| | | | | | B?L?NMEYEN YÖNLER? ?LE A?RI'DA ERMEN? MEZAL?M? Cemal YILDIRIM*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-III.Cilt | |
| | le="text-align: juğÿ™ / B?L?NMEYEN YÖNLER? ?LE A?RI'DA ERMEN? MEZAL?M?295V— "font-family: Verdana;">B?L?NMEYEN YÖNLER? ?LE A?RI’DA ERMEN? MEZAL?M?
Cemal YILDIRIM*
Günümüzde Türkleri barbar ve soyk?r?mc? olarak tan?mlayan ve bizleri dünyaya bu ?ekilde lanse etmeye çal??an devletlerin tüm y?k?c? propagandalar?n?n aksine Türkler,her devirde,her dönemde,her gitti?i yerde adeta kurtar?c? olmu?;adalet da??t?c?, medeniyet kurucu ve hürriyet getirici,bar??ç? bir rol üstlenmi?lerdir.Tarihsel gerçekler ve belgeler bunun canl? ?ahididir. Dünyan?n en zengin ar?ivlerinden birisi olan Ba?bakanl?k Devlet Ar?ivi,her yeni belgeyi gün yüzüne ç?kartmakla;Türklerin iddia edildi?i gibi yak?c? ve y?k?c? de?il,bilakis onar?c?,koruyucu oldu?unu belgelemektedir.Hatta ar?ivlere dahi gitmeden en güvenilir ve as?l kaynaklara ula??ld???nda da bu gerçekleri görmek mümkündür.Tarih içerisinde özellikle Osmanl? döneminde ?rk,dil ve din gözetmeden az?nl?klara üst düzey makam sahibi olmalar?,milletvekili seçilmeleri,zengin tüccar ve esnaf olmalar? gibi çok önemli ve büyük ayr?cal?klar?n verilmesini örnek gösterebiliriz.Ça?da? Ermeni kaynaklar?;Urfal? Matheos, Aristakes,Sebeos ve Süryani Mihael,Türkler’in Bizans’a kar?? zafer elde etmeleri ve Anadolu’yu Türk Vatan? haline getirmelerini büyük bir sevinçle kar??lam??lard?.Çünkü tarihte Ermeni ve Süryanilere kar?? en büyük zulmü,katliam? yapan tehcire tabi tutan,mezheplerini ve kiliselerini yasaklayan Bizansl?lar ve ?ranl?lar olmu?lard?r.Ermeni Matheosun“?nsanlar?n en adili,en ak?ll? ve kudretlisi olan Melik?ah,bütün insanlara kar?? baba gibi idi.Bütün Rum ve Ermeniler kendi istekleri ile onun yönetimine girdiler”?eklindeki ifadesi Ermeni yazar?n tarihi itiraf?d?r.Ça?da? kaynaklardan Süryani Mihael ise ?öyle yazmaktad?r:“Türkler,?irretli ve Rafizi Rumlar gibi kimsenin dinine ve inanc?na kar??m?yor,hiçbir bask? ve zulüm dü?ünmüyorlard?r.
