="justify">Say?n Murat Belge'nin, 'Ermeni soyk?r?m?' iddialar?na ili?kin gerçeklerin ortaya ç?kar?lmas? amac?n? güden giri?imlerimi konu alan ve Radikal'in 14 ve 17 Kas?m tarihli nüshalar?nda yay?mlanan makaleleri as?ls?z iddialar, yanl?? de?erlendirmeler ve maddi hatalar içeriyor. Say?n Belge, 'Mavi Kitap giri?imi' ba?l?kl? makalesinde ?u iddialarda bulunuyor: (1) ?ükrü Elekda?'?n eline "Mavi Kitap'?n iki yazar?ndan biri olan Arnold Toynbee'nin, bu kitab?n propaganda için kullan?lm?? olmas?ndan duydu?u üzüntüyü belirten bir yaz?" geçmi?tir. Elekda?, bu yaz?dan, kitap "Propaganda oldu?una göre yalan olmal? ..." sonucunu ç?kararak, TBMM'nin ?ngiltere Parlamentosu'na 'bu yalan?n resmen yalanlanmas?n?' talep eden bir mektup yaz?lmas?na önayak olmu?tur.

È6bee'nin an?lar?n? okuyunca, bu kitapta Ermeni k?y?m? üzerinde söylediklerinin arkas?nda durdu?unu görüyorsunuz. (...) bunlar do?ru de?il anlam?na çekilecek bir tek cümlesi yok."
(3) ?ngiliz Büyükelçisi Sir Peter Westmacott, TBMM Ba?kan? Bülent Ar?nç'a gönderdi?i bir mektupta Mavi Kitap'?n do?rular? yans?tt???n? ?u ifadelerle belirtmi?tir: "Yazarlar Lord Bryce ile Arnold Toynbee'nin bu kitapta propaganda amac?yla gerçekleri çarp?tt???na dair ciddiye al?nabilecek bir ele?tiri, bir tespit yap?lmam??t? ve sava? ko?ullar?nda böyle bir kitab?n yay?mlanmas?, propaganda anlam?nda bir i?lev görmü? olsa da, böyle olmas?, kitapta anlat?lan ?eylerin do?ru olmad??? anlam?na gelmezdi."
(4) Wesmacott'un, "Sizin açt???n?z yola ?imdilik girmiyoruz ama ?srar ederseniz gireriz. En iyisi siz bir daha oturup dü?ünün" anlam?ndaki bu uyar? mektubu üzerine TBMM'nin sesi sedas? kesilmi?tir. Sonuç olarak Elekda?'?n i?güzarl??? 'gülünç duruma' dü?memizden ba?ka bir i?e yaramam??t?r.

Kulaktan dolma bilgiler
Say?n Belge'nin bu iddialar? gerçekleri yans?tm?yor. Anla??lan, makalesini kulaktan dolma bilgilerle yazm?? ve Mavi Kitap ile TBMM'nin ?ngiltere Parlamentosu'na mektubunu okumam??. Çünkü okusa, Toynbee'nin Mavi Kitap'?n yazarlar?ndan biri oldu?unu makalesinde iki kere tekrarlayarak büyük bir hata yapmazd?. I. Dünya Sava?? s?ras?nda ?ngiltere Sava? Propaganda Bürosu'nda (SPB) kadrolu uzman olarak çal??an Toynbee, Mavi Kitap'?n yazar? de?ildir, editörüdür. Kitap, Osmanl? hükümeti taraf?ndan tasarland??? iddia edilen 'bir etnik imha plan?' çerçevesinde, Ermenilere kar?? uygulanan "vah?et ve katliamlar?n" güya görgü tan?klar? taraf?ndan haz?rlanan 150 belge ve raporu içermektedir. Toynbee bu belge ve raporlar? düzenlemi?, derlemi? ve yay?na haz?r hale getirmi?tir. ?ngiliz hükümetinin SPB'ye bu kitab? haz?rlatmakla amaçlad??? hedeflerin ba??nda, Amerikan kamuoyunun Ermenilere ac?ma duygusunu sömürerek Washington'un sava?a mümkün oldu?u kadar erken girmesini sa?lamak geliyordu. Nitekim, bu kitab?n ABD Ba?kan? Wilson'un sava?a kat?lma karar?n? almas?nda ba?ta gelen bir etken oldu?unu ?ngiliz hükümeti bakanlar? aç?klam??lard?r. (Mosa Anderson, Noel Buxton, A Life, London, 1952, s.8)

'Mavi Kitap'?n maskesinin dü?mesi
