| | | | | | TÜRK VE YABANCI AR?V BELGELER? I?I?INDA ERMEN?LER'?N TÜRKLER'E YAPTIKLARI MEZAL?M VE SOYKIRIM İsmet BİNARK*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-III.Cilt | |
| | le="text-align: juğÿ• _ TÜRK VE YABANCI AR?V BELGELER? I?I?INDA ERMEN?LER'?N TÜRKLER'E YAPTIKLARI MEZAL?M VE SOYKIRIM291Br R??V BELGELER? I?I?INDA ERMEN?LER’?N TÜRKLER’E YAPTIKLARI MEZAL?M VE SOYKIRIM
?smet B?NARK*
Takdir edilece?i üzere,tarihin gerçek bilgileri ilk elden orijinal kaynaklara,yani ar?iv belgelerine dayan?r.Belgesiz tarih yaz?lamaz ve olaylar?n arkas?ndaki gerçekler gün ?????na ç?kar?lamaz.Ar?iv belgelerini dikkate almadan,varsay?mlarla tarih yazmak,belirli bir dönem hakk?nda hüküm vermek,tarihi olaylar? siyasi istismar konusu yapmak,tarih ilminin gerektirdi?i tarafs?zl?k,ilmi objektiflik ve ilim namusu ile ba?da?maz.
Buna ra?men,Ermeni as?ll? yazarlar ile,mensup olduklar? ülkelerin siyasi menfaatleri do?rultusunda,Ermeni iddialar?na destek verenler,?srarla Do?u Anadolu’nun Ermeniler’in anayurdu oldu?u,Türkler’in bu topraklar? esas sahiplerinden zorla ald?klar? ve sistematik katliamlarla onlar? buradan kovmaya çal??t?klar? ve 1915’de de nihai amaçlar?na ula?mak için planl? bir soyk?r?m uygulad?klar? yolundaki belgeye ve do?ru bilgilere dayanmayan as?ls?z iddialar?n? dün oldu?u gibi,bugün de sürdürmektedirler.
Türk milletinin hakl? insanlar?n a??rba?l?l??? içindeki sükutu ise,adeta suçlu insanlar?n sessiz kal??? gibi gösterilmek istenmektedir.As?ls?z Ermeni iddialar?,günün ?artlar?na göre,Türkiye’ye dost veya dü?man devletlerce iç ve d?? politika malzemesi olarak zaman zaman gündeme getirilmektedir.Konunun siyasi konjonktüre,Türkiye’nin münasebetlerinin durumuna paralel olarak,aktüalitesini koruyarak gündemde tutulaca??ndan da kimsenin ?üphesi olmamal?d?r.
Ermeni propaganda ve yaygaras?yla ?artland?r?lm?? kitleleri ve devletleri,gerçeklerle yüzyüze getirmek, Ermeniler’in hakikatlerle ba?da?mayan, as?ls?z soyk?r?m iddialar?n?n arkas?ndaki hakikatleri; idaresi alt?nda ya?ad??? ve vatanda?? oldu?u Osmanl? Devleti’ne kar?? ayaklanan ve isyanlar ç?karan,masum ve savunmas?z Türk insan?na insanl?k d??? mezalim,katliam ve soyk?r?m yapan Ermeni komite ve çetelerinin,e?k?yas?n?n insanl?k tarihi için utanç verici vah?et ve mezalimini ar?iv belgeleri ?????nda ortaya koymak ilmi ve tarihi oldu?u kadar,?üphesiz milli bir sorumluluktur.
Ermeniler’in yapt??? katliam,mezalim ve soyk?r?m? görmezlikten gelmek,insanl?k hukukunu zedeler ve adalet kavram?n? ortadan kald?r?r.
Biz bu tebli?imizde,Ermeniler’in yapt??? mezalim ve soyk?r?m?,Türk ve yabanc? ar?iv belgelerinden,Bat?l? diplomat ve yazarlar?n rapor ve kitaplar?ndan,mezalim,katliam ve soyk?r?m?n cereyan etti?i tarihlerde,bunu foto?raflarla tespit eden yabanc? mü?ahitlerden meydana gelen tarafs?z Tahkik Heyeti mensuplar?n?n rapor ve yaz?lar?ndan yapaca??m?z iktibaslarla, bütün vah?et ve aç?kl???yla tarih önünde inkar edilmez bir ?ekilde ortaya koyaca??z.Ermeniler’in Türkler’e yapt?klar? mezalim,katliam ve soyk?r?m?,ar?iv belgeleri ?????nda ortaya koymak,Ermeniler’in gerçekleri nas?l sapt?rd?klar?n? ve tarihi istismar ettiklerini tart??mas?z bir biçimde gözler önüne serecektir.Ancak,takdir edilece?i üzere,konu ile ilgili ba?ta Ba?bakanl?k Osmanl? Ar?ivi,di?er Türk ar?ivleri ve yabanc? ülkeler ar?ivleri olmak üzere,mevcut binlerce belgenin tamam?na, bir tebli? hacmi içerisinde yer vermek mümkün de?ildir.Bu itibarla,Ermeni mezalim ve soyk?r?m?n?n ar?iv belgelerine say?l? örnekler vermekle iktifa edece?iz.
Bu konuda geni? bilgi,otantik ar?iv belgesi ve foto?raf için;Devlet Ar?ivleri Genel Müdürlü?ümüz döneminde,Ba?bakanl?k Devlet Ar?ivleri Genel Müdürlü?ü’nce yay?mlanan ve Ermeniler’in Türkler’e yapt??? sistemli mezalim ve soyk?r?ma,dünya kamuoyu önünde tan?kl?k edecek:“Ar?iv Belgelerine Göre Kafkaslar’da ve Anadolu’da Ermeni Mezalimi(1906-1922)(Armenian violence and massacre in the Caucasus and Anatolia based on archives,(1906-1922).2 C.Ankara,1994”;“Osmanl? Belgelerinde Ermeniler(1915-1920)”. Ankara,1994;“Hüseyin Naz?m Pa?a:Ermeni Olaylar? Tarihi.2 C.,Ankara,1994”ad ve bas?m tarihli eserlerle;2001 y?l? içerisinde Ankara Ticaret Odas?’nca yay?mlanan ve k?sa süre içerisinde iki bask?s? yap?lan“As?ls?z Ermeni ?ddialar? ve Ermenilerin Türklere Yapt?klar? Mezalim.1 ve 2.bs.,Ankara,2001”ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Kültür,Sanat ve Yay?n Kurulu’nca yay?mlanan“Ermeniler’in Türkler’e Yapt?klar? Mezalim ve Soyk?r?m?n Ar?iv Belgeleri,Ankara,2001”ve“Archive Documents about the Atrocities and Genocide Inflicted Upon Turks by Armenians.Ankara,2002”ad ve bas?m tarihli kitaplar?m?za bak?lmal?d?r.
Ermeni komite ve çetelerinin masum ve savunmas?z Türk halk?na yapt??? mezalim,katliam ve soyk?r?m? orijinal ar?iv belgeleri ?????nda ortaya koymak,bu konudaki tek seslili?i ortadan kald?rman?n ve Ermeniler’in mahut soyk?r?m iddialar?n?n as?ls?zl???n?,perde arkas?ndaki hakikatleri dünya kamuoyuna göstermenin bizce en gerçekçi yoludur.
Ermeni komite ve çetelerinin Birinci Dünya Harbi öncesinde ve sonras?nda,ba??ms?z Ermenistan kurma hayaliyle vatanda?? oldu?u Osmanl? Devleti’ne kar?? ayakland???,isyanlar ç?kartt???,bu çerçevede masum ve savunmas?z Türk halk?na çe?itli katliam ve mezalim yapt?klar?,planl? bir soyk?r?m hareketi sürdürdükleri ar?iv belgeleriyle sabittir.Ermeniler’in,masum ve savunmas?z Türk halk?na yapt??? mezalim ve soyk?r?m? ?u ba?l?klar hakk?nda s?ralamak mümkündür:
Erkeklerini sava?a göndermi?,savunmas?z kad?n,çocuk ve ya?l?lar?n bulundu?u köy ve kasabalarda insanl?kla ba?da?mayacak mezalim ve katliam yapmak;evleri,a??llar?,hayvanlar? ve ürünleri yakmak;kad?n ve k?z çocuklar?n?n ?rz?na tecavüz;masum insanlar?n burunlar?n?,kulaklar?n? ve çenelerini kesme;cesetleri parçalayarak ate?te pi?irip yak?nlar?na yemeleri için zorlama;cesetleri köpeklere yedirmeleri;mezarl?klar?n kaz?larak defnedilmi? olanlar?n d??ar? at?lmalar?;hamile kad?nlar?n kar?nlar?ndan süngülenmesi rahimlerinden bebeklerinin ç?kar?lmas?;cami ve türbeleri tahrip ve tahkir etme,resmi binalar? yakma;cepheden yaral? dönen askerlerin akla gelmeyecek i?kencelerle vah?ice öldürülmesi...
?nsanl?k d??? bu vah?et ve mezalimin, soyk?r?m?n belgeleri, bugün dünya ar?iv ve kütüphanelerindedir. Türk milletinin bu vah?et ve mezalimini, insanl?k için utanç verici bu çirkinlikleri unutmas? mümkün müdür?..Dünya kamuoyu da bunlar? görmezlikten gelemez.Bunun aksi,toplumlar? insanl?k tarihi önünde mahkum eder.
Ermeniler’in Birinci Dünya Sava?? sonras?nda Anadolu ve Kafkaslar’da masum ve savunmas?z halka yapt?klar? mezalim ve soyk?r?m? belgelerle gözler önüne sermeden önce,XX.yüzy?l?n ba?lar?nda Kafkaslar’da yapt?klar? soyk?r?ma tan?kl?k edecek,6 Eylül 1905 tarihli‘Novoye Obozrenye’gazetesinde yay?mlanm?? ?u habere yer verelim:[1]
“Bakü’de Yeni Çarp??malar.