Yüzlerce y?l boyunca gösterilen tüm bu iyi niyetlere ve adil yönetim anlay???na kar??n ne yaz?k ki,özellikle Osmanl? Devleti’nin tarihine bakt???m?z zaman gerek kendi yönetimi alt?nda bulunan milletlerin,gerekse kendilerine siyasi ve iktisadi imtiyazlar verdi?i Bat?l? devletlerin say?s?z ihanetlerine u?rad???n? net bir ?ekilde görürüz.?hanetler ile dolu olan bu çember içerisinde Ermeniler de yer alm??lar,as?rlarca ho?görülü ve adil idaresi alt?nda huzur ve refah içerisinde yasad?klar? Osmanl? Devleti’ne ihanet ederek;Osmanl? topraklar?n? bölüp parçalamada kendilerini ma?a olarak kullanan Bat?l? devletlerin tuza??na dü?mü?lerdir.Baz? bat?l? devletler karanl?k tarihlerini görmezlikten gelerek kendilerini bembeyaz bir sayfada göstermek için umursamaz bir ?ekilde davran?p sözde soyk?r?m iddialar? ile özellikle son y?llarda artan ithamlarla as?rlarca dünyan?n büyük bir bölümüne hükmetmi? olan Türkiye aç?s?ndan imaj?m?z? lekelemekte ve i?lenmemi? as?ls?z bir suçtan dolay? bizleri mahkum etmektedirler.Günümüzde art?k s?k?nt?lar?n? büyük ölçüde duymaya ba?lad???m?z ve hiç de lehimize olmayan bu durumun art?k de?i?mesi zaman?n?n gelmi? oldu?u da art?k kesindir.Bu duygularla ben de tarihe kay?t dü?mek ve gerçeklerin ortaya ç?kmas? için bir Türk olarak üzerime dü?eni yapmak istedim.Ya?ad???m bölgeyi dikkate alarak ve Ermenilerin buradaki katliamlar?n? göz önünde bulundurarak bu çal??may? olu?turdum.Ancak benim çal??mam Ermeni propagandalar?n?n yo?unla?t??? dönemden sonra de?il,bir gün Türkiye’nin bu tür propaganda k?skac?na al?naca??n? tahmin etti?im zamanlara rastlar.Ülkemizde Türkiye lehine yay?mlanan çok say?daki olan eserlerde ve özellikle devlet ar?ivlerimiz dahil olmak üzere Cumhuriyet tarihi içerisinde dahi böyle bir çal??man?n yap?lmam?? olmas?,A?r?’daki Ermeni Mezaliminin olmad??? ve Ermenilerin A?r? Bölgesindeki ahaliye uygulam?? olduklar? korkunç katliam ve i?kencelerinin yer almad??? dü?üncesi ve özellikle günümüzde sözde Ermeni Soyk?r?m?n günlerce gündemden dü?meyecek bir ?ekilde bat?l? devletler taraf?ndan kendi tarihsel gerçeklerin görmeden ba?kas?n?n tarihini yarg?lama yoluna gitmeleri ve bunun sonucunda da gerçek d??? iddialar ile Türkiye’yi zan alt?nda b?rakmalar? beni böyle bir çal??ma yapmaya yönlendirdi.Bilinmelidir ki,bu çal??mada amaç,sadece ve sadece tarihsel gerçekleri göz önüne sermek ve yüce Türk milletinin tarih içindeki adilane tutumunu ortaya ç?kararak,Ermenilerin sözde soyk?r?m?n?n yalanlardan ibaret oldu?unu,tarafl? ve gerçek d??? iddialardan olu?tu?unu ispat etmektir.Bu eser ile birlikte dünya kamuoyunun,Ermeni meselesinin ve terörünün asl?n?n ne oldu?unu,temelinde hangi unsurlar?n ve güçlerin bulundu?unu,yeni bir çal??ma ile gözler önüne serilmesi gayesini mevcuttur.Çok iyi bildi?i gibi Ermenilerin propagandalar?n?n aksine,as?l mezalime u?rayan masum Türk halk? olmu?tur.Ermeniler bilhassa Anadolu’nun birçok yerinde savunmas?z Türk halk?na büyük katliamlar yapm??lard?r.Anadolu’nun birçok bölgesinde oldu?u gibi A?r?'da da Ermenilerin yapt??? katliamlar tüyler ürpertici seviyede olmu?tur.Bu çal??mamda yer alan ve A?r?n?n dört bir yan?nda,?lçelerde,köylerde ismini buradan sayamayaca??m bir çok yerle?im biriminde bu katliamlar?n izleri halen mevcuttur.Ama