Murat Belge, buldu?um bir belge nedeniyle Mavi Kitap'?n düzmece oldu?u kan?s?na vard???m? söylüyor. Bu do?ru de?il. Mavi Kitap'?n maskesini dü?üren ve sahteli?ini ortaya ç?karan Amerikal? tarihçi Justin McCarthy'dir. Mavi Kitap'?n 1916'da bas?lan orijinal nüshas?nda, raporlar? haz?rlayanlar?n objektif, güvenilir ve muteber ki?iler olduklar? belirtildikten sonra, "Osmanl? Devleti'nin misillemesinden korumak amac?yla" bu ki?ilerin gerçek isimlerinin aç?klanmad??? ve onlara kod adlar?yla at?fta bulunuldu?u belirtiliyordu. Kitap, bu ?ekliyle Türkiye'ye kar?? y?llar boyu son derece etkili bir propaganda arac? olarak kullan?ld? ve soyk?r?m iddias?n?n altyap?s?n? olu?turdu. Ne var ki, Profesör Justin McCarthy kitaptaki kod adlar?n?n kimlere ait oldu?unu gösteren bir belgeyi ?ngiliz ar?ivlerinde bulunca Mavi Kitap'?n uyduruk niteli?i ortaya ç?kt?. Kod adlar?na ili?kin anahtar liste, kitaptaki belge ve raporlar? düzenleyen ki?ilerin, Ermenilerin koruyuculu?unu üstlenmi? olan ve Osmanl? Türkü'ne kar?? yo?un bir kötüleme kampanyas? yürüten Amerikal? misyonerler, Rus ordusu saflar?na kat?larak Osmanl? ordusuna kar?? çarp??an ve Anadolu'da yayg?n katliamlar yapan ihtilalci Ta?nak Partisi yetkilileri ve Türk dü?man? Ermeni aktivistler oldu?unu ortaya koyuyordu. Böylece, Mavi Kitap'?n, tam bir sahtekârl?k ürünü oldu?u tüm ç?plakl???yla gözler önüne serilmi? oldu. (Justin McCarthy, "I. Dünya Sava??nda ?ngiliz Propagandas? ve Bryce Raporu", Osmanl?'dan Günümüze Ermeni Sorunu, Ankara, Yeni Türkiye Yay?nlar?, 2001 s.21)

'Mavi Kitap sava? propagandas?d?r'
Sava? propagandac?l??? i?ine bula?t?ktan bir süre sonra tarihçi olarak üne kavu?maya ba?layan Toynbee'nin, olaylara önceki tek tarafl? yakla??m? ve tarihi gerçekleri çarp?tt??? hissiyat?ndan rahats?z oldu?u anla??l?yor (William H. Mc Neil, Arnold Toynbee a life, Oxford University Press, s. 74). Nitekim, 1922 'de yay?mlanan 'The Western Question in Greece and Turkey' adl? eserinin 50. sayfas?nda Mavi Kitap'?n 'sava? propagandas?' oldu?unu itiraf etmi?tir. Kitaptaki ifadeler aynen ?öyledir: "Gerekti?i ?ekilde sava? propagandas? olarak yay?mlanan ve da??t?lan Mavi Kitap". ("Blue Book which was duly published and and distributed as a war propaganda"). Toynbee, bilahare yay?mlanan 'Acquaintances' adl? eserinin 149'la 152. sayfalar?nda Osmanl? Devleti'ne kar?? giri?ilen propagandan?n hangi nedenlerden kaynakland???n? bu i?lere kar??m?? olman?n yaratt??? pi?manl?k duygusuyla izah etmekte ve Mavi Kitap'?n bir 'kar??-propaganda' ('counter-propaganda') arac? oldu?unu vurgulamaktad?r. ?ngiliz ar?ivleri, Ba?bakan Lloyd George'un "Türkler Anadolu'dan at?lmal?d?r" (The Turks must go) program? ba?lam?nda bizzat vermi? oldu?u bir emirle SPB'nin Türklere kar?? son derece yo?un bir iftira, kötüleme ve a?a??lama kampanyas?n? yürütmekle görevlendirildi?ini ortaya koyuyor (F.O 395/139/64927, Anti-Turk Propaganda). SPB uzman? Toynbee taraf?ndan yay?na haz?rlanan Mavi Kitap da esas itibar?yla bu projenin bir parças?d?r. Böyle bir kötüleme ve a?a??lama kampanyas?n?n ürünü olmas?na, içerdi?i belge ve raporlar?n uyduruk ve düzmece niteliklerinin kan?tlanm?? bulunmas?na ve editörü taraf?ndan da sava? propagandas? oldu?unun kabul edilmesine ra?men, Belge'nin hâlâ Mavi Kitap'?n tarihi gerçekleri yans?tt???n? iddia etmesini, ak?l, mant?k ve sa?duyu ile ba?da?t?rmak mümkün de?ildir.