P.T.A.Bakü’den bildirmekte:
16 A?ustos’da‘?u?a’da Ermeniler,?ehrin Ermeni k?sm?nda ya?ayan ve burada ticaretle me?gul olan Müslümanlara tecavüz edip hepsini kestiler.Bilahare 40 evlik mahalleyi yakt?lar.Ba?lar?nda bir Han bulunan 100 ki?ilik bir Müslüman grubu,halk? sakinle?tirmek için Ermeni bölgesine geçerek Ermeniler üzerine hücum edip,birçoklar?n? yaralam??,kalanlar? ise esir etmi?tir. Yard?ma gelen Vali Baranovski’yi Ermeniler yaralam??lard?r.Müslümanlar yaral?y? ?ehre götürmü?,galeyana gelen halk Ermeni tecavüzüne kar?? gelmeye ba?lam??t?r.Civar köylerden,say?lar? Ermeniler’in yar?s? kadar olan Müslüman yard?ma gelince,o vakte kadar sessiz kalm?? olan Ermeni ruhanileri zorbal?klara son verilmesi istek ve ricas?yla ortaya ç?km??lard?r.Müslümanlar sonunda ate?i kesmi?ler,fakat Ermeni taraf kur?un ya?d?rmaya devam etmi?tir.Bundan sonra Müslümanlar hücuma geçmi?,taraflar birbirini kesmeye devam etmektedir.?ehrin her taraf? yanmakta...”
ERZURUM VE ERZ?NCAN ÇEVRES?NDE ERMEN? MEZAL?M? VE SOYKIRIMI
Seferberli?in ilan? üzerine,Ermeniler’in büyük bir k?sm?,Osmanl? ordusundan firar edenlerle birlikte Rusya’ya iltica etmi? ve Rus ordusunda“gönüllü alaylar?”te?kil etmi?ler ve Osmanl? ordusuna Rus saflar?nda taarruz etmi?lerdir.Bölgedeki mahalli Ermeni çeteleriyle masum ve savunmas?z Türk halk?na akla hayale gelmeyecek katliam ve mezalim yapm??lard?r.
Birinci Dünya Harbi’nde,Erzurum’un Ruslar taraf?ndan i?gali s?ras?nda,Rus kuvvetlerinin komutan? Üste?men Abgral’?n,3 Mart 1918 tarihinde Erzurum’dan,Kafkasya Ordu Komutan?na gönderdi?i resmi rapor,Ermeniler’in Erzurum’da savunmas?z halka yapt?klar? mezalim ve soyk?r?ma tan?kl?k etmektedir.Bu raporu aynen yay?nl?yoruz:[2]
“Müslümanlar?n Ermeniler Taraf?ndan Katledilmesi
Rus Resmi Doküman?(No.31)
Erzurum,3 Mart 1918
Kafkasya Ordu Komutan?na,
26 ?ubat 1918 günü ö?le saatlerinde,milis kuvvetlerinden bir grup,Türkler’i toplamaya ba?lad?.Maksatlar? tabyalara giden demiryollar? ve yollar? Türkler’e temizletmekti.Söz konusu bu emir General Antranik taraf?ndan verildi.Ancak,emri uygulayan ?ehirdeki milislerin ba?kan? M.Farachian’d?.Türkler durumdan ?ikayetçi oldular ve Rus Komutan taraf?ndan imzalanm?? yaz?l? bir emir gerekti?ini,ancak böyle bir emrin mevcut olmad???n?,bu sebeple kendilerinin toplat?lmalar?n?n kanuni formalite ile ba?da?mad???n? ileri sürdüler...Ben derhal Farachian ile temasa geçtim,kendisi‘son geli?meler sebebiyle komutandan yaz?l? emir alma usulünün kald?r?ld???n?’söyledi.Toplananlar üç gruba bölündü.Bir grup i?çi Kars Kap?s?’na gönderildi.?kinci grup Oltu Kap?s?’na gönderildi.Saat 15.00 civar?nda askerlerinden biri Kars Kap?s?’na gönderilen Türkler’in Aziziye Tabyas?’n?n içine al?nd?klar?n? haber verdi.Askerlerin verdi?i bu bilginin önemini 27 ?ubat günü anlayabildim.Erzurum’dan ayr?l?rken Kars yolu üzerinde 70’den fazla Türk’ün cesediyle kar??la?t?m.Kafalar?ndan,boyun ve gö?üslerinden kur?unland?klar? ve ayr?ca,kalp ve kar?nlar?ndan süngülendikleri görülüyordu.
Türkler’in ikinci grubuna Ermeniler ?unlar? yapt?lar:
Bunlar? tahta barakalara t?ka basa doldurmu?lar;yere oturmalar? dahi imkans?zm??.Ayn? gece,Ermeniler,Türkler’i teker teker kur?una dizmeye ba?lam??lar,bir süre sonra da barakalara yayl?m ate?i aç?p hepsini yok etmi?ler.Bu olaylara ?ahit olan yöredeki demiryolu i?çileri,ifadelerinde olay? aynen bu ?ekilde anlatt?lar.
?stihbarat elemanlar?ndan edindi?im bilgilere göre,üçüncü grup Türkler’i,Trabzon Kap?s?’nda makineli tüfek ate?iyle öldürmü?ler.?imdi sizlere o kabus dolu ve kanl? 26 ?ubat gününü anlatmaya çal??aca??m.Ermeniler silah zoruyla,Türkler’in evlerine girerek 11 ve daha yukar? ya?lardaki erkekleri,ihtiyar erkekler dahil toplad?lar.Bunlar? s?raya dizerek dipçik ve kamç? darbeleriyle ?ehrin d???na sürdüler.Bu Türk erkeklerini en gaddar bir biçimde katlettiler.Bir defas?nda Türkler’i nereye götürdüklerini sordum.Çal??t?r?lmak için mi götürüldüklerini sordu?umda,Ermeni askerler:“Hay?r”dedi.Memnun bir ifade ile de:“Herhalde öldürece?iz.”diye sözlerine devam ettiler.
“Akl?n?z? m? kaç?rd?n?z,akl?n?z? ba??n?za toplay?n”dedi?imde de,bana ?öyle kar??l?k verdiler:“Tanr? a?k?na bize engel olmay?n.Bizim sizinle bir i?imiz yok.Onlara ne yapt???m?z ise sizi ilgilendirmez”dediler.?ehirde büyük bir heyecan görülüyor, herkes sa?a sola ko?u?up duruyor.?ehrin her yan?ndan çocuk ç??l?klar? ve Türk kad?nlar?n?n a?lamalar? duyuluyordu.?ehirdeki Ermeni askerleri gruplar halinde dola??yor ve Türk evlerinin kapal? duran kap?lar?n? sürekli açt?r?yorlard?.Ayn? günün gecesi,kadere boyun e?me inanc?n? dahi yok eden o deh?et verici gece geldi çatt?.O gecenin deh?etini dü?ünmek bile insan?n kan?n? dondurur.Ç??l?klar art?yordu.?nsanlar bu talihsiz kurbanlar?n yard?m?na gitmek istiyordu.Fakat oraya gitti?imizde her yerde ayn? de?i?mez cevap ve tehditlerle kar??la??yordunuz:“Sen kar??ma!.”Kad?n ç??l?klar? yükselen bir Türk evinin kap?s?n? açt?m,merdivenlerden t?rmand?m ve bir odaya girdim.Burada tam teçhizatl? yedi Ermeni askerini gördüm.Birinin elinde bir mum vard?,di?erleri evi talan ediyor ve kad?nlar? en vah?i bir ?ekilde katlediyorlard?.Yerde peçesiz üç kad?n yat?yordu. Yüzlerinden kanlar ak?yordu.Üçünün de blüzleri parçalanm??,ç?plak gö?üsleri kan içindeydi.Yan? ba?lar?nda küçük çocuklar vard?,korkudan kaskat? kesilmi?lerdi,sanki ölüydüler.Birden çocuklardan biri çok yüksek sesle ç??l?k atarak ya?l? gözlerini aça aça a?lamaya ba?lay?nca,Ermeniler’den biri onu susturmak istedi.Fakat deh?et içindeki çocuk susmad?.Ermeni de çocu?un kafas?n? dipçikle parçalad?.Çocuk susmu?tu,yere yuvarland?.Anne çocu?unun halini görünce h?çk?rmaya ba?lad?.Ermeni çocu?u süngüledi,annenin ba??na da dipçikle vurduktan sonra,karn?n? süngüledi.Bu durumu gören di?er kad?n gözlerini elleriyle kapatarak a?lamaya ba?lad?.Di?er çocuklar ise kollar?n? kavu?turmu?,ba?lar? e?ik olarak s?ran?n kendilerine gelmesini bekliyorlard?.Aniden karn?ma do?ru bir süngü tutuldu?unu gördüm ve odadan ç?kmam?n daha ak?ll?ca olaca??n? anlad?m.
Evden ç?kt???mda,Ermeni milislerin lideri M.Farachian’?n atl? arabas?n?n sokakta bana do?ru geldi?ini gördüm.Eve girmesi için ona yalvard?m,bana kaba bir ?ekilde ?u sözleri söyledi:“Ermenistan kaynarken,fertler dü?ünülmez.”Ermeni lider,benim neden eve girip bu ak?ls?zlar? durdurmad???m? sordu.Rus oldu?um için beni dinlemeyecekler cevab?n? verdim.M.Farachian devamla:“Böyle bir zamanda,bu kadar saçma ?eylerle u?ra?acak vaktiniz olmas?na ?a??yorum”dedi.Kendisinden ayr?ld?m ve sokaklarda uzun bir süre dola?t?m.Türk mahallelerine de gittim,her yanda insan?n vicdan?n? s?zlatan hep ayn? manzara,ayn? ç??l?klar,a??t yakan kad?nlar ve a?layan çocuklar vard?.Ölü say?s? o kadar yüksekti ki,?ehrin tamam?nda sadece ve sadece 250 Türk’ün sa? kald???n? rahatl?kla söyleyebilirim.Bu 250 Türk’ün hayatta kal?? sebebi kendilerini gizleyebilmi? olmalar?ndand?.i?in fark?na varan Ermeniler,Rus subaylar?nca saklanan bu Türkler’i bizden geri istemeye ba?lad?lar.Benim evime de geldiler,her yan? didik didik arad?lar,dolaplar?,yatak altlar?n? her yan? arad?lar.Fakat tavan aras?na bakmay? unuttular.Burada bir Türk ailesini gizlemi?tim.
