?unu dü?ünmeye ba?lam?? görünüyor.

2007: Fransa'da Ermeni y?l?

2007, Fransa'da "Ermeni y?l?" ilan edildi ve her iki ülkede de çok say?da kültürel organizasyonu içermesi bekleniyor. Ermenistan y?l?, Frans?z cumhurba?kan?n?n 30 Eylül'de Erivan'a yapt??? ziyaret s?ras?nda kararla?t?r?ld?. Ve Frans?z alt parlamentosunun Ermeni soyk?r?m?n? inkar etmeyi suç sayan, 1 y?l hapis cezas? ve 45 bin Euro para cezas? öngören bir tasar?y? onaylamas?yla start alm?? oldu. Yasan?n Frans?z üst meclisi (Senato) taraf?ndan da kabul edilmesi ve Frans?z Cumhurba?kan? Jacques Chirac taraf?ndan onaylanmas? gerekiyor. Bununla birlikte, Frans?z Parlamentosu'nun bu giri?imi üzerinde son günlerde kopart?lan gürültüye bak?ld???nda, bu onay?n yak?n zamanda ç?kmayaca?? muhtemel. Yasa tasar?s?, muhalefetteki Sosyalist Parti taraf?ndan sunuldu. UMP partisi, milletvekillerinin oylamada kendi özgür kararlar?n? vermesine izin verirken Frans?z hükümeti tasar?ya kar?? ç?kt?. Ba?kan aday? Nicolas Sarkozy'ye "politik dan??man" olan Patrick Deveciyan, tasar?n?n arkas?ndaki gerçek itici güçtü.

Uluslararas? Af Örgütü, Ermeni soyk?r?m? ile ilgili Frans?z tasar?s?n?n yürürlü?e girmemesi gerekti?ine inan?yor, bunun ifade özgürlü?ünü ihlal anlam?na gelece?ini ve katliamlar?n soyk?r?m olup olmad??? yönündeki tart??may? engelleyici bir husus olarak gördü?ünü ve akademik ara?t?rmaya mani olaca??n? belirtiyor. Ayn? zamanda, bu yasa, ifade özgürlü?üne sayg?y? ve Türkiye'deki tabu meselelere yönelik aç?k bir tart??may? savunanlar üzerinde ters bir etki yapabilir. Ermeni soyk?r?m? hakk?ndaki Frans?z tasar?s?, baz? ülkelerde Holokost'u inkar? yasaklayan kanunlarla e?de?er de?ildir. Söz konusu Frans?z tasar?s?, Ermenilerin soyk?r?m ya?ay?p ya?amad???n? sorgulamay? suç haline getiriyor; sadece bunlar?n katliam olup olmad???n? de?il. Holokost inkar?, ?kinci Dünya Sava?? s?ras?nda Yahudilerin sistemli bir biçimde toplu katledili?ini reddetmektir. 1915 katliamlar?, Cenevre Konvansiyonu'ndan önce ve hatta soyk?r?m kavram?n?n düzenlenmesinden önce vuku buldu. Holokost, Cenevre Konvansiyonundan sonra ya?and? ve soyk?r?m terimi önceden var olmu?tu ve savc?lar Nuremberg'de bu kavrama ba?vurmu?lard?.

Frans?z yasa tasar?s? ile ne elde edildi?