Belge, mektubu tahrif etmi?
Büyükelçi Westmacott'un mektubu, Belge'nin söylediklerinin tam tersini içeriyor. Mektubun orijinalinde Büyükelçi aynen ?unlar? yazm?? : "Majesteleri Hükümeti'nin bir üyesi olarak D??i?leri Bakan?, Parlamento'nun mal? olan bir belgenin geçerlili?i üzerinde yorum yapamaz. Bununla birlikte, D??i?leri Bakanl???, Mavi Kitap'?n yay?mlanmas?n?n, o dönem için sava? faaliyetleri ba?lam?nda yap?lmas? istenilen bir durum oldu?unu kabul etmekle birlikte, raporlar?n hiçbiri tekzip edilmemi?tir ve yazarlar Lord Bryce ve Arnold J. Tonynbee ile ilgili olarak ahlaki veya entelektüel sahtecilik yapt?klar?n? iddia edenler çok azd?r." Görülece?i üzere, Büyükelçi, kapal? ifadelerle, Mavi Kitap'?n sava? propagandas? oldu?unu kabul ediyor, fakat kitap gerçekleri yans?t?yor diyemedi?inden, kitab?n içindeki raporlar?n tekzip edilmedi?inden söz ediyor. Oysa, tarihçi Justin McCarty'nin aç?klad??? ?ngiliz ar?iv belgesi Mavi Kitap'taki raporlar?n düzmece ve sahte niteli?ini ortaya koymu?tur. Büyükelçi, ayr?ca, Mavi Kitap'?n editörleri hakk?nda gö?sünü gere gere "Bryce ve Toynbee ahlaka ve entelektüel dürüstlü?e sahip insanlard?r" demekten çekiniyor ve ezile büzüle, bu ki?ilerin ahlaki ve entelektüel dürüstlükten yoksun olduklar?n? iddia edenlerin az oldu?unu söylemekle yetiniyor. Görülece?i üzere Büyükelçi, Belge'nin iddias?n?n tam tersine mektubunda Mavi Kitap'?n gerçekleri yans?tt???ndan kesinlikle bahsetmiyor. Yer darl??? nedeniyle burada ?ngiltere Parlamentosu ile tüm yaz??malar? ele almam?z mümkün de?il. Ancak, ?u kadar?n? söyleyelim: TBMM'nin giri?imine ?ngiltere Parlamentosu taraf?ndan resmen kar?? ç?k?lamam?? ve Mavi Kitap'?n içerdi?i rapor ve iddialar?n gerçekli?ini savunacak nitelikte veya kitab?n uydurma ve düzmece oldu?unu ret anlam?nda bir tek söz dahi söylenememi?tir. Bu ?ekilde, Mavi Kitap'?n düzmece niteli?i ve bir propaganda ve aldatmaca arac? oldu?u ortaya konmu?tur. Maksat has?l olmu?tur. Kimin gülünç oldu?una gelince, bu s?fat?, iddias?n? kan?tlamak için Büyükelçi Westmacott'un mektubunu dahi tahrif etmekten kaç?nmayan say?n Belge'nin hak etti?i aç?kt?r.

Çözümün yol haritas?
