.FÎpà="justify">Çözümsüzlük Ermenilere yar?yor

Ermenistan i?gali nedeniyle ya?anan sorunun çözümünde kilit bir zaman dilimi olarak kabul edilen 2006 da bitmek üzere. Bölgesel ve küresel güçlerin gölgesinden ç?kamayan sorunun uzamas? Ermenistan'? cesaretlendiriyor.

TUSAM Kafkasya Ara?t?rmalar? Masas?

AG?T Minsk Grubu e? ba?kanlar?n?n ve uluslararas? kurulu? temsilcilerinin Karaba? sorunu (Azerbaycan topraklar?n?n Ermenistan taraf?ndan i?gali sorunu) aç?s?ndan çözüm y?l? olarak ifade ettikleri 2006 y?l? bitmek üzere. Yap?lan önemli görü?melere kar??n, taraflar?n kamuoylar?ndaki yayg?n dü?ünce ve uzmanlar?n görü?leri halen önemli bir a?aman?n kaydedilmedi?i yönünde. Ermenistan i?gali alt?nda bulunan topraklar üzerinde olu?turulan sözde yap?, "Da?l?k Karaba?"da 19 Kas?m 2006'da gerçekle?tirilen askeri tatbikat ve 10 Aral?k 2006'da sözde Anayasa referandumunun gerçekle?tirilece?inin ilan edilmesi, ortak bar?? aray??lar?n?n laftan öteye geçmedi?ini gösteriyor.

Bu arada i?galin Azerbaycan üzerindeki olumsuz çevresel etkilerinin yan?nda Ermenistan'?n Azerbaycan'a çevresel sald?r?lar? da sürüyor. Ermenistan'?n, i?gal alt?nda tuttu?u Azerbaycan topraklar?nda gerçekle?tirdi?i yang?nlar ve bu topraklardaki ormanlar?n tamam?na yak?n?n?n kesilmesi suretiyle Ermenistan'?n kereste ihracat?n?n önemli oranda artmas?, bölgedeki madenlerin yang?ndan mal kaç?r?rcas?na geli?igüzel bir biçimde i?letilmesi, Ermenistan'dan ve Ermenistan i?gali alt?ndaki Azerbaycan topaklar?ndan akan nehirlerin ola?anüstü boyutlarda (özellikle kimyasallarla) kirletilmesi gibi sorunlar Azerbaycan'?n konuyu uluslararas? kurulu?lar nezdinde gündeme ta??mas?na kar??n sürüyor.

SON GÖRÜ?MELER

Ekim-Kas?m 2006'da Azerbaycan D??i?leri Bakan? Elmar Memmedyarov ile Ermenistan D??i?leri Bakan? Vardan Oskanyan aras?nda toplam üç görü?me gerçekle?tirilmi?ti. Bunlardan sonuncusu olan ve 14 Kas?m 2006'da Brüksel'de gerçekle?tirilen görü?mede, olu?turulmas? planlanan yap?n?n güvenli?inin sa?lanmas?, Ermenistan'?n i?gal alt?nda tuttu?u eski rayonlardan Da?l?k Karaba? Özerk Bölgesi d???ndakileri serbest b?rakma plan?n?n ve Laç?n ve Kelbecer'in statüsünün nas?l olaca?? hususlar? ele al?nm??t?. Görü?me sonras? taraflar?n olumlu aç?klamalar yapmas?na arabulucular ve uluslararas? kurulu?lar da kat?ld?.

Bu görü?mede de üzerinde anla?maya var?lan baz? ilkeler gere?i, 21-22 Kas?m 2006'da AG?T Minsk Grubu e? ba?kanlar?n?n ve AG?T Dönem Ba?kan?'n?n özel temsilcisinin Ermenistan'? ve Azerbaycan'? ziyareti gerçekle?ti. Arabulucu heyet, 21 Kas?m'da Ermenistan'da, 22 Kas?m'da ise Azerbaycan'da d??i?leri bakanlar? ve devlet ba?kanlar? ile görü?meler yapt?. Minsk Grubu'nun ABD'li e? ba?kan?n?n kat?lmad??? bu ziyarette, soruna ili?kin yeni geli?meler de?erlendirilmekle beraber 28 Kas?m 2006'da Beyaz Rusya'n?n ba?kenti Minsk'te gerçekle?tirilen BDT Devlet Ba?kanlar? Zirvesi'nde Azerbaycan Devlet Ba?kan? ?lham Aliyev ile Ermenistan Devlet Ba?kan? Robert Koçaryan aras?nda özel bir görü?me yap?lmas? konusu kesinlik kazanm??t?.

Bu konu uzun zamandan beri gündemde olmas?na ra?men, Azerbaycan Devlet Ba?kan? ?lham Aliyev, "sadece e?er gerçekten ihtiyaç olursa görü?ürüz, s?rf görü?me yapmak için görü?me yap?lmas?na kar??y?m" demek suretiyle daha önceleri, görü?menin olamayaca??n?n da i?aretlerini vermekteydi. Fakat ?lham Aliyev'in arabulucu heyet ile yapt??? görü?me sonras?nda Robert Koçaryan ile görü?meyi kabul etmesi, Minsk'teki ikili görü?mede baz? önemli konular?n masaya yat?r?ld???n?n i?areti olarak görülebilir.