1923 y?l?nda, Frans?z kurumlar?n?n i?çilere ihtiyac? do?du. Lübnan ve M?s?r'daki Ermeni göçmenler gemilerle Marsilya'ya vard?lar ve Lyon, Marsilya, Valence, Grenoble ve Paris'teki kömür madenlerinde ve fabrikalar?nda çal??maya ba?lad?lar. Y?llar içinde, Ermeni diasporas? kendilerini Frans?z toplumuna çok iyi entegre etti. Ermeni Hay?rsever Birli?i (AGBU), 1906 y?l?nda kuruldu ve kurucusu Boghos Nubar 1921 y?l?nda Paris'e göç etti ve bu Ermeni meselesinin diplomatik, politik hareket merkezi oldu. AGBU ofisleri, Ermeni toplumunun Fransa'daki kalelerini temsil eden Marsilya, Valence, Grenoble ve Lyon'da kuruldu. Fransa ?u an, 500-600 bin civar?ndaki ve kiliseleri, gazeteleri ve okullar?yla Fransa ya?am?na iyi entegre olmu?, Avrupa içinde en büyük Ermeni toplumunun bulundu?u ülke. ?? ve di?er çevreler arac?l???yla Ermeni diasporas? Fransa'da etkin ve güçlü bir lobi olu?turdu. Frans?z yetkililerle sürdürülen daimi temas sayesinde, Ermeniler sadece toplum projeleri için de?il, ayn? zamanda Ermenistan için de Frans?z yard?m?n?n artmas?n? sa?lad?. Fransa, 2001 y?l?nda Ermeni ölümlerini soyk?r?m olarak tasnif eden bir kanun ç?kard?.

Frans?z Parlamentosu bu tasar?y? onaylayarak ne elde etti? Aç?k bir biçimde, dünyaya 1915-17 olaylar?n? hat?rlatt?. Bununla birlikte, böyle yaparak Fransa sorumsuz bir ?ekilde hareket etti ve Fransa'n?n ifade özgürlü?ünün bulundu?u yüksek de?erlere sahip ülke imaj?na zarar verdi. Bunun da ötesinde, Türkiye'yi ve Fransa'n?n kendi Türk nüfusunu (say?s? 500 bin civar?nda olan) öfkelendirdi ve hayal k?r?kl???na u?ratt?, ayr?ca, Frans?z i? toplumunun kayg?lar?n? tümüyle görmezden gelmese de Türkiye ile hem politik hem de i? düzeyindeki ili?kilerine çok az önem verdi?ini ortaya koydu.

Bu tav?r ayn? zamanda Avrupa Komisyonu ba?kan? ve di?er Avrupal? liderler taraf?ndan da payland?. Dahas?, hem Chirac'?n hem de Ba?bakan Dominique de Villepin'in, Ba?bakan Erdo?an'a telefon edip olay nedeniyle üzüntülerini ifade etmesiyle sonuçland?. Buna ilaveten, bu yasa, Avrupa Birli?i'nin Türkiye'ye aleni bir ?ekilde "ifade özgürlü?ünü" k?s?tlayan ceza yasas?ndaki 301 No'lu maddeyi düzeltmesini söyledi?i, AB'nin temel prensibi "ifade özgürlü?üne" meydan okuma anlam?na geliyor. Söz konusu durum, AB'yi bir çifte standartlar kulübü olarak niteleyen Türkiye'deki AB kar??t? çevreleri daha da tetikleyecektir. Bu yeni Frans?z yasas?, sadece a??r?c?lar?n i?ine yaracakt?r. Türkiye'de ?imdiden, Frans?z mallar?n?n boykotu ça?r?s? ve CHP Ba?kan Yard?mc?s? ?ükrü Elekda?'?n Türkiye'deki Ermeni toplumunun s?n?r d??? edilmesini önermesi gibi misilleme önlemlerini içeren ani bir tepki ve öfke olu?tu bile. Avrupa Komisyonu Ba?kan? Jose Manuel Barroso'nun deyi?iyle, "bir parlamentonun tarihi bir meselenin yorumu hususunda yasa ç?kar?c? bir eyleme girmesinin bir faydas?n?n olmayaca??n? dü?ünüyoruz". Bu nedenle yasa sembolik bir eylemdi. Pek çok Frans?z politikac? Türkiye'yi AB'de istemiyor ve Türkiye'nin AB üyeli?ine çamur atmak için eski dolaplar? gündeme getiriyor. Ve belki de bu yolla Ermeni toplumunun oylar?n? toplayacaklar?na inan?yorlar. Bununla birlikte, Fransa'n?n da unutmak istedi?i çok say?da kuru kafas? var.