genel olarak tarihe gerçek manada ???k tutaca??na inand???m 80’e yak?n birebir görü?meler sonucunda elde edilen ve Türkiye tarihi için yeni bir belge-vesika olaca??na inand???m ara?t?rma sonucunda Ermeni mezalimini bizzat ya?ayan yada annesinden,babas?ndan,dedesinden ve büyüklerinden duyduklar?n? hiç tereddüt etmeden anlatarak tasdik eden ki?ilerin ifadelerini gerek ses kay?tlar? gerekse anlatan ki?ilerin imzal? tutanaklar? ile ölümsüzle?tirerek tarihin sayfalar?nda A?r? ve Türkiye aç?s?ndan yeni bir yaprak açt???ma inan?yorum.Kitap olarak da gerek Türkiye gerekse gerekli destekleri alabildi?im takdirde dünya kamuoyuna sunmay? dü?ündü?üm bu çal??malar ile özellikle Ermenilerin öz topraklar?m?z diye nitelendirdikleri ve sahiplendikleri A?r? yada kendi tabirleri ile ARARAT’da yapt?klar? korkunç katliamlar? gözler önüne serdim.Gerekli finansman sa?land??? takdirde sözde ARARAT filmi ile yeni bir GECEYARISI EKSPRES? sendromu yaratmaya çal??an ve bu suni gündem ile birlikte sözde soyk?r?m? gündemde tutmaya çal??anlara kar?? geni? çapl? ve s?cak bir belgesel film ile kar??l?k verebiliriz dü?üncesi de projem içerisinde mevcuttur.Belki biraz geç kal?nm?? bir çal??ma olabilir ama sonuçta ne olursa olsun bu konuda yapabilece?imiz çal??malar için asl?nda hiç de geç kal?nm?? say?lmaz.Çal??mam sonras?nda elde edilen bilgiler ?????nda ortaya ç?kan bu ifadeleri dinlerken yada okurken tarihin gerçeklerini bir kez daha görecek ve sözde Ermeni soyk?r?m?n? ortaya atanlar?n asl?nda tarihte beklide e?i benzeri bulunmayan canice hareket ve olaylar? nas?l gerçekle?tirdiklerini göreceksiniz.Bu bildiride yapt???m ara?t?rmalar sonras?nda Türkiye tarihine ve ar?ivlerine kazand?r?lan Ermeni Mezalimi ile ilgili ifadelerin bir bölümünü en çarp?c? yönü ile ortaya konulmaktad?r.
A?RI ?L? TA?LIÇAY ?LÇES? GERGER(GEÇ?TALAN)KÖYÜ
Merkez yaz?l? Köyünde oturan 1315(1900)Do?umlu Nebi K?z? Mensure KILIÇ;ata binme ça??nda(ergenlik),oldu?unu belirtti?i ve kendisinin bizzat tan?k oldu?u,aradan yüzy?la yak?n bir süre geçmesine ra?men hala unutamad? ve anlat?rken bile o günleri yeniden ya??yormu?ças?na heyecanland???,Ermenilerin Gerger(Geçitalan)köyündeki katliamlar?n? ?öyle anlat?yor;
“Bir Bahar günü idi.Karlar yava? yava? erimeye,havalar ?s?nmaya ba?lam??t?.Evde ailemle birlikte oturmu?tuk.Birden köyün içinden sesler ve ç??l?klar gelmeye ba?lad?.D??ar? ç?kt???m?zda kom?ular?n korku içinde ba??rarak Ermenilerin köye geldiklerini ve herkesin hemen köy meydan?nda toplanmas?n? istediklerini söylediler.Hepimizi hemen korku ve heyecan kaplad?. Ermenilerin bizlere büyük zararlar verece?i içimize do?mu?tu,çünkü;onlar?n bölgede yapt?klar? ak?l almaz vah?et dolu i?kence ve katliamlar? duymu?tuk ama yapacak hiçbir ?ey yoktu,savunmas?z ve çaresiz bir haldeydik.Seferberlik olmu? eli silah tutanlar cepheye gitmi?ti,kalanlarda ise zaten silah yoktu,sadece birkaç evde vard?,hepimiz çaresizlik içinde korku ile köy meydan?na inmeye ba?lad?k.Köyün dört bir yan?ndan çaresiz bir biçimde meydana do?ru inmeye ba?layanlar?n yan? s?ra,baz?lar? Ermenilere görünmek istemeden ya saklanacak bir yer ar?yor yada köyün yak?n?ndaki tepelere do?ru ko?uyorlard?.Herkes birbirine ba??r?yor Fidayiler(Ermeni Askerleri)hepimizi öldürecekler diyorlard?.