Ba?ka bir sahne de,eski askeri muhasibimizin evinde cereyan edendi.Bu tipik olaydan da tesadüfen orada bulundu?um için haberdar oldum.Evde birkaç Ermeni ile kar??la?t?m.Bir lamban?n etraf?na oturmu?lar,talan ettikleri alt?n bilezik,yüzük,tak? gibi ?eyleri inceliyorlard?.Bir Ermeni ya?mac?,bana bir kad?n?n bilezi?ini bile?inden ç?kartamad??? için kad?n?n bile?ini kesip elini kopard???n? anlatt?.Do?ruyu söylüyordu.Ermeniler ?ehri ate?e verdiler.Sivillere ait binalar?,bu arada Amerikan Konsolosu M.Stempleten’in de ikametgah?n? yakt?lar.Ara s?ra silah sesleri duyuluyor ve katliam?n devam etti?i bildiriliyordu. Türk ordusunun ?ehre geli?inden önce,Türk halk?n?n geri kalanlar?n? da tamamen katlettiler.Kars Kap?s?’ndan Hasankale’ye kadar demiryolunun iki yan? katledilmi? Türkler’in cesetleriyle doluydu.Cesetler ç?plakt? ve büyük bir ço?unlu?unun kulak ve burunlar? kopar?lm??t?.Hasankale’ye yakla?t???m?zda demiryolu hatt? boyunca Ermeniler’in esiri olan bir grup Türk gördük. Türkler’i kamç? ve dipçik darbeleri alt?nda ko?turuyorlard?.Geriye kalan Türkler’e dayak at?l?p,tüfek dipçikleriyle vuruluyordu.Yüzleri kanlar içindeydi.Neticede Hasankale’ye vas?l olduk.Buradaki Türk esirleri aras?nda gözleri görmeyen bir ya?l? adam vard?.Yan?nda da bir o?lan çocu?u.?htiyar adam güçlükle ad?m atabiliyordu.Küçük çocu?un da ihtiyara yard?m edecek
gücü kalmam??t?.Bir süvari askeri her ikisini de kamç? ile dövmeye ba?lad?.ihtiyar ve yan?ndaki çocuk tek kelime söylemeden yüzlerindeki kanlar? silmeye çal???yorlard?,en arkada kalm??lard?.Adamca??z tek bir söz dahi sarfetmeyerek,öldürülmekten kurtulaca??n? umuyordu.Fakat kaderleri ihtiyar?n umdu?u gibi de?ilmi?,Hasankale’ye var?r varmaz,onlar? orada bekleyen Ermeni güruhu gelen esir Türkler’in hepsini kur?una dizdiler.Tren yolculu?um Köprüköy’de sona erdi.Trenden indi?imde,Hasankale istikametinden gelen ç??l?k sesleri duydum ve bir grup Türk’ün ko?tu?unu gördüm.Ko?anlar k?rk ki?ilik bir gruptu.En önde at s?rt?nda iki Ermeni subay? vard?.Fakat rütbelerini uzaktan tespit edemedim.Atlar?n? bir t?r?s,bir dört nala ko?turuyorlard?. Arkada kalanlara dayak at?l?yordu.Bazen de öndeki atl?lar aniden duruveriyorlard?.Arkalar?ndan ko?an Türkler,ayn? süratle durmu? olsalar bile arkalar?ndaki kalabal???n itmesi sonucu atlar?n ayaklar? dibine kadar sürükleniyorlard?.Bu defa da,en öndekilerin dipçikle kafalar?na vuruluyordu.Yoldaki ka?n?lar aras?nda ve yoku?larda da zamana kar?? ko?turuluyorlard?.Bir Türk yere dü?tü?ünde,süvarilerden birini çok k?zd?rm?? olsa gerek,süvari onun yan?na giderek k?l?c? ile adam?n aln?n? ve dudaklar?n? ikiye ay?rd?.Yaral? Türk yerden do?rulmaya çal???rken,bu defa onu silah?yla vurdu ve öldürdü.Tam o esnada Ermeniler Türkler’i top yekün katletmeye ba?lad?lar.Tren vagonumuzun yan?nda cereyan eden ve be? dakika kadar süren katliamdan sonra,ortada Türkler’e ait 40 s?cak ceset kalm??t?.Yapt?klar? i?ten tam tatmin olmayan baz? Ermeniler cesetleri teker teker incelediler ve hayat emaresi gösteren baz? Türkler’e birkaç el kur?un s?kt?lar.Demiryolu boyunca,biz bunun gibi cesetler gördük.Horasan’da,Ermeniler demiryolu üzerinde çal??an Türkler’e ate? açt?lar.Bu olayda ?ans eseri olarak,sadece 2 Türk öldü;görevli Rus teknisyenler yaral?lar?n yaralar?n? sard?lar ve barakalara ta??d?larsa da,Karaurgan’a ula?t???m?zda iki yaral?n?n da öldü?ünü haber ald?k,
Üste?men Abgral
Erzurum’un Askeri Komutan?
3 Mart 1918,Erzurum”
Erzurum’u i?gal eden Rus ordusunda,Erzurum Deveboynu Müstahkem Mevki Birlikleri Erzurum Kale Topçu Alay? Kumandan? olan Yarbay Twerdo-Khlebof’un kaleme ald???“ikinci Rus Erzurum Kale Topçu Alay?’n?n Tarihçesi”adl? kitaptan[3]Ermeniler’in Erzurum’da yapt?klar? katliam ve soyk?r?ma ait k?s?mlar? nakletmek istiyoruz:
“...25 ?ubat’ta tepeden t?rna?a kadar silahlanm?? olan Ermeni e?k?yas?n?n on on iki kadar Türk’ü,istasyon yan?nda kur?una dizdiklerini gören iki Rus subay?,bunlar? kurtarma?a te?ebbüs etmi?se de,bunlar da silahla tehdit edildiklerinden,bu zavall?lar hiç kimse taraf?ndan yard?m görmeyip öldürülmü?lerdir.
.........................
Cinayetler,?ehirden uzakça köylerde ve Rus subaylar?n?n gözünden uzakta i?lenme?e ba?lad?.
.........................
T?pk? geçen günlerde oldu?u gibi,sokaklarda Ermeni sesleri,balta sadalar?,kap?lar?n k?r?lmas?,ahalinin zorla götürülmesi i?itilme?e ba?land?.
?ki dü?ünce,beni pek s?k?yordu.Önce,içinde bulunup da meseleyi gözleriyle görmeyenlerin,bu hürriyet mücahidleri!..Ermeni e?k?yas?n?n yapt?klar? vah?et ve rezaleti...
.........................
Bundan bir müddet sonra Erzincan’da Ermeniler’in Türkler’i k?rd?klar? haberi geldi...Her türlü müdafaadan yoksun ve silahs?z sekiz yüzden çok Türk öldürülmü?tür.Büyük çukurlar aç?lm?? ve zavall? Türkler,bu çukurlar?n ba??na götürülüp hayvan gibi bo?azlanm?? ve çukurlara doldurulmu?tur.
.........................
Bir Ermeni,arabac?lardan birini öldürmek için vurmu?,fakat arabac? daha ölmemi?,s?rt üstü dü?mü?,Ermeni elindeki sopay?,can çeki?en zavall?n?n a?z?na sokmak istemi?,di?leri kilitlenmi? oldu?undan,sopay? a?z?na sokamayan Ermeni,karn?n? tekmeleye tekmeleye öldürmü?.
Il?ca Kasabas?’nda kaçamayan Türkler’in hepsinin öldürülmü? oldu?unu ve kör baltalarla enselerinden kesilmi? birçok çocuk cenazesi gördü?ünü bizzat Odi?elidze söyledi.Il?ca k?rg?n?ndan üç hafta sonra 11 Mart’ta(Pazartesi 1918’de)oradan dönen Yarbay Griyaznof,gördüklerini ?öyle anlatt?:
‘Köylere giden yollarda,uzuvlar? tahrip edilmi? birçok cenazeye rastlad?m.Her geçen Ermeni,bu cesetlere bir kere sö?er ve tükürürmü?,12-15 sajen(25,5-31,9 m.)karelik cami avlusunda iki ar??n(142 cm.)yüksekli?inde cenaze y???lm??t?.Bunlar aras?nda her ya?ta kad?n,erkek,çocuk ve ya?l?lar vard?.Kad?n cenazelerinde zorla ?rza geçme izleri,pek belli bir halde idi.Birçok kad?n ve k?zlar?n tenasül yerlerine,tüfek fi?e?i sokulmu?tu”.[4]
Tarihçi ve yazar Ahmet Refik[Alt?nay],17 Nisan-20 May?s 1918 tarihleri aras?nda,Trabzon-Erzincan-Kars ve Batum çevresini tarafs?z yabanc? gazeteci ve yazarlardan te?ekkül eden Tahkik Heyeti ile dola?t?ktan sonra,gördüklerini,“?ki Komite ve iki K?tal”ve“Kafkas Yollar?nda”isimli kitaplar?nda toplam??t?r.Ahmet Refik,Erzincan çevresinde gördüklerini“?ki Komite ve iki K?tal”ismini ta??yan kitab?nda ?öyle anlat?r:
“...sokaklarda kuyularda yatan kanlar? kurumam?? taze cesetler,Ermeniler taraf?ndan öldürülmü? zavall? Türkler’e aitti...Dar kuyulara bak?ld??? zaman,geriye bir koku,ba? döndürücü bir tesirle kalbe bayg?nl?k veriyor.Bedbaht Türkler’in kuyunun ta?lar?na yap??m?? saçlar? ve elbise parçalar? görülüyordu.
Viraneler,yang?n yerleri,duvar dipleri hep Türk ölüleri,kol parçalar?,kafataslar?,ya?l? bacak kemikleri,henüz çürümemi? gövdelerle doluydu.Halk müteessir ve peri?and?.Çar??da dola?anlar yal?n ayak,yüzleri yanm??,elbiseleri lime limeydi. Dükkanlarda halk?n ia?esini temin için ot sat?l?yordu...”[5]
Yazar,“Kafkas Yollar?nda”isimli eserinde de,Erzurum’daki Ermeni vah?et,mezalim ve soyk?r?m?n? ?u sat?rlarla nakleder:
“Yang?n yerindeyim.Türkler’in bu tarihi ve fedakar beldesi adeta bir harabe halinde,sokaklar ve binalar,camiler,medreseler, kamilen harap evler,insan cesetleriyle dolu,yanm?? ve y?k?lm?? evlerin enkaz? ayakla dürtüldü?ü zaman insan kafalar?na,çocuk ba?lar?na,kol ve bacak,gövde ve ayak parçalar?na tesadüf ediliyor.
.........................