Ermeniler ne kazanacak?

Belki, Ermeni toplumundaki baz? ki?iler Türkiye'ye kar?? büyük rakaml? önemli bir skor elde ettiklerini hissedecektir. Bununla birlikte, e?er Ermeniler Türkiye'nin 1915-17 y?llar? aras?ndaki olaylar?n birtak?m sorumlulu?unu üstlenmesini gerçekten istiyorsa, takip edilecek yöntem bu de?ildir. Bu, özellikle, Ermenistan'da zor ko?ullar alt?nda ya?ayan Ermenileri ilgilendirmektedir. 1915-17 olaylar?n?n adil bir ?ekilde çözülmesini isteyen, Türkiye'nin de?erlere sayg?l? demokratik bir devlete dönü?mesiyle Türkiye-Ermenistan aras?ndaki ili?kilerin normalle?mesini görmek isteyen duyarl? herhangi bir Ermeni, neden Türkiye'nin AB üyeli?i kar??t? bir partiye oy versin ki? Ermenistan'?n Türkiye'nin üyeli?inden kazanacak çok ?eyi var. Ermeni hükümeti Türkiye'nin üyeli?ini destekliyor. Üyeli?in bir sonucu olarak, Türkiye, Ermenistan ile ili?kileri normalle?tirecektir. Dahas?, bu süreç s?ras?nda Türkiye, geçmi?iyle uzla??ya varacakt?r. Birkaç y?l önce Ermeni meselesi Türkiye'de bir tabu idi. Y?llar geçtikçe Türkiye yava? yava? konuyu açmaya ba?lad?. Türkiye, finansal ve hatta toprak taleplerinden korkuyor. Bununla birlikte, Ermeni katliamlar?n? inkar eden her Türk politikac? ve milliyetçi için, farkl? bir ?ey söyleyecek çok say?da Türk ve uluslararas? akademisyen vard?r. Eri?im müzakereleri durursa Ermeniler ne elde edecek? Hiçbir ?ey!

Son zamanlarda Türkiye'de fikirler çat??mas? var. Dü?ünce özgürlü?ü ve aç?k demokrasiyi destekleyenler kadar Türkiye'nin ayr? ve yabanc?ya kapal? bir devlet olarak kalmas?n? isteyen, AB özlemlerine kar?? olanlar da var. Frans?z Parlamentosu sadece bu son gruba katk? sa?lam?? oldu. Aç?k bir biçimde, Türkiye'nin Fransa ile ili?kilerinde bir geriye gidi? ya?and?; ancak Ankara bu gerilemenin AB ile müzakerelerini etkilemesine izin vermemeli. Ayn? zamanda, Ankara, kendi ceza yasas?ndaki 301 No'lu maddenin yürürlükten kald?r?lmamas? için bir bahane olarak kullanmamal?. Bu çirkin yasa yürürlükten kalkmal?. Türkiye, inkar ve reddetmek yerine 1915-17 olaylar?n? ara?t?rmaya ve tart??maya haz?r oldu?unu göstermeye odaklanmal? ve kendisini geçmi?e ba?layan zincirleri k?rmaya istekli oldu?unu göstermeli. Frans?z ba?kanl?k seçimleri sonras?na kadar Türkiye'nin Fransa ile ili?kilerinde hiçbir ?ey net olmayacakt?r. Bu öfkeli politikalar boyunca, Türkiye meselesi konusunda Paris'ten ?l?ml? bir yakla??m gelmesi beklenmiyor. Ancak tozlar yat??t?ktan sonra ili?kilerin ne yöne do?ru ilerledi?ini görmek mümkün olacakt?r.

(*) Bu yaz?y? Zaman için kaleme alan Say?n Amanda Akçakoca, Avrupa Politika Merkezi'nde siyasi analizcidir. Bu makaledekiler kendi ?ahsi görü?leridir.