Biz daha köy meydan?na inmeden ç??l?klar artmaya ve silah sesleri gelmeye ba?lad?,Ermeniler vakit kaybetmeden baz? köylüleri öldürmü?lerdi.Ermenilere yakalanmak istemeyen kad?n ve k?zlar tepelere do?ru kaçmaya ba?lam??lard?.Birden yolda Mülayimin annesine rastlad?k,bana ben vuruldum sen kaç dedi.Muzaffer Day?m Kadriye’yi s?rtlam?? götürüyordu,yolda beni görünce kolumdan tutarak götürmeye ba?lad?,oradan uzakla?maya ba?lad?k.
Muzaffer day?m ve yan?ndakiler ile birlikte köye yak?n bir yerde sakland?k,köyde olanlar? korku içinde izliyorduk,Ermeniler köylülerimizi dövüyor,dipçik ve kasatura ile i?kence ediyor ve daha sonrada öldürüyorlard? bu olaylar karanl?k çökünceye kadar devam etti.Açl?k,korku ve üzüntü bizleri çok y?pratm??t?.
Tüm bu olaylar olurken ?smail Day?m?n han?m? K?zhan?m,Ermeniler geldi?i zaman kilerde s?vageller(Süpürgeler)aras?nda saklanm?? ve üzerine kan lekeleri sürerek ölü numaras? yapm??,kilere gelen Ermeniler onu öldü sanarak b?rak?p gitmi?ler, Ermeniler gittikten sonra kilerden ç?kan ?smail Day?m?n han?m? K?zhan?m tezekli?e geçmi? ve geceleyin gizlice gelen akrabalar?m?z onu oradan alarak Korko Köyüne götürmü?ler.
Sabah kalkt?k,ama bütün gece uyumam??t?k,gece boyunca bile köyden inlemeler ve ç??l?klar gelmi?ti,vakit geçtikçe ç??l?klar artmaya ba?lad?,erkekleri ve kad?nlar? zorla döve döve samanl???n içine kapatarak canl? canl? ate?e verdiler.Yapt?klar? zulüm insanl?k d???yd?,bunlar? izliyor ama hiçbir ?ey yapam?yorduk,Ermeniler insanlar? canl? canl? yak?yor,di?erlerini ise i?kence ederek,kur?una dizip öldürüyorlard?,birden Ermenilerin köyün ileri gelenlerinden olan Pa?a Beye küfürler ettiklerini duyduk. Bu küfürlerin ard?ndan Seyran han?m? mutfak kap?s?n?n önünde öldürdüler.Daha sonra Pa?a Bey’in tüm akrabalar?n? s?rayla küfürler ederek ac?mas?zca öldürdüler.Pa?a beyin ailesinden küçük büyük hiç kimse sa? kalmad?.Sadece seferberlik nedeni ile cepheye gidenler bu aileden kurtuldular.Pa?a Bey’in tüm aile fertlerini öldürdükten sonra,evlerini,kileri ve ah?rlar?n? ate?e verdiler.Daha sonra dedemin evini,kitaplar?n?,ah?r?n?,hayvanlar? yani her ?eyi yakt?lar,köyün her taraf? cesetlerle dolmu?tu, sonradan kad?nlar?n toplu olarak kapat?ld?klar? yerde yaral? olarak kurtulan bir köylümüzün anlatt???na göre”bizim kom?umuz olan bir kad?n vard? ve bu kad?n?n 7 y?l boyunca hiç çocu?u olmam??t? ve 7 y?l aradan sonra bir çocu?u olmu?tu ve o kad?nda Ermeniler taraf?ndan esir al?nm??t?,kapat?ld?klar? yerde kad?n?n kuca??ndaki kundaktaki çocuk a?lamaya ba?lay?nca kad?n Ermenilere”bak?n daha çocu?um küçük,bize dokunmay?n,ac?y?n”diye yalvarmaya ba?lad?,kad?n?n bu hareketinden sonra Ermeni askerlerinden birisi kad?n?n kuca??ndaki çocu?u ald??? gibi birkaç ayl?k olan ve kundakta sar?l? olan bu bebe?i kahkahalar atarak sallamaya ba?lad?,kad?n yalvararak a?l?yor ama Ermeni askeri hala devam ediyordu,bir süre kahkahalar ile çocu?u rasgele sallad?ktan sonra aniden tavana f?rlatt?,kad?n ç??l?k atarak bay?ld?,tüm kad?nlar a?lamaya ba?lad?,Ermeni çocu?u büyük bir h?zla tavana f?rlatm??t?,çocu?un kafas? ?iddetle tavana çarpm?? ve beyni tavana yap??m??t?,cesedi kad?nlar?n önüne dü?tü,ne yapacaklar?n? herkes ?a??rm??t?,herkes korku içinde a?larken bu çocu?un annesini de öldürdüler.