Ermeniler ?ehrin haricinde Osmanl? ordusuna çete halinde kar?? koyuyorlar,dahilinde halk? k??lalara doldurarak evlere kapatarak öldürüyorlard?.Bazen kafalar?n? odunlar üzerinde kesiyorlard?.cesetlerini kuyulara dolduruyorlard?.
.........................
Duvarlar?n enkaz? alt?nda Türk cesetlerinden ba?ka bir ?ey yok.Toprak biraz e?ildi?i zaman bir insan kolu ç?k?yor,aç?ld?kça ba??,gövdesi bütün fecaatiyle görülüyordu.Cesetler o derece tefessüh etmi? ki,ba?lar?na dokunur dokunmaz beyinleri ak?yor, s?r?tm?? çeneleri parçalan?yor,ya?l?,yanm?? ve ezilmi? insan gö?üsleri topraklara bulanm?? elbiseler içinde üryan ve peri?an meydana ç?k?yordu.
.........................
Ermeni zulmü,Erzurum’da feci ve kanl? bir yang?n harabesi b?rakm??t?...
Sokaklar hep kad?n,çoluk ve çocuk ölüleriyle doluydu.Kad?nlar?n memeleri,hatta en mahrem uzuvlar? duvara çak?lm??t?.?u telgraf tellerine hep çocuk ci?erleri as?lm??t?.Kar?nlar? de?ilmi?,ç?r?lç?plak kad?n cesetleri,geçece?im yolun iki taraf?na dizilmi?ti.Talihsiz milletimizin bu halini gördü?ümüz zaman adeta delirecek bir hale gelmi?tik.Bakal?m,medeni Avrupa bu feci cinayetlerin faillerini arayacak m??Tarih böyle bir vah?et kaydetmemi?tir...
Öyle masum k?zca??zlar tutmu?lard?r ki,canavarlar gibi üzerlerine hücum ederek en hayvani intikamlar?n? bigünah vücutlar?ndan alm??lar,sonunda bir süngü darbesiyle kar?nlar?n? de?erek yang?n yerlerine atm??lard?r.Biz hemen haftalarca bu ölüleri toplamak,foto?raflar?n? almak ve gömmekle me?gul olduk.?ehre girerken yol kenarlar?n? bir görseydiniz!..?ki tarafa hep kad?n ölülerini dizmi?lerdi.Kad?nlar?n mahrem yerleri parçalanm?? üzerlerine erkek uzuvlar? sokulmu?tu...
Gözlerimden gayri ihtiyari ya?lar dökülüyor,kalbimin en derin noktas?ndan ac? bir inkisar i?itiyordum.”[6]
Erzurum,Bitlis ve Mamüret-ül-aziz’(Elaz??)deki Ermeni soyk?r?m? ile ilgili olarak,vilayetlerden gelmi? ve bugün Ba?bakanl?k Osmanl? Ar?ivi’nde bulunan,10 ve 11 May?s(1)332 tarihli telgraf suretlerinde:
“Ruslar’?n Ermeni çeteleriyle birlikte Hasankala’dan hudüd-? asliyyeye sürüldüklerinde beraberlerinde götürdükleri iki bin ?slam ahalisinden bir k?sm?n? öldürüp,bir k?sm?n? ülke içlerine sevk ettikleri,Erzurum’da dokuz ki?iyi idam edip on dört ya??na kadar olan erkek nüfusu meçhul yerlere gönderdikleri,Pekreç nahiyesinde Ermeniler’den te?ekkül eden bir mahkemenin üç-dört yüz ki?iyi ast???,A?kale,Tercan,Il?ca,Tavuskerd ve Artvin taraflar?nda ?slam nam?na bir ?ey b?rakmad?klar?,Van’da Ermeniler’in iki yüz kadar kad?n ve çocu?u öldürüp Mahfuran Deresi’nde sekiz-on bin Müslüman? katlettikleri,Narman hududunda Hot karyesi ahalisinin mitralyözlerle tamamen imha edildi?i,Bitlis’in Çukur nahiyesindeki Morh-i Süfla muhacirlerinin ço?unun k?l?çtan geçirildi?i,Ergani,Cinis,Pezentan ve Semer?eyh karyelerinin ahalisiyle birlikte yak?ld???...pek çok köy ahalisinin açl?ktan öldü?ü,a??r hasta çocuklar?n Bitlis Hastahanesi’nde vah?ice öldürüldü?ü,Balekan karyesinde katledilenlerin cesetlerinin köpeklere yedirildi?i,çukurda esir edilen kad?n ve k?zlara tecavüz edilip,ihtiyarlar?n yak?ld???,çocuklar?n süngüyle öldürüldü?ü vesair katliam...”[7]anlat?lmaktad?r.
Ermeniler’in Erzincan çevresinde yapt?klar? tahribat ve katliam ile ilgili olarak,tahkikat komisyonunun resmi raporunda ?u sat?rlar yer almaktad?r:
“28 May?s 332’de Tercan kazas?n?n merkezi olan Mama Hatun kasabas?na geldik.Kasabada mevcut binalar?n be?te dördü y?kt?r?lm??,Cami-i ?erif-in minberi y?k?larak cami kiliseye çevrilmi? ve minareye çan tak?lm??t?.Ermeniler baz? Rus kazaklar?yla birlikte evleri ya?ma etmi?ler ve zorla birçok kad?n ve k?zlar?n ?rz ve namuslar?n? çi?nemi?lerdir...Kaza merkezini terk ettikten sonra Sazavartik köyüne gittik.Burada Ermeniler pek çok tahribat yapm?? ve bir çok zulümler irtikab etmi?lerdir.K?z ve kad?nlar?n ?rzlar?na zorla tasallut etmi?ler,ailelerini müdafaaya çal??an 7 ki?iyi çoluk çocuklar?yla birlikte ?ehit eylemi?lerdir...Bu köyün ihtiyar kad?nlar? bile tecavüzden kurtulamam??t?r.Her kad?n?n hissesine 10-30 Ermeni isabet etti?ini zavall? kad?nlar,yemin ederek feryat ve figanla anlatt?lar...”[8]
Ba?bakanl?k Osmanl? Ar?ivi’nde bulunan 3.X.1916 tarihli bir ba?ka belge,[9]Ermeni çetelerinin Ruslarla birlikte Tercan’?n köylerinde yapt?klar? insanl?k d??? mezalime ve soyk?r?ma tarih önünde tan?kl?k etmektedir:
Rus,Kazak ve Ermeniler girdikleri köyleri servetinden,can?ndan,mal?ndan,?rz?ndan ve mukaddesat?ndan mahrum olarak harabe bir halde b?rakm??lar,her ?eyi ya?malam??,ziraat aletlerini bile imha etmi?ler,kuru araziden ba?ka bir ?ey b?rakmam??lard?.Ele geçirdikleri erkekleri katletmi?ler,süngü ile gözlerini parçalam??lar,insanlar? koyun bo?azlar gibi kesmi?ler,cesetleri kuyulara atm??lar,tüyler ürperten eza,cefa ve i?kence yapm??lar,bir ya??ndaki k?z çocu?un parmaklar?ndaki iki alt?n yüzü?ü, k?zca??z?n parmaklar?yla birlikte götürmü?lerdi.Yedi ya??ndan ba?layarak k?z ve kad?nlar?n namusuna ili?ilmemi? kimse b?rakmam??lar ve kad?nlardan birço?u korkudan vefat eylemi?tir.?slamlar kad?n ve k?zlar?n? taarruzdan korumak için bacalarda, zemin alt?ndaki zahire kuyular?nda,da?lardaki ma?aralarda,dere içlerinde,kuyularda gizlemi?lerdi.
Köylerin kabristanlar?n? yakm??lar,camileri tahrip etmi?ler,minberlerini y?kt?ktan sonra ah?r yapm??lar,pislik içinde b?rakm??lard?r.Mama Hatun mezar?n? tahrip etmi?ler,camiin de minberini y?karak kiliseye tahvil edip,minareye çan takm??lard?r.”
Alman D??i?leri Bakanl??? Ar?ivi’nde bulunan 28 ?ubat 1918 tarihli bir belge,[10]Ermeniler’in Erzincan’da yapt??? büyük tahribata ve soyk?r?ma dünya kamuoyu ve insanl?k tarihi önünde bütün aç?kl??? ile tan?kl?k etmektedir.
Bussche adl? Alman diplomat,Sivas’taki Alman Konsoloslu?u’ndan gelen bilgiler do?rultusunda bir rapor haz?rlam??t?r.Raporda ?u ifadeler yer alm??t?r:
“Sivas’taki ?mparatorluk Konsoloslu?u’nun telgraf?na göre,Erzurum,?kinci Ordu’nun kat?l?m?yla yar?m ay ?eklinde ku?at?ld?. K?sa sürede teslimiyet bekleniyor...Ermeni çeteler Esindscian’da(Erzincan)çok büyük boyutta tahribat yapt?lar.Tam anlam?yla köylerde ya?ayan halk?n kökünü kaz?d?lar.”
OLTU VE ÇEVRES?NDE ERMEN? MEZAL?M? VE SOYKIRIMI
Rus ordusuna rehberlik yapan Ermeni çetelerinin Oltu ve çevresinde yapt?klar? vah?et ve mezalime dair,Oltu göçmenlerinden Hanuszade Hudeys ve karde?i Ramiz’in verdi?i yeminli ifade a?a??dad?r:
“Oltu’ya üç saat mesafede bulunan çiftliklerde ikamet ediyorduk.Buralara tecavüz eden Ermeni çeteleri,Sivri ve Navurman nahiyelerinde sakin bulunan Müslüman ahalinin mallar?n? gasp ettiler.?slam kad?nlar?na ?en’i tecavüzde bulundular.
Ermeniler,Y?n?skerd,Örnek,Çevlagir,O?dadab,Haydus,Kamis köylerine hücum ederek‘Osmanl? askerini siz davet etmi?tiniz’diye erkekleri öldürüp,kad?nlar?n ?rzlar?na tecavüz ettiler ve çocuklar? ebeveyninin gözleri önünde parçalad?lar.
.............................
Penesgir köyünde erkekleri cami önünde toplam??lar,etraflar?na silahl? Ermeni nöbetçileri b?rakm??lar,köyün içlerine yay?larak evleri ya?ma,kad?nlar?n ?rz?na tecavüz,küçük çocuklar? telef eylemi?lerdir.