KOSOVA'NIN KARABA?'A ETK?LER?

Son dönemlerde Karaba? sorunu ile ilgili olarak s?k s?k gündeme getirilen bir konu da Kosova sorununun çözümü sürecidir. Kosova sorunun çözümü için önerilen modelin Karaba? sorununda örnek te?kil edip edemeyece?i hususuna ili?kin hem resmi yetkililer hem de uzmanlar aras?nda yo?un tart??malar ya?an?yor. Ermeni taraf?, Kosova'n?n fiili ba??ms?zl???n? öngören modelin, Karaba? sorunu için örnek te?kil edece?ini iddia ederken Azerbaycan taraf? bu tezi kabul etmeyerek, her sorunun kendine özgü niteliklere sahip oldu?u tezini ileri sürüyor. Asl?nda Kosova sorununun çözüm modeli iki ayr?l?kç? bölgesini kontrol edemeyen Gürcistan'?n da benzer sorunlar ya?amas? nedeniyle s?k s?k gündeme geliyor. Daha çok bu vesileyle hem NATO hem AB yetkilileri Kosova sorununun çözüm modelinin di?er hiçbir sorun için örnek olu?turmayaca??n? ve tamamen kendine özgü olaca??n? vurguluyorlar.

AG?T Minsk Grubu'nun Rusyal? e? ba?kan? Merzlyakov ise "her sorun kendine özgü niteliklere sahiptir. Ama Kosova sorununun çözüm yolu tüm di?er sorunlar?n çözüm süreçlerini oldu?u gibi Karaba? sorununun çözüm sürecini de etkileyecektir" demek suretiyle Rusya'n?n tezini bir kez daha ortaya koydu.

ÇÖZÜMSÜZLÜK SÜRÜYOR

Bar?? süreci olarak ifade edilen son görü?melerin çözüme ili?kin neler getirdi?i tam olarak bilinmiyor. Fakat sürecin yava? ilerledi?i yolundaki ?ikayetler art?yor. Trend Ajans?'n?n 31 Ekim 2006'da, Azerbaycan Parlamentosu Milletvekili ve iktidardaki Yeni Azerbaycan Partisi Yürütme Kurulu Üyesi Siyavush Mustafayev ile yapt??? söyle?ide, Mustafayev Karaba? sorunun çözümü sürecinde AG?T'in ve Minsk Grubu e? ba?kanlar?n?n tutumunun yetersiz oldu?unu ifade ediyor. 21 Kas?m 2006'da Ermenistan Parlamento Ba?kan? Tigran Torosyan Fransa'n?n Ermenistan Büyükelçisi Serj Smesov'u kabulünde Ermenistan taraf?n?n pesimist oldu?u ?eklindeki ele?tiriyi kabul etmediklerini, pesimist de?il, gerçekçi olduklar?n?, çözümü çok yak?nda görmediklerini ifade etti.

Son görü?melerdeki trafi?i de?erlendiren Rus medyas?, Minsk Grubu e? ba?kanlar?n?n son dönemlerde Azerbaycan ve Ermenistan yetkililerine bask?lar?n? art?rd???n? iddia etti. Gerçekle?tirilen son görü?meler sonras?nda yap?lan aç?klamalar yer yer ilginç konular içermekle beraber asl?nda büyük ölçüde öncekilerin tekrar? niteli?inde olmaya ba?lad?. Fransal? e? ba?kan, sürecin yava? i?ledi?ine ili?kin ele?tirileri yan?tlamak için, bar?? sürecini bir duvara benzeterek, her görü?mede bu duvara bir kerpiç ördüklerini ifade etti. Fakat temelinin sa?laml?k derecesi ku?kulu olan bir duvar?n ne kadar?n?n örülmü? oldu?unun bile pek fazla öneminin bulunmad??? aç?k.

E? ba?kanlar, "2007 ve 2008 Ermenistan ve Azerbaycan'daki seçimler çözüm sürecini olumsuz etkileyecek" tezlerini devaml? vurguluyorlar. Merzlyakov'a göre "bu nedenle de 2006 y?l? mutlaka en az?ndan bar?? sürecinin temel ilkelerinin kesin olarak belirlendi?i y?l olmal?, aksi takdirde önemli bir ?ans trajik ?ekilde kaç?r?lm?? olacakt?r". Bunun çok basit ifadesi, defalarca vurguland??? üzere kilit noktan?n kamuoylar? oldu?u ve kamuoylar?na ra?men bir çözüm sürecinin geli?tirilmeye çal???ld???d?r. Bu nedenle de seçim dönemlerinin bu tür planlara zarar verece?i dü?ünülüyor. Fakat bu tür bir plan?n ba?ar?l? olma ?ans? çok zor. Hem sürecin, tarihsel adaleti ve uluslararas? hukuku göz ard? ederek s?rf mevcut ?artlardan yola ç?k?larak geli?tirilmesi, hem de bölge için küresel güçler aras?nda k?yas?ya rekabet ya?an?rken kamuoylar?na ra?men bir bar?? plan?n?n uygulanmas? neredeyse olanaks?z görülüyor.