Ermeniler bu vah?etleri ve zulümleri devam ederken güzel k?zlar? ve kad?nlar? alarak zorla götürmeye ba?lad?lar.Direnenleri de döverek götürüyorlard?.Bayram?n k?z? Didare’yi saç örgülerinden tutarak yerde sürükleye sürükleye götürdüler.Didare yolda onlara yalvar?yor,bekti götürmeyin,öldürün diyordu,ama Ermeniler ise seni ne öldürür nede b?rak?r?z,seni mutlaka götürece?iz diyorlard?.Hat?rlad???m kadar? ile Didare ile birlikte götürülenlerin aras?nda Gülender’de vard?.
Ermenilerin daha sonra Didare’yi yolda öldürdüklerini ö?rendik.Çocuklar? kapatt?klar? yerde hem dövüyor,i?kence yap?yor daha sonra ise diri diri yak?yorlard?.
Behçet’in anas? Ba?han?m? gözlerimizin önünde gazya?? dökerek yak?p öldürdüler.
Kur?una dizildikten sonra yaral? bir halde bacaya ç?kan Samet,onlara neden böyle zulüm yapt?klar?n? sordu?u için hemen orada bacada ac?mas?zca öldürdüler.
Ermeniler köyü terk ettikten sonra Kumlubucak köyünden gelen akrabalar?m?z ve köylüler ile birlikte bu katliamda ölenleri elbiseleri ile birlikte Talibin De?irmeni denilen mevkiiye gömdük.Kumlubucak imam? da bizim ile birlikte idi.
Hepimiz açl?k,yiyecek hiçbir ?ey yoktu,atlar?n pisli?indeki arpalar? toplay?p,y?kad?ktan sonra kavurup yedik,buldu?umuz bayatlam?? ekmeklerin içine tuz b?rak?p öyle idare ediyorduk.
Gerger(Geçitalan)köyünde Ermeniler taraf?ndan öldürülen köylülerimizin say?s? elliden fazla idi,aradan çok uzun zaman geçti hat?rlayabildi?im isimler ise ?öyle;
Dilber(babas? o zaman asker oldu?u için ismini hat?rlam?yorum)
Pa?a Bey
Seyran Han?m
Seyran k?z? Hüsniye
Pa?a O?lu Büyük Ki?i
Pa?a K?z? Didare
Bayram K?z? Gülender
Behçet’in Anas? Ba?han?m(üzerine gazya?? dökerek yakt?lar)
Samet(yak?n akrabam?z,bacada yaral? oldu?u halde öldürüldü)Veli Bey’in Torunu
Ben Nebi K?z? 1315(1900)Do?umlu Mensure KILIÇ,Kendimin Bizzat Ya?ayarak tan?k Oldu?um Ermenilerin Gerger(Geçitalan)köyündeki Müslüman Halka Yönelik Katliamlar?n?n anlatt???m ?ekilde oldu?unu tasdik ederim.
ELE?K?RT ?LÇES? ERGÖZÜ KÖYÜ
Hüseyin O?lu 1900 Do?umlu Mehmet Y?ld?r?m Kendisinin Bizzat ya?ad??? Ermeni Katliamlar?n?n oldu?u dönemi Anlat?yor;
“Güz ay? sonuydu.Biz buna harman sonu deriz.Bir atl? A?r?’dan gelerek,Rus askerlerinin Karakilise’yi(A?RI),i?gal ettikleri söyledi.Köylülere tedarikinizi yap?n ve gidin dedi.Vakit ikindiye yakla?m??t?.Bütün köy tela? içerisinde haz?rl?klar?m?z? yapt?k.Büyükler öküzleri arabalara ko?arken bizde onlara yard?m ediyorduk,ben o zamanlar 13-14 ya?lar?nda idim.Zengin-fakir herkes ne bulursa arabalara yüklemeye ba?lad?,hayvanlar?m?z?,yiyeceklerimizi her ?eyimizi al?yorduk yani köyden zoraki göçüyorduk.