Yüz elli ki?ilik çete Keban köyüne taarruzla bilcümle kad?nlar? ay?r?p civardaki me?eli?e götürmü?ler,orada ?rz ve namuslar?na tecavüz,bakirelerin bikirlerini zorla izale ve bu aciz kad?nlardan bir çoklar?n? vah?ice öldürmü?lerdir.
.............................
Oltu’nun Pernik köyünde Müslüman ahali hemen hemen tamamen Ermeniler taraf?ndan öldürülmü? ve cenazeleri aç?lan hendeklere doldurulmu?,küçük çocuklar da diri diri bunlarla beraber topra?a gömülmü?tür...”[11]
Ba?bakanl?k Osmanl? Ar?ivi’ndeki 26.VII.1919 tarihli bir di?er belge,Oltu’da Ermeniler’in yapt?klar? katliam ile ilgili olup:
“?ngiliz Mümessili Kaymakam Ravlinson’un hududun her iki taraf?nda yapt??? incelemeler sonunda haz?rlad??? raporda;Oltu’dan Bayezid hududuna kadar olan cephede Ermeniler’in katliam yapmakta olduklar?n? itiraf ederek cezaland?r?lmalar? için acilen müttefiklerin bu bölgeye kuvvet göndermesi gerekti?ini belirtti?i,Ravlinson’un bu raporuyla ?ngilizlerin yeniden Kafkasya’ya kuvvet getirmelerini temine çal??t???na dair...”[12]dir.
KARS VE ÇEVRES?NDE ERMEN? MEZAL?M? VE SOYKIRIMI
Ermeniler’in Kars ve çevresinde masum ve savunmas?z insanlara yapm?? oldu?u mezalim ve soyk?r?ma,Ba?bakanl?k Osmanl? Ar?ivi’ndeki 6.III.1915 tarihli ?u belge tan?kl?k etmektedir:
“Kars ve Ardahan havalisinde soyk?r?ma u?rayan Müslümanlar?n say?s?n?n 30.000’e vard???,muhafazas? Ermeniler’e verilen Osmanl? esirlerinin çok kötü muamele gördükleri,Osmanl? ordusu içinde bulunan Ermeni ve Rumlar’?n kasten esir dü?erek Ruslar’a bilgi s?zd?rd?klar?,Kafkasya Ermenilerinin de önce Osmanl?lara esir dü?tükleri ve sonra kaçarak ö?rendiklerini Ruslar’a bildirdiklerine dair...”dir.[13]
Ermeniler’in Kars ve civar?nda halka zulüm ve soyk?r?m yapt?klar?na tan?kl?k eden bir ba?ka ar?iv belgesi:[14]
“Ermeniler’in Kars’taki Müslümanlar? çe?itli bahanelerle öldürdükleri,Sar?kam?? ve Kars’ta gençleri toplayarak soyk?r?m yapt?klar?,önde gelen bir çok kimseyi imha ettikleri,tekalif-i harbiyye ad? alt?nda halk?n zorla at,öküz ve davarlar?n? toplad?klar?,kar?? gelenlerin katledildikleri,ayr?ca Zengezur ve Nahcivan civar?nda halk?n silah?n? toplarken zor kulland?klar?na dair...”dir.
Ermeniler’in Erzurum,Erzincan ve Beyaz?t bölgelerinde yapt?klar? soyk?r?m kar??s?nda,20 Mart 1918 tarihli‘Kaspi’(Hazar) gazetesinde yay?mlanm?? bir yaz?da,?u ifadelere yer verilmi? ve Ermeni soyk?r?m?na son verilmesi istenmi?tir:
“Türkiye’nin istila edilmi? olan bölgeleri hakk?nda:
Tiflis Müslüman Komitesi geçti?imiz Ocak ay?nda a?a??daki konuda Ermeni Milli Sovyeti’ne müracaat etmi? idi:Son zamanlarda istila edilmi? olan Türk bölgelerinden Tiflis Müslüman Komitesi’ne,mahalli Müslümanlara silahlanm?? Ermeni kuvvetleri taraf?ndan yap?lan zorbal?k ve bask?lar hakk?nda endi?e verici bilgiler ula?maktad?r.Komitenin son toplant?lar?na Erzincan, Erzurum ve Bayezit bölgelerinden hususi suretle gelmi? olan delegasyonlar,ad? geçen bölgelerde Rus askerlerinin ayr?lmas?n? müteakip yerine gelen Ermeni müfrezelerinin yerle?mesi ile birlikte mahalli Müslüman halk?n ya?ad??? son derece a??r durum hakk?nda mufassal rapor vermi?lerdir.
Delegelerin ifadelerine göre,bölge sakini Müslümanlar?n öldürülmeleri,talan ve zorbal?klara u?ramalar? günlük ya?anan hadiselerden olmu?tur.Teröre mahkum edilen,itiraz edemeyen,fakirle?mi? ve açl?k çeken halk?n elinden,askerin ihtiyac? oldu?u bahanesiyle son yiyecekleri de çekilip al?nmaktad?r.Maalesef,bu anormal ?artlar,gerek cepheden resmi Müslüman te?kilatlar?nca,gerekse sava? bölgelerinden gelen tarafs?z ki?ilerce de teyit edilmektedir.Tabii ki Kafkasya Müslümanlar? ve onlar? temsil eden Tiflis Vilayeti Müslüman Komitesi,Türkiye’de istilaya u?ram?? olup dört seneden beri Rus askeri taraf?ndan her türlü zulme u?rat?lan korumas?z Müslümanlar?n ak?betinden endi?e duymaktad?rlar.?imdiye kadar bu tür a?a??l?klar?n, münferit gruplar taraf?ndan i?lendikleri kanaati ile Kafkas Müslümanlar?,Rus askerinin zaman zaman gösterdi?i ho?görülü davran??lar? da nazar? dikkate alarak,sineye çekilmesi gereken olaylar olarak kabullenmi?lerdir.Fakat ?imdi,milli askeri birliklerin kurulmas?ndan sonra olaylar tamamen de?i?ik bir karaktere bürünmü? ve tahammül edilmez bir hal alm??t?r. Bugünlerde,halk münferit olaylar? dahi birer milli mesele olarak görüp,konuyu içinden ç?k?lmaz hale getirmektedir.Bütün bunlar? dikkate alan Tiflis Müslüman Komitesi,Ermeni Milli Sovyeti’ne müracaat etmi?,Türkiye’nin istila edilmi? bölge sakinlerinin Ermeni askeri birliklerince bask? ve zorbal?klara u?rat?lmamas? için gereken tedbirlerin al?nmas? iste?inde bulunmu?tur.
Tiflis Müslüman Komitesi,Türkiye ile bar?? antla?mas?n?n imzalanaca?? günlerin e?i?inde,Rus ?htilali neticesinde kar??l?kl? menfaat için çal??an ve yeni hür bir hayat ya?amaya haz?rlanan milletlere huzur sa?layacak temel at?ld???nda,Ermeni Sovyeti’nin istila edilmi? Türk bölgelerindeki iki millet aras?ndaki mevcut diyalo?a zarar verecek olan bütün anormal durumlara son verece?ine inanmaktad?r.”[15]
TRABZON VE ÇEVRES?NDE ERMEN? MEZAL?M? VE SOYKIRIMI
1917 Ekim ?htilali’nin ard?ndan,Ruslar’?n Trabzon ve havalisini tahliye etmeleri üzerine,bu tahliyenin öncesinde ve sonras?nda Ermeni çeteler taraf?ndan masum ve savunmas?z halka mezalim ve soyk?r?m yap?lm??,öldürülen insanlar kuyulara doldurulmu?;kollar?,elleri ve ayaklar? kesilen insanlar?n parçalanm?? vücutlar?,terkedilmi? ev ve bahçelere at?lm??;camiler
tahkir maksad?yla pislikle doldurulmu?,bu zulümden a?açlar da nasibini alm?? ve meyve a?açlar? halk?n istifade etmemesi için kesilmi?tir.[16]
Vakf?kebir Kaymakam?’n?n resmi tahkikat?yla sabit olan Ermeni mezalimi ve soyk?r?m?,a?a??da anlat?ld??? ?ekilde belgelenmi?tir:
“Ermeni çetelerinin Viçe’ye giri?inde Tahsildar Osman Efendi’nin evine iltiza eyleyen pek çok kad?n ve çocuk vah?ice ?ehid edildikleri gibi,otuz ki?ilik bir Ermeni çetesi taraf?ndan birkaç ev abluka edilerek kad?n ve çocuklar?n seçilip bir dereye götürüldü?ü ve orada tamamen bo?azland??? ve bu vah?etten kurtulabilen iki kad?n?n da yaral? iken iyi olarak vak’ay? büyük bir teessürle anlatt?klar? ve Of kazas?n?n Gül Ali köyünden be? ki?ilik bir Ermeni çetesinin bir kad?na jandarma huzurunda tecavüze kalkt?klar? ve müdafaaya te?ebbüs eden neferin öldürüldü?ü ve zavall? kad?n?n da namusu ayaklar alt?nda çi?nendikten sonra bir yana??n?n ?s?r?lmak suretiyle kopar?ld??? ve hunhar çetenin birçok ulemay? çe?itli hakaret ve i?kencelerle ?ehit ettikleri,mal ve yiyecekleri tamam?yla al?p götürdükleri ve anlat?lmas? ciltler tutan mezalim ve adilik yapt?klar? resmen aç?klanm??t?r.
................................