Say?n Belge, 'Ermeni konusunda de?i?im' ba?l?kl? ikinci makalesinde, Milliyet gazetesinde Ermeni sorununda politika de?i?ikli?i ba?l???yla man?etten verilen ve D??i?leri Bakan? Abdullah Gül'ün Ermeni iddialar? konusunda uluslararas? yarg?ya gidilece?i yolundaki aç?klamas?n? konu alan bir habere at?fta bulunuyor. Fakat haberde '?ükrü Elekda? ad?n?n önemle geçmi? olmas?' nedeniyle, Elekda?'?n kar??t??? bir giri?imden olumlu bir sonuç beklenemeyece?i kan?s?n? ediniyor. Belge, ayr?ca, '?imdiye kadar 20'ye yak?n ülkenin parlamentosu, 1915'te bir 'soyk?r?m' uyguland???na dair kararlar veya yasalar ç?kard?lar" dedikten sonra, "Sen kendi tarihinde olmu? bir olayla yüzle?meyi reddeder, bu tavr? al?rsan, o gitgide daha çok say?da ülke de böyle davranmay? seçecektir" sonucuna var?yor.
Say?n Belge'nin iddia etti?i gibi Türkiye tarihiyle yüzle?meyi reddetmiyor. Hükümet ve ana muhalefet partisi bu konuda ortakla?a cesur bir siyasi irade ortaya koyarak geçen y?l 1915 olaylar?na ili?kin gerçekleri ara?t?r?p ortaya ç?karmak üzere Türkiye ile Ermenistan aras?nda bir ortak tarih komisyonu kurulmas?n? ve komisyonun bulgular?n?n dünya ile payla??lmas?n? önermi?lerdir. TBMM taraf?ndan da onaylanan bu öneri maalesef Ermenistan taraf?ndan kabul edilmedi. Yani, say?n Belge'nin söyledi?i gibi, tarihiyle yüzle?mekten kaçan taraf, Türkiye de?il Ermenistan'd?r. D??i?leri Bakan? say?n Gül'ün yapt??? aç?klamadan, ?imdi sorunun uluslararas? yarg? alan?nda ele al?nmas?n? öngören yeni bir hamle yap?laca?? ve bu amaçla yararlan?labilecek hukuki seçenekler üzerinde çal???ld??? anla??l?yor.
Bize göre 1915 olaylar?na ili?kin sorun, tarihsel ve hukuksal boyutlar? olan bir uluslararas? ili?kiler sorunudur. Bu sorunun çözümüne ili?kin tüm ad?mlar?n daha ba?lang?çta taraflar aras?nda müzakere yoluyla saptanm?? bir yol haritas? çerçevesinde at?labilece?i a?ikârd?r. Birinci boyutu olu?turacak olan Türk-Ermeni tarihçiler komisyonunun çal??t?r?lmas?, bu uzla?ma sürecinin olmazsa olmaz bir halkas?d?r. Zira, ancak tarihsel bulgular?n ortaya ç?kar?lmas?ndan sonra ikinci boyut devreye girebilir ve sorunun hukuksal aç?dan de?erlendirilmesi mümkün olabilir. Esasen, soyk?r?m suçu hukuktan soyutlanamaz. Zira, suçun tan?m? ve hangi ko?ullarda varl???ndan söz edilebilece?i 1948 Birle?mi? Milletler, Soyk?r?m?n Önlenmesi ve Cezaland?r?lmas? Sözle?mesi'yle saptanm??t?r. Bu nedenle, Türkiye ile Ermenistan'?n hukuka i?lerlik kazand?rmalar?, Soyk?r?m Sözle?mesi'nin 'makabline ?amil' bir ?ekilde 1915 olaylar?na uygulanmas?n? kabul etmeleri ve sorunun özelli?ini dikkate alarak 1907 Lahey Sözle?mesi çerçevesinde tahkim yöntemine ba?vurmalar?yla gerçekle?ebilecektir. Bu sürecin bir bütün oldu?u ve tarihsel ara?t?rma ile tahkim süreçlerinin birbirinden ayr?lmaz ?ekilde uygulanaca??n?n alt? çizilmelidir. Ak?l ve mant?k, Türkiye ile Ermenistan'a ortak bir giri?imle ya?ad?klar? be?eri facian?n tüm yönlerini gün ?????na ç?karmak suretiyle tarihleriyle yüzle?melerini ve bunun sonuçlar?n? kabullenmelerini emrediyor. Bar?? bu travmadan do?acakt?r.