Biz bu haz?rl?klar? yaparken Karakiliseyi i?gal eden Rus askerleri ve Ermenilerden olu?an bir grup Çilganiye(Güvence)köyüne kadar gelmi?lerdi.Gitmemizi engellemek için bizi top at???na tutular.Herkes korku içinde yön de?i?tirip K?l?ç gedi?ine do?ru gitmeye ba?lad?.K?l?ç Gedi?ine gelince orada Hamidiye Alay Komutanlar?ndan Mecit Bey ile kar??la?t?k.
Durumu Mecit Beye köyün ya?l?lar? anlatt?lar.Mecit Bey 35-40 atl?dan olu?an askerleri ile a?a??ya inerek Rus ve Ermeniler ile çarp??maya ba?lad?.Büyüklerimiz bu arada tekrar yola koyularak ba?ka bölgelere gitmeye karar verdi.
Tutak ?lçesine ba?l? Kubik köyüne geldik.Kar ya???? ba?lam??t?.Bir gece orada kald?k.Sabah uyand???m?zda 30-35 cm kar ya?m??t?.Kar ya?d??? için köye dönmekten vazgeçildi ve tekrar yola koyularak Mara? bölgesine gitmeye karar verildi.Kub?k köyünde 2-3 gün fazladan kald?k.
Köylülerimizin bir k?sm? Suvar ve S?v?k köyüne gitmi?lerdi.Sonradan duydu?umuza göre Suvar köyüne gelen Ermeniler burada bizim köylüleri yakalam?? ve ac?mas?zca öldürmü?lerdi.Suvar köyündekilere i?kence edildikten sonra kapat?ld?klar? odaya dikenli çal?lar at?ld?ktan sonra köylüler ç?r?lç?plak edilmi? ve zorla bu dikenlerin üzerinde gezdirilmi?,dikenlerin üzerine yat?r?lm??t?,biz bunu duyunca ?ok olduk.Bu korkunç katliamdan köylümüz Hac? Abdulrezzak ve birkaç ki?i kurtulmu?tu.Bunlar kollar?ndan ve ba?lar?ndan k?l?ç yaralar? alm??t?.Kurtulanlar aras?nda Hakk? Efendi vard? ve hat?rlad???m kadar? ile Mehmet O?lu Hüseyin öldürülmü?tü.
Sonradan Abdulrezzak’?n anlatt???na göre Ermeniler köylüleri yakalad?ktan sonra i?kence yaparak,dikenler üzerinde gezdirerek, k?l?ç,süngü ve kur?unlar ile öldürmü?ler.Bu olaylar anlat?l?rken biz korku içinde dinliyorduk.Ermeniler köylülerimizi öldürdükten sonra derenin içine atm??lar.Aradan çok uzun zaman geçti bize anlat?lan isimleri tam olarak hat?rlam?yorum ama; mame O?lu Abdullah,Toprak kale Ba?katibi Hur?it Efendi,Hur?it Efendinin o?lu Tayfur,Mehmet o?lu Hüseyin öldürülenler aras?ndaym??
Sonradan Ermenilerin gitti?inden emin olduktan sonra köylülerimizin öldürüldükleri ve at?ld?klar? dereye geldik,herkes akrabalar?n?n cenazesini ald?,akrabas? olmayan cenazeler ise orada gömüldü.Bu i?ler bittikten sonra yola ç?kt?k,3 ay boyunca yürüyerek Elbistan’a gittik.Elbistan’da bir köye yerle?tik.Köyün a?as? bizlerin çiftçi oldu?umuzu ö?renince,bizlere;tarla, çift ve öküz vererek art?k burada ya?ayabilirsiniz dedi.Elbistan’da 4 y?l kald?ktan sonra köyümüze geri geldik.
Ben Hüseyin O?lu 1900 Do?umlu Mehmet Y?ld?r?m,Bizzat Ya?ad???m ve anlatt???m olaylar?n Do?rulu?unu Tasdik Ederim.