Rus askerlerine rehberlik yapan Ermeni çetelerinin zulümleri hakk?nda çe?itli kimselerin yeminle verdikleri ifadelerine göre; Yumru nahiyesinin Kalfaka köyüne giren Ermeniler,birkaç eve toplanarak gizlenen ve neticeyi bekleyen Kulako?lu Hüseyin’in han?m? Ulviye ve gelini Hüsniye ve Kulako?lu Ali’nin kar?s? Züleyha ve daha bir çok kad?n ve çocuklar? ad? geçen evden al?p köy kenar?nda,bir da??n ete?inde bulunan bir dereye götürerek erkeklerin gözleri önünde bo?azlad?ktan sonra,kad?n ve çocuklar? koyun bo?azlar gibi kesmi?lerdir.Köyde kalan Pasl?o?lu Ali’nin on sekiz ya??ndaki k?z? Emine’nin ?rz?na tecavüz ettikten sonra öldürmü?ler ve k?z karde?i Hatice’nin henüz do?mu? bir k?z çocu?unu havaya f?rlatarak alt?nda tuttuklar? süngüye tesadüf ettirmek suretiyle feci bir ?ekilde öldürmü?lerdir.”[17]
“Ermeni ve Ruslar’?n,Trabzon’un Yomra nahiyesinin Kalafka köyü Müslümanlar?n? evlerinden toplay?p,kad?n ve erkekleri ay?rarak erkekleri bilinmeyen bir yere sevk ettikleri,küçük k?z çocuklar?na ve kad?nlara tecavüz ettikleri,yeni do?mu? bir bebe?i havaya f?rlatarak alt?nda tuttuklar? süngüye tesadüf ettirmek suretiyle katlettikleri,Maçka kazas?n?n ?psil,Haçavra ve Soldoy köylerinde de benzer biçimde kad?nlar?n ve k?z çocuklar?n?n namuslar?n?n kirletildi?i ve birçok ki?inin hunharca katledilip, ate?te yak?ld???,yap?lan bu katliamlar? Ruslar’?n te?vik etti?ine dair maktul ve mazlumlar?n isimlerinin de belirtildi?i Kalafka köyünden Salim o?lu Mehmed’in zevcesi Fatma bint-i Ali Osman’?n ve ?psil köyünden Alemdaro?lu Besim bin Mehmed’in yeminli ifadelerini”ihtiva eden bir ba?ka belge,[19]Ermeni mezalim ve soyk?r?m?na tarih önünde inkar edilemez bir ?ekilde tan?kl?k etmektedir.
B?TL?S VE ÇEVRES?NDE ERMEN? MEZAL?M? VE SOYKIRIMI
Ba?bakanl?k Osmanl? Ar?ivi’nde bulunan 1.VII.1916 tarihli bir belge:[19]
“Van ve Bitlis’in i?gali esnas?nda Ermeni çeteleri taraf?ndan ?slam ahaliye yap?lan zulümler hakk?nda Mardin Mutasarr?fl??? taraf?ndan yap?lan tahkikata göre mezalimden kurtulanlar?n ifadelerinde,Ermeni ve Rus çetelerinin,teslim olmak isteyen ahali, çoluk ve çocuklar? feci surette kesip parçalad?klar?,teslim olmu? olan köylerdeki ahaliyi katlettikleri,çocuklar da dahil ahaliyi ekmek yap?m?nda kullan?lan ve tand?r tabir olunan f?r?nlarda yakt?klar? ve Vanl? komiteci Aremek’in çetesi taraf?ndan,yetmi? seksen hanelik bir köy ahalisinin teslim olmas?na ra?men tamamen katledildiklerini...”ortaya koymaktad?r.
Ermeni çetelerinin Bitlis ve çevresinde yapt?klar? mezalim ve soyk?r?ma tan?kl?k eden bir ba?ka belge:[20]
“K?z?lmescid,Zeydan,Hersan,Ta? mahallesi,Aynülbarid mahallesi,Avih mahallesi,Ahlat’?n Erkuzan(Erkezen)mahallesi,Kömüs mahallesi,Mahalleba??,Adilcevaz,Karçikan kazas?,Yako karyesi,Tatargazi karyesi,Patnos karyesi,Hamtos mahallesi,Marmutlu mahallesi Azad karyesi,Kereko?lan karyesi,Kurubulak mahallesi,Naho?nud mahallesi,Mabekor mahallesi ve Malazgirt’in ?irvan?eyh karyesinde Rus ve Ermeni çeteleri taraf?ndan i?kenceyle öldürülen,namuslar? kirletilen,evleri yak?l?p,paralar? çal?nan, mallar? ya?ma edilen Müslümanlar ile yak?lan ve tahrip edilen cami,medrese,tekke,ziyaretgah,mektep,resmi daire,köprü,hamam ve depolar?n isimlerine dair Rus istilas? s?ras?nda kaçamay?p Bitlis’te kalan ve Ermeni çeteleriyle Ruslar?n mezalimine u?rayan ?slam ahalisinin yeminli ifadelerini...”ihtiva etmektedir.
Ermeniler’in Mu?’ta yapt?klar? vah?et,mezalim ve soyk?r?ma gelince:
“Mu? halk?ndan Mehmed Resül’ün yeminle zapt olunan ifadesidir.
‘Ben asker olarak harpte bulunuyordum.Ald???m yaralardan dolay?,Bitlis cihetine do?ru çekilen müfrezeyi takip edemeyerek benim gibi yaral? ve sakat olan di?er üç askerle birlikte geri kald?k.Bir müddet sonra,Rus kazaklar?n?n rehberi olan Ermeni çeteleri yan?m?za geldiler.Arkada?lar?m?zdan Harput’lu Hüseyin ismindeki askerin gözlerini ç?kararak‘kalk bak Osmanl? askeri geliyor mu?’dediler;sonra zavall?y? kur?unla ?ehit ettiler.Di?er askerin de sa? yan?ndan derisinin bir k?sm?n? yüzerek çanta ?ekline koydular.Bu biçareye de‘elini sok,bu çantada padi?ah?n?z?n paras? var m??’diye bir tak?m i?kenceler yaparak ?ehit eylediler.
Üçüncü arkada??m?z? yere yat?rarak tenasül uzvunu testiler ve a?z?na koyarak“Bu boruyu çal,size Osmanl? askerlerinden imdat gelsin”yollu hakaretleri müteakip onu da ?ehit ettiler...
Beni alarak,bir dereye götürdüler.Yakt?klar? ate?le tüfeklerinin ?i?lerini iyice k?zd?rd?ktan sonra yirmi dört yerimden da?lad?lar.Feryad ve yalvarmalar?ma katiyen ehemmiyet vermiyorlard?.O s?rada birkaç Rus askeri geldi,bunlardan birisi beni ölümden kurtard?.Bu zat gizlice kula??ma Rus Müslümanlar?ndan oldu?unu söyledi..Rus kazaklar? ve Ermeni çetesi ile birlikte Bitlis’e do?ru yola ç?kt?k.Yolda firari kafilelerine tesadüf ettik.Ermeniler bu müdaafas?z kad?n ve çocuklarla ihtiyarlara ?iddetle sald?r?yor,yürekleri parçalayacak bir vah?etle ?ehit ediyorlard?.?çlerinden birisinin Mu?’un ziyaret köyü ahalisinden oldu?unu tan?d???m bir Ermeni,yedi arkada?? ile alt? Müslüman k?z?n? getirdiler.Bunlar? rüküa varacak bir vaziyette ç?plak olarak durdurdular ve ?rzlar?na tecavüz ettiler.
Hem bu ?enaat? i?liyor,hem de bundan sonra Müslümanlara böyle namaz k?ld?raca??z diyorlard?....”[21]
VAN VE ÇEVRES?NDE ERMEN? MEZAL?M? VE SOYKIRIMI
Ermeni çetelerinin Van ve çevresinde yapt?klar? katliam,mezalim ve sistemli soyk?r?m da,t?pk? Anadolu’nun di?er yerlerinde oldu?u gibi,tarih önünde unutulmaz bir utanç tablosudur.
Bunu belgelemek için,Van Jandarma Alay Kumandan?’n?n raporundan,Ermeni çetelerinin mezalim ve soyk?r?m? ile ilgili nakiller yapal?m:
".............................
Mirgehi köyünde Muhtar Molla Hasan,köylüleriyle Ruslar’a önderlik eden Ermeni çetelerinden aman diledikleri halde adeta koyun bo?azlan?r gibi gaddarane ?ehit edildiler.Elli sekiz nüfuslu köyden sekiz erkek,on iki kad?n,on sekiz çocuk ?ehit edilmi?, geriye kalan k?z ve gelinler ise Ermeniler taraf?ndan götürülmü?tür.
Çar?kser köyünde bir çocu?un bir süngüye tak?larak kuzu gibi ate?te k?zart?ld??? birçok kimseler taraf?ndan ifade edilmi? ve cesedin enkaz? bizzat mü?ahede edilerek hadisenin do?rulu?u tespit edilmi?tir.Ahurik ile Avazerlik köyleri aras?nda dört ki?inin elleri kar?nlar?na,tenasül uzuvlar? a??zlar?na sokulmu? vaziyette cesetleri bulunmu?tur.
Kavli köyünde yedi ya??nda Fatma ve dokuz ya?lar?nda Gülnaz isimlerinde iki k?z çocu?una her iki cihetten de tecavüz edilerek malul bir hale getirildi?i mü?ahade edilmi?tir.Bu masumlar Ermeni zulmünün deh?etinin canl? misalleri olarak görülmektedir.
...............................
Ahtucu köyünde Kemo ismindeki ?ahs?n kar?s? Zeliha tand?r ba??nda ekmek pi?irmekte iken,alt? ayl?k çocu?u ate?e at?larak anas?n?n gözü önünde pi?irilmi? ve kendisine yemesi emredilmi?;reddetmesi üzerine zavall? validenin bir baca?? tand?ra sokularak merhametsizce yak?lm??t?r.
Yine bu köyden tezek y???nlar? içine masum çocuklar?n at?larak yak?ld??? mevcut cesetlerinden anla??lmaktad?r.
...............................
Herite köyünde Han Osman isminde birini i?kence ile katlettikten sonra,üç k?z ve iki gelinine söz ve yaz?yla tasvir edilemeyecek çirkinlikte bulunmu?lar ve biçareler bu ?enaatten son derece müteessir olarak intihar etmi?lerdir.
................................
Akaridan ç?karak firar etmek isteyen üç yüze yak?n Musevi,Sil köyünde parça parça do?ranarak yok edilmi? ve cesetleri y???nlar te?kil edecek ?ekilde istif yap?lm??t?r.
Van’?n bütün camileri ve Müslüman mahallesi yak?lm?? olup,Van ve çevresi yang?n yerine çevrilmi?tir.
................................
