!â"° `="justify">Gerek Ermenistan nüfusunun son derece küçük bir k?sm?n? (%2) olu?turmalar?, gerekse Ermenistan toplumuna göreceli olarak ba?ar?l? bir biçimde entegre olduklar? için Ermenistan’da ya?ayan Rus az?nl??? bilimsel ara?t?rmalara nadiren konu olmaktad?r. Ancak kültürel zenginlikleri ve farkl? özellikleri ile Rus siyasi, ekonomik ve sosyo-kültürel ya?am?nda önemli katk?lar? olan Rus az?nl??? incelenmeye de?er bakir bir aland?r. Dolay?s?yla bu yorum yaz?s?nda 2002 y?l?nda Avrupa Güvenlik ve ??birli?i Te?kilat? (AG?T) bünyesinde Gomik Asatiryan ve Victoria Arakelova taraf?ndan haz?rlanm?? olan “Ermenistan’?n Etnik Az?nl?klar?” (http://www.osce.org/documents/oy/2002/01/148_en.pdf) ba?l?kl? rapordan faydalan?larak Ermenistan’da ya?ayan Rus kökenli üç az?nl?k grubu üzerinde durulacakt?r.

Bu gruplardan birincisi olan Rus az?nl??? on dokuzuncu yüzy?l?n ortalar?ndan itibaren Ermenistan’? Rusla?t?rma politikas?n?n bir sonucu olarak Ermenistan’a yerle?tirilmeye ba?lanm??t?r. Ancak as?l yerle?imlerin So?uk Sava? döneminde yo?unluk kazand??? görülmektedir. Öyle ki, 1970’lerde yap?lan nüfus say?mlar?na göre Ermenistan’daki Rus nüfusunun say?s?n?n 70.000’lere ula?t??? kaydedilmi?tir. Ancak özellikle Sovyetler Birli?i’nin son y?lar?nda tersine bir göç süreci ya?anm?? ve bunun sonucunda 1989 y?l?nda yap?lan nüfus say?m?nda Ermenistan’da ya?ayan Rus nüfusunun say?s?n?n 51.000’e dü?tü?ü saptanm??t?r. Göçlerin devam? nedeniyle bugün Ermenistan’da yakla??k 8.000 ki?ilik bir Rus toplumunun varl???ndan söz edilmektedir.

Rus az?nl???n durumunun genel itibariyle di?er az?nl?klara nazaran daha iyi oldu?u söylenebilir; zira Rus dili ve Rusça e?itim Ermenistan’da halen oldukça yayg?nd?r. Rusça gazeteler, televizyon ve radyo programlar? ve Rusça kitaplar da Ermenistan’da s?kl?kla göze çarpmaktad?r. Bu arada son y?llarda Ermenistan’da kurulan ve Rusça e?itim veren Slav Üniversitesi’ni ve Rus Dili ve Edebiyat? bölümlerinin kuruldu?u Erivan Devlet Üniversitesi ile Briusov Dil Üniversitesi’ni de unutmak gerekir. K?sacas? Ruslar kendi kültürlerini ve dillerini koruma konusunda herhangi bir sorun ya?amamaktad?rlar.

Her ne kadar kendilerini Rus olarak addetmeseler de, Ukraynal?lar? Rus kökenli az?nl?klar içerisinde saymak mümkündür. Zira Ermenicede Ukraynal?lar “Malorossy” (Küçük Ruslar) ad?yla an?lmaktad?rlar. Ermenistan’a ilk Ukraynal? göçleri Sovyetler Birli?i döneminde Ukraynal? entelektüellerin (bilim adamlar?, doktorlar, mühendisler, e?itimciler, vb.) sürülmesi ile gerçekle?mi?tir. Bugün Erivan, Gümrü ve Vanadzor gibi kentlerde yakla??k 8300 ki?ilik bir Ukraynal? az?nl???ndan bahsetmek mümkündür. Bu az?nl???n yakla??k yar?s? bir önceki nesil gibi mühendis, doktor, iktisatç? ve hukukçu olarak çal??maktad?rlar.

Ermenistan’da ya?ayan Ukraynal?lar son derece milliyetçidirler ve Ermenistan’da etkin bir diaspora olmay? amaçlamaktad?rlar. Bu nedenle Ukrayna dilinin ö?retilmesi için kurslar tertip etmekte ve Ermenice-Ukraynaca olarak çift dilli haz?rlanan “Dnipro” adl? bir gazete ç?karmaktad?rlar.

Rus kökenli az?nl?klar aras?nda son derece farkl? bir konuma ve sosyal yap?ya sahip olan Molokan az?nl??? ise 18. yüzy?lda Rus-Ortodoks Kilisesi’nden ayr?lan ve bu nedenle Rusya’n?n K?r?m, Orta Asya, Sibirya ve Transkafkasya gibi çevre bölgelerine sürülen bir az?nl?k grubudur. Bugün Erivan, Gence ve Sevan kentlerinde ya?ayan yakla??k 5000 ki?ilik bir Molokan toplumundan söz edilmektedir. Genellikle d??a kapal? köyler veya mahallelerde kendi kültürleri ve ritüelleri çerçevesinde ya?amaktad?rlar. Önceleri temel olarak tar?m ve el sanatlar? ile u?ra?an Molokanlar, Sovyetler Birli?i döneminde topraklar? ellerinden al?nd???ndan ?ehirlere göç etmi?lerdir.

Molokanlar Orta Amerika’da ya?ayan ve son derece kat? kurallar çerçevesinde yüzy?llar önceki geleneklerini sürdüren Orta Avrupa kökenli Amish toplumu ile kar??la?t?r?lmaktad?r. ?lginç gelenekleri aras?nda kesinlikle içki içilmemesi, erkeklerin sakal b?rakmas?, kad?nlar?n ba?lar?n? örtmesi, kesinlikle topluluk d???ndan evlenilmemesi gibi adetler say?labilir. Molokan toplumunun en önemli sorunu kesinlikle Ermenistan sosyal yap?s?na entegre olmak istememeleridir. Özellikle çocuklar?n?n zorunlu e?itimin ard?ndan Ermeni okullar?nda e?itim görmesine kar??d?rlar. Öyle ki, bu konu UNICEF raporlar?na bile yans?m?? ve Molokanlar?n e?itim seviyesinin artt?r?lmas? tavsiye edilmi?tir.

Sonuç olarak, bu üç az?nl???n Ermenistan’?n siyasi, iktisadi ve sosyo-kültürel yap?s? içinde çok kültürlülü?ün getirdi?i bir zenginlik sa?lad???n? söylemek mümkündür. Siyasi alanda Rus az?nl???n etkisi halen ciddi ölçüdedir. Özellikle Ermenistan ve Rusya aras?ndaki siyasi ili?kilerin geli?mi?li?i, Rus az?nl???n siyasi arenadaki etkinli?ini, nüfuslar?yla orant?l? olmayan bir ?ekilde artt?rm??t?r. ?ktisaden, Ukrayna az?nl???n?n entelektüel birikimi Ermenistan’daki servis sektöründe önemli bir katk? olarak kaydedilebilir. Son olarak, sosyo-kültürel yap? göz önüne al?nd???nda Molokanlar al???lm???n d???nda ilginç ya?ay?? biçimleriyle Ermenistan’?n kültürel zenginli?i içerisinde önemli pay sahibidirler.