A?ILBA?I KÖYÜNDE OTURAN MEHMET DIRBAZ YÜCEKAPI(HANZIR)KÖYÜNDE YANAN ERMEN? MEZAL?M?N? ANLATIYOR;
Tacettin O?lu 1914 Do?umlu Mehmet D?rbaz,Babas? ?ebab O?lu Tacettin’den duydu?u Ele?kirt ?lçesine Ba?l? Hanz?r(Yücekap?) Köyünde Ya?anan Ermeni Mezalimini Anlat?yor;(Yazar?n Notu;Mehmet D?rbaz o dönem çok küçük oldu?u için olaylar? tam hat?rlam?yor)
“Ermeniler 1914 y?l?ndan önce Köseda? ve Orta Kale taraf?ndan Hanz?r’a geldiler.Amaçlar? bu güzergahtan geçerek Bitlis’e kadar uzanmak ve bölgeye egemen olarak devlet kurmakt?.
191-1915 y?llar? yada sonras?nda(tarih tam hat?rlanm?yor)Ermeniler Hanz?r köyüne ve civar köylere geldiler,zaten bir k?s?m Ermeni Hanz?r köyünde oturuyordu.Bunlar tüm bölgede katliamlar yapt?klar? için babam ?ebab,Amcam Dervi? ve yak?n akrabam?z Yusuf Ermeniler ile mücadele karar? ald?lar.Köylüler Ermenilerin bir gece kalk?p gidece?ini söylüyordu.Ermeniler köyün giri?indeki mere?e(samanl?k)saklanm??lard?.Ermeniler merekten ç?karak köyün giri? ve ç?k??lar?n? kapatt?lar.Onlara kar?? çaresizdik.Köye gelmesi olas? yard?mlar? da kesmi?lerdi.Daha sonra Türk milis kuvvetleri gelerek Ermeniler ile çat??maya ba?lad?.Babam ve amcalar?m ile birlikte baz? köylülerde Ermeniler ile sava?maya ba?lad?.Bu çat??ma ö?len ba?lam??t? ve ak?am namaz?na kadar devam etti.Ben ve köylüler da??n?k bir halde sakland???m?z yerden bu olay? izliyorduk.Ak?am namaz?nda karanl?k çökünce Ermeniler kaçarak gittiler.Bu çat??mada bir Türk askeri,babam ?ebab,Amcam Dervi? ve akrabam?z Yusuf ?ehit dü?tüler. Daha sonraki günlerde de Ermenilerin bölgede katliamlar yapt?klar?n? hep duyard?k.
Anlatt???m katliamda Ölenler;
Mustafa O?lu ?ebab(Babam)
Mustafa O?lu Dervi?(Amcam)
O?lu Yusuf(Akrabam?z)
Ben Tacettin O?lu Mehmet D?rbaz,Babam ?ebab O?lu Tacettin’den Duydu?um Hanz?r(Yücekap?)’da Meydana Gelen Ermeni olay?n? Duydu?um ?ekilde Anlatt???m? Tasdik Ederim.
ELE?K?RT MOLLA SÜLEYMAN KÖYÜNDEN AHMET ASLAN ANLATIYOR
Mehmet O?lu 1328(1912)do?umlu Ahmet Aslan,o dönemlerde nüfus bilgilerinin tam i?lenmedi?ini belirterek as?l ya??n?n 13-14 oldu?unu söyleyerek baz? konular? tam olarak hat?rlayamad???n? ama bir çok konuyu hat?rlad???n? ve hat?rlayamad??? olaylar? da babas? Maksut O?lu Mehmet‘den duydu?unu söyleyerek anlat?yor;
1915-16 y?llar? aras? idi,Mu? Bulan?k’tan geldi?ini ö?rendi?imiz Ermeni gurubu k?? ay?nda köyümüze geldiler(?adiyan).
Bu gelen Ermeniler bizim bölgelerde ya?ayan Ermeniler de?ildi,bunlar çeteci,isyanc? Ermeni gruplar?yd?,?adiyan köyünde oldu?umuz için içimizden Osman,S?lto ve Faro isimli köylülerimizi esir ald?lar,bizlere hakaretler ettiler,bu esir ald?klar?n? biz ne kadar ?srar ettiysek de bize geri vermediler.Daha sonra bölgeye gelen Türk milis kuvvetleri ile çat??maya girdiler, köyden ayr?l?rken,ya?l?lar?,hasta olanlar? ve çocuklar? da götürdüler,seferberlik oldu?u için köyde genç insan kalmam??t?,bu götürdükleri insanlar? sonradan öldürdüklerini ö?rendik.
Rus harbi s?ras?nda seferberlik sonras? göç olunca,Ruslardan da destek alan bir çok Ermeni grubu bir çok köyü istila etti ve o köylere yerle?ti.
Köylerde kaçamayan insanlar? yakalad?klar? yerde hiç ac?madan ve ay?rt etmeden öldürüyorlard?,bu olaylar hergün kulaktan kula?a yay?l?yordu.
Hat?rlad???m kadar? ile Ele?kirt’in bir çok köyünde insanlar? öldürdüler,bu katliamlar? bölgede bir çok köy ve yerle?im yerlerinde yapt?klar?n? hep duyard?k.
Ben 1328(1912)Do?umlu Ahmet Aslan,Kendi gördüklerimi ve Babam Maksut O?lu Mehmet’den de duydu?um Ermeni mezalimi ile ilgili olaylar? ya?ad???m ve duydu?um ?ekilde anlatt???m? tasdik ederim.
TA?LIÇAY ?LÇES?NE BA?LI YUKARI TA?LIÇAY KÖYÜ
Kerem o?lu 1945 do?umlu Mehmet Dede(Köy muhtar?),Babas? Abdullah o?lu Keremden duydu?u Ermeni Mezalimini Anlat?yor;
“Ermeniler Daha önceden Çö?ürlü köyüne yerle?mi?lerdi,bu dönemlerde Ermenilerin bölgemizde yapt?klar? katliamlar? hep duyard?k,biz ve tüm köy halk?da bunu bildi?i için sürekli olarak köyümüzün s?rtlar?ndaki Ay?l?k denilen mevkiye sürekli giderdik,buras? da?l?k bir arazi yap?s?na sahipti ve bizim saklanmam?z ve kendimizi korumam?z içinde uygundu.
1914-1916 aras? bir dönemdi san?r?m,benim kay?nbiraderim Celil bir gün Ermeniler taraf?ndan yakaland?,Ermeniler Celil’e; “Gelin siz Kur’an’a,bizde ?ncil’e yemin edelim,birbirimize kesinlikle zarar vermeyece?iz buna inan?n”demi?ler.
Celil’de bunun üzerine köye gelerek köy halk?na gelin toplanal?m bunlar bize zarar vermeyecekler,bak?n yemin bile ediyorlar, onlarla görü?elim anla?al?m dedi.
Bunun üzerine köy halk?n?n büyük bir k?sm? Celil’e inand?,bir k?sm? ise inanmayarak yine Ay?l?k denilen mevkide kald?.Ay?l?k mevkisinden a?a?? inen köylülerimiz inerken“A?a Teslim,A?a Teslim”diye ba??rarak hem di?er köylülerimizi teslim olmaya ça??r?yor,hemde Ermenilere biz teslim oluyoruz,bize dokunmay?n diyorlard?.Ermenilerin onlar? öldürmeyeceklerine inan?yorlard?.
Teslim olan köylüler Ay?l?k mevkisinden köye indikten sonra Ermeniler taraf?ndan hemen esir al?narak büyük eziyet,i?kence ve küfürler ile Müftullah O?lu Rüstem’in mere?ine dolduruldular,biz bu olaylar? sakland???m?z yer olan ay?l?k mevkisinden izliyorduk ama bir ?ey yapamazd?k,onlar say?ca üstün hemde silahl? idiler.Ermenilerde sarp ve kayal?k oldu?u için bizim sakland???m?z Ay?l?k denilen mevkiden çekiniyorlard?.
Kad?n-erkek ve çocuk herkesi bu mere?e birlikte doldurmu?lard?.Bu olay? benimle birlikte Kay?nbiraderim,