Ermeniler’in Van muhitinde yapt?klar? zulmün yaz?lmas? ciltler te?kil eder.Yukar?da katledilenle zulme u?rayan ve her nas?lsa kurtulabilen biçarelerin ifadelerinden tespit edilmi?tir.”[22]
Osmanl? Üçüncü Ordusu’nda vazifeli Rafael de Nogales adl? Venezüella’l?,Ermeniler’in Van’daki mezalim ve soyk?r?m? ile ilgili olarak hat?rat?nda ?unlar? kaydeder:
“Çarp??malar fiilen ba?lay?nca Meclis’deki Erzurum Mebusu Garo Pasdermichan(Past?rmac?yan),Üçüncü Ordu’daki hemen bütün Ermeni subay ve askerlerle öte tarafa Rusya’ya geçti.K?sa bir süre sonra onlarla geri dönerek,köyleri yakma?a,ellerine geçen bütün masum Müslümanlar? insafs?z ?ekilde k?l?çtan geçirmeye ba?lad?...Van Valisi Cevdet Bey,Van’dan ayr?ld?ktan sonra Ermeniler’in oraya hakim olduklar?n? ve bütün Müslüman ihtiyar,kad?n ve çocuklar? kestiklerini ö?rendik...Hiçbir yerde bu derece alçakça hareketler görülmemi?tir...”[23]
Bir ba?ka yabanc?,Clair Price da,Ermeniler’in yapt??? katliam ve soyk?r?m ile ilgili olarak ?u tespiti yapar:
“Ermeni çeteler,Nisan sonunda Van’? i?gal ettiler ve Türk halk?n? katliama tabi tuttuktan sonra,?ehirden geri kalan? Haziran’da Ruslara teslim ettiler.”[24]
Felix Valyi de,Ermeni katliam ve soyk?r?m?n? teyiden ?unlar? kaleme alm??t?r:
“Nisan’da Ermeni ihtilalcileri Van ?ehrini ele geçirdiler.Aram ve Vardan’?n kumandas?nda bir Ermeni Genelkurmay? te?kil ettiler ve 6 May?s günü,Van eyaletini Müslümanlardan temizlenmi? olarak Rus kuvvetlerine teslim ettiler.”[25]As?ls?z Ermeni iddialar?na destek veren devletler,bunlar? nas?l görmezlikten gelirler?
Ermeniler’in Van’da yapt?klar? mezalim ve soyk?r?ma Ba?bakanl?k Osmanl? Ar?ivi’ndeki ?u belge,insanl?k tarihi önünde tan?kl?k etmektedir.Belge:
“Ermeni ve Ruslar’?n Van ve havalisinde Müslüman ahaliye büyük mezalim yapt?klar?,Van’?n Abbasa?a mahallesinden Firdevs’in ifadesine göre i?galcilerin kad?n,çocuk,genç,ihtiyar demeden ?slam ahaliyi çe?itli zulümler yaparak öldürdükleri;hamile bir kad?n?n karn?n? yararak çocu?u ç?kar?p kafas?n? kestikleri,girdikleri evlerdeki insanlar? saatlerce i?kence yapt?ktan sonra öldürdükleri,on be?—on alt? ya?lar?nda bir erkek çocu?u ç?r?lç?plak soyarak cinsel organ?n? kestikleri ve daha sonra do?rad?klar?;Amerikan müessesesine götürülen kad?n ve k?zlar?n ?rz?na geçildi?i,mezarl?klar? kazarak defnedilmi? olanlar? d??ar? ç?kard?klar? ve ziyaretgahlar? kaz?p içlerine pislik doldurduklar?...”[26]hakk?ndad?r.
Van’?n Re?adiye nahiyesine ba?l? A?nak köyünde yap?lan Ermeni mezalimi ile ilgili bir di?er belge:[27]
“...A?nak karyesine hücum eden Ermeni ve Ruslar?n vah?iyane zulümler yapt?klar?,kad?nlar? ve çocuklar? diri diri yakt?klar?, ihtiyar ve genç erkeklerin gözlerini oyduklar?,genç k?zlar?n alenen ve suret-i vah?iyane de namuslar?na tecavüz ettikleri, Müslüman kad?n ve k?zlar?n on be? tanesini ay?rarak bir odaya hapsettikleri ve ak?am e?lenirken bu kad?nlar? ç?r?lç?plak soyarak‘Haydi namaz k?l?n?z bakal?m,nas?l k?l?yorsunuz’diyerek,onlara cebrettikleri ve nihayet tecavüz ederek çe?itli i?kenceler alt?nda öldürdüklerine dair...”dir.
D?YARBAKIR VE ÇEVRES?NDE ERMEN? MEZAL?M? VE SOYKIRIMI
Ermeniler’in Diyarbak?r ve çevresinde yapt?klar? katliam ve mezalim ile ilgili olarak,Vilayet Makam?’nca yap?lan tahkikat sonuçlar?ndan iktibaslar yapal?m:
“1-Silvan kazas?nda(Ba?nak)ismindeki Ermeni köyünden Doryon Dono adl? ?eririn ba?kanl?k etti?i çete,28 Haziran 331 tarihinde Milis Zabiti Hac? Hamid Efendi’nin kumandas?nda ve kafi miktarda Jandarma ve milis kuvvetlerinin refakatiyle sevk olunan be? yüzden fazla Mekkareci[e?ya ve mal nakli için kira ile hayvan i?leten kimse,kat?rc?;naklolunan e?ya ve askeri malzemenin nakil ve korumas?yla görevli er]kafilesine ?eytan Kaya nam?ndaki mevkide ve dereden geçtikleri s?rada ans?z?n hücum ederek, bunlar?n ekserisini pek feci ve merhametsiz bir ?ekilde ?ehid eylemi?lerdir.
2-Tebdil-i hava ile ordudan terhis edilen askerler,Lice kazas?na ba?l? Kum ve Çum Ermeni köyleri civar?na geldiklerinde bu köylerin komitecileri taraf?ndan taarruza u?rayarak baz?lar?n?n ba?lar? kesik,kol ve ayaklar? ba?l?,cümlesi de hançerle parçalanm?? olduklar? halde ?ehid edilmi?lerdir.
3-Merkezin ?ark nahiyesine ba?l? Arzuo?lu ve ?aniköy Ermeniler’inden eli silah tutanlar,Holan’l? me?hur komiteci Hono ismindeki ?eririn reisli?i alt?nda bir çete te?kil etmi?ler ve H?z?r ?lyas Müslüman köyüne hücum ederek,erkeklerinin umumiyetle askerde olmalar?ndan istifade ederek,köyün içinde ve tarlalar?nda tesadüf ettikleri bütün kad?n ve çocuklar? Mersen deresine sürüklemi?ler,orada kur?un ve hançerle ?ehit etmi?ler,baz?lar?n? kasaplara rahmet okutacak derecede feci bir ?ekilde do?ram??lard?r.?ahadetlerinden evvel kad?nlar?n ?rzlar?na da tasallut eylemi?lerdir.
4-Siverek-Urfa caddesinde çal??an Ermeni amele isyan ederek jandarmalar? ?ehit eylemi?ler ve havalide ?ekavete ba?layarak, Karata? mevkiindeki ziyaret mahallinde rast geldikleri ihtiyar erkek ve kad?nlar? ziyaretten alarak üç yüz metre kadar ötede bir mahalde ni?ana dikip cümlesini ?ehit etmi?lerdir.Emsali pek çok olan bu vak’alardan anla??laca?? gibi Ermeniler, Müslümanlara kar?? merhametsizce kötü muamele yapmaya ahdetmi?lerdir.”[26]
MA’MURATÜ’L AZ?Z (ELEZI?) VE ÇEVRES?NDE ERMEN? MEZAL?M? VE SOYKIRIMI
Ma’muratü’l-Aziz vilayetindeki Ermeniler,komitelerin,konsolosluklar?n,kilisenin,Ermeni okullar?n?n ve misyonerlerin tahrikleriyle,seferberlikten çok önce ba?latm?? olduklar? faaliyetlerini,sava??n ilk aylar?ndan itibaren yo?unla?t?rm??lard?r.Bölgede te?kil edilen mahalli çeteler ve Kafkasya’dan gelen gönüllülerle,?ehirde ve çevresinde sabotaj hareketlerine giri?ilmi?,görevli jandarma ve zaptiyelerden bir çok kimse öldürülmü?,Dersim a?iretleri Osmanl? Hükümeti aleyhine k??k?rt?lmak istenmi?,E?in ve Arapkir’de Ermeni kiliseleri silah depolar? haline getirilmi?tir.Sava??n ba?lamas?yla birlikte,Ermeniler ?ehir ve köylerde katliam ve mezalim yapm??lard?r.[29]
S?VAS VE ÇEVRES?NDE ERMEN? MEZAL?M? VE SOYKIRIMI
Seferberli?in ilan?ndan sonra çevre vilayetlerde görülen isyan hareketleri Sivas ve çevresinde de görülmü?tür.Hükümetin zaman?nda gerekli tedbirleri almas?yla,bölgede büyük çaptaki olaylar önlenmi?se de,yine de Ermeniler taraf?ndan katliam ve mezalim yap?lm??t?r.
Sivas Valili?i’nden,Dahiliye Nezareti’ne gönderilen 22 Nisan 1915 tarihli telgrafta Sivas ve çevresindeki olaylar ?u ?ekilde özetlenmi?tir:
“Vilayet içinde Ermeniler’in toplu olarak bulunduklar? yerler,?ebinkarahisar,Su?ehri,Hafik,Divri?i,Gürün,Gemerek,Amasya,Tokat ve Merzifon’dur.?imdiye kadar Su?ehri’nin Türk köylerinde ve merkeze ba?l? Olata? nahiyesinde yap?lan aramalarda pek çok yasak silah ve dinamit bulundu.Ermeniler’in bu vilayetten 30.000 ki?iyi silahland?rd?klar?,bunlardan 15.000 ki?inin Rus ordusuna kat?ld??? ve di?er 150.000 ki?inin de Türk ordusunun ba?ar?s?zl??? halinde,ordumuzu gerisinden tehdit edece?i, yakalanan san?klar?n ifadeleriyle kesinle?mi?tir.Ta?nak komitesi Ermeni çete reisi Murad(Hamparsun Boyac?yan)’?n s???nd???
Tuzhisar köyüne gönderilen güvenlik birlikleriyle Ermeniler aras?nda çat??malar olmu?tur.Kaçanlar takip edilmektedir.”[30]
ANADOLU’NUN D??ER ?EH?RLER?NDEK? ERMEN? MEZAL?M? VE SOYKIRIMI
Bu yerlerin d???nda,Ermeniler,Ankara,Adana,Urfa,?zmit ve Adapazar?,Hüdavendigar(Bursa),Hatay,?zmir,?stanbul,Mara?,Antep,Halep ve daha birçok yerde silahlanarak çeteler kurmu?,okullar?n? ve kiliselerini silah deposu haline getirmi?,ho?görülü ve adil idaresi alt?nda huzur,bar?? ve refah içerisinde ya?ad??? Osmanl? Devleti’ne ihanet etmi?,masum ve savunmas?z Türk halk?na katliam ve akla hayale gelmeyecek mezalim yapm??lard?r.Yapt?klar? bu mezalim ve soyk?r?m,tarih önünde bir utanç tablosu olarak kalacak,asla unutulmayacakt?r.
ERMEN?LER?N ASILSIZ SOYKIRIM ?DD?ALARI
Ermeni propaganda ve terör odaklar?n?n,bugün‘XX.yüzy?l?n ilk soyk?r?m?’diye ilan ettikleri,çarp?tt?klar? olaylar?n,as?ls?z iddialar?n gerçek yüzü budur!..Ermeniler’e soyk?r?m yap?lmam??t?r.Aksine,bu tebli?de örnek olarak verilen say?l? yaz?l? ar?iv belgesinde,foto?raflarda ve l986’da I?d?r Oba;Erzurum Alaca;1988’de Erzurum Dumlu Ye?il Yayla;1990’da Van Zeve;1991’de Kars Subatan ve 1993’te Erzurum’da Pasinler T?mar köylerinde yap?lan toplu mezar kaz?lar?nda ç?kar?lanlarda görülece?i üzere, Ermeniler taraf?ndan Türkler’e mezalim ve katliam yap?lm??,sistemli bir soyk?r?m uygulanm??t?r.
Ermeniler’in Anadolu’daki isyanlar?nda,sevk ve iskan s?ras?nda kay?plar verdikleri do?rudur.Esasen bunu kimse de inkar etmemektedir.Bu konu de?erlendirilirken,bir dünya sava??n?n cereyan etti?i,sava? ?artlar?,devlete kar?? ayaklanma ve ihanet, Osmanl? Devleti’nin dü?manlar?yla i?birli?i,devleti y?kmaya ve ?mparatorlu?u parçalamaya yönelik faaliyetler ve bütün bunlar?n tabii sonucu olarak,kaç?n?lmaz bir ?ekilde ortaya ç?kan bir sevk ve iskan?n söz konusu oldu?u gözden kaç?r?lmamal?d?r.Dünyan?n hiçbir yerinde,devletine ihanet eden,silah çeken ve dü?manla i?birli?i yapan kimselere çiçekle kar??l?k verilmemi?tir.
Sava? günlerinin güçlükleri,a??r iklim ?artlar?,salg?n hastal?klar,yak?t,g?da,ilaç ve di?er imkanlar?n yetersizli?i,bunun tabii sonucu olan ölümler yaln?z Ermeniler için de?il,Türkler için de,üstelik daha fazlas?yla geçerlidir.
Ermeniler’in iddia etti?i gibi,geçmi? olaylara mutlaka bir sorumlu aranacak ise,bu sorumlular önce Ermeniler’i kendi emperyalist emellerine vas?ta k?larak kullanan ve kand?ranlar;daha sonra da bu vaatlere kanarak Anadolu’yu kana boyayan,Türk insan?na insanl?k d??? vah?et ve mezalim yapan,soyk?r?m uygulayan,unutulmaz ac?lar veren Ermeni komite ve çeteleridir.
Ermeni milletini kötülemek,bir kavmi kin ve nefret duygusuyla karalamak,olaylar?n cereyan etti?i tarihlerde devlete isyan eden Ermeni komite ve çetelerinin,Rus ordusu saflar?nda yer alan Ermeni gönüllü alaylar?n?n yapt?klar? vah?et ve mezalimi, soyk?r?m? bugün Ermeni milletine mal etmek gibi bir art niyetimiz ?üphesiz yoktur.
Türk olarak,kan davas? gütmek,cinayetler i?lemek ve intikam almak,inanc?m?za da,tarihi ?eref ve asaletimize de yara?maz. Ancak hakikatleri ortaya koymak,bu konudaki tek seslili?i ortadan kald?rmak,unutulmamal?d?r ki,yerine getirilmesi gereken ilmi,tarihi ve milli bir sorumluluk oldu?u kadar,aziz ?ehitlerimize ödememiz icabeden bir manevi borç ve sorumluluktur.
Ermeniler’in as?ls?z ve hayali soyk?r?m iddialar?n? destekleyen devletler ve ülkeler unutmamal?d?rlar ki,Türk milletinin tarihin yalan bilmezli?i önünde u?rad??? insanl?k d??? mezalimi ve soyk?r?m? görmezlikten gelmek,Ermeni kin ve husumetinin yanda?? olmakt?r.
Ermeniler’in as?ls?z iddialar?na arka ç?kan devletler,tarihin siyasi istismar vas?tas? yap?lmas?nda kendilerini tarih önünde mahkum ettiklerini bilmelidirler!..
Bilinmelidir ki,Ermeni meselesi ve buna ba?l? olarak as?ls?z Ermeni iddialar?,gündemdeki yerini koruyarak s?k s?k önümüze sürülecektir.Toplumumuz her kesimiyle bu mesele kar??s?nda hassas ve tav?rl? olmak durumundad?r.Özellikle üniversitelerimizin,bas?n?m?z?n ve sivil toplum kurulu?lar?n?n sorumluluklar?n? ve yükümlülüklerini unutmamalar? gerekir.
[1]6 Eylül 1905 tarihli‘Novoye Obozrenye’gazetesinde yer alan bu haber,Türkçe olarak ilk defa taraf?m?zdan yay?mlanm??t?r. (bkz.:Ek-1)
[2]Bu Rus resmi belgesi,Londra’da yay?mlanmakta olan‘Muslim Outlook’(Müslümanlar?n Bak?? Aç?s?)adl?,18 Mart 1920 tarihli ve 22 say?l? haftal?k‘Bülten’de yay?mlanm??t?r.Bülten,California Üniversitesi Los Angeles Kütüphanesi’ndedir.bkz.:UCLA call No. BP/1 4976 Mar.1920-Aug.1920;Bu belge Türkçe olarak ilk defa taraf?m?zdan yay?mlanm??t?r.(bkz.:Ek-2)
[3]Bu vesika,Genelkurmay Askeri Tarih ve stratejik Etüt(ATASE)Ba?kanl??? Ar?ivi’nde,I.Dünya Harbi Dolab? 123,Göz 5,Dosya 5-A-1 16,D-1‘dedir.(Twerdo Khlebof:Journal de Guerre du 2e R_girnent d’Artillerie de forteresse Russe d’Erzroum-Notes D’un officier Superieur Russe sur les atrocites d’Erz_roum,Traduit du manuscrit orijinal russe,1919).
[4]Ne?ide Kerem Demir:Bir ?ehit Anas?na Tarihin Söyledikleri.Ankara,1982,112-117.ss.
[5]Ahmet Refik[Alt?nay]:?ki Komite ve ?ki K?tal.?stanbul,1919,71-72.ss.
[6]Ahmet Refik[Alt?nay]:Kafkas Yollar?nda Hat?ralar ve Tahassüsler,?stanbul,1919,27-28.ss.
[7]BOA.HR.SYS.HU,kr.110,dos.12-2,nr.9-11,17(bkz.:Ek-3)
[8]Ermeni Komitelerinin Amal ve Harekat-? ?htilaliyesi:?lan-i Me?rutiyetten Evvel ve Sonra.Ne?reden:Dahiliye Nezareti. ?stanbul,1916,289-296.ss.
[9]BOA.HR.SYS.HU,kr.110,dos.12-2,nr.144-162,178(bkz.:Ek-4)
[10]Alman ?mparatorlu?u D??i?leri Bakanl??i Ar?ivi.‘Türkei:Allgemeine Politik,Türkei Nr.41,R 22346.”
[11]Ermeni Komitelerinin Amal ve Harekat-? ?htilaliyesi,321-323.ss.
[12]BAO.HR.SYS.HU,136,1919 VII 25(bkz.:Ek-5)
[13]BAO.HR.SYS.HU,kr.110,dos.12-1,nr.2(bkz.:Ek-6)
[14]BAO.HR.SYS.HU,136,1919 VII 7(bkz.:Ek-7)
[15]20 Mart 1918 tarihli‘Kaspi’(Hazar)gazetesinden;Türkçe olarak ilk defa taraf?m?zdan yay?mlanm??t?r.(bkz.:Ek-8)
[16]Bu zulüm ve mezalim,Karargah-? Umumi ?kinci ?ube Memuru olan Yüzba?? Ahmet Refik’in,1 May?s 1918 tarihli telgraf?nda teferruat?yla anlat?lmaktad?r.bkz.:Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt(ATASE)Ba?kanl??? Ar?ivi,nu:1/2,kls.359,dos. 1023,fih.3-36.
[17]Ermeni Komitelerinin Amal ve Harekat-? ?htilaliyesi,319-321.ss.
[18]BOA.HR.SYS.HU,kr.110,dos.12-4,nr.125-126(bkz.:Ek-9)
[19]BOA.HR.SYS.HU,kr.110,dos.12-2,nr.117-123(bkz.:Ek-10)
[20]BOA.HR.SYS.HU,kr.110,dos.12-2,nr.34-55(bkz.:Ek-11)
[21]Ermeni Komitelerinin Amal ve Harekat-? ?htilaliyesi,319-321.ss.
[22]a.g.e.,298-309.ss.
[23]Rafael de Nogales:Four Years Beneath the crescent.New York,1926,45.s.;Türkçesi:Hilal Alt?nda Dört Sene ve Buna Ait Bir cevap.Tercüme:Kaymakam Hakk?.?stanbul,1931,39.s.
[24]Clair Price:The Rebirth of Turkey.New York,1923,86-87.ss.
[25]Felix Valyi:Revolutions in ?slam.London,1925,233-234.ss.
[26]BOA.HR.SYS.HU,kr.110,dos.12-2,nr.114-116(bkz.:Ek-12)
[27]BOA.HR.SYS.HU,kr.110,dos.12-2,nr.101-102(bkz.:Ek-13)
[28]Ermeni Komitelerinin Amal ve Harekat-? ?htilaliyesi,318-319.ss.
[29]Azmi Süslü:Ermeniler ve 1915 Tehcir Olay?.Ankara,1990,84.s.
[30]Azmi Süslü:a.g.e.,88.s.;Ondan naklen bkz.:Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt(ATASE)Ba?kanl??? Ar?ivi,nu.4/3671, kls.2820,dos.69,fih.3-45. | | | | ----------------------
* -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-III.Cilt | | | | | « Geri | | | |
|
|
| | |
Anasayfa
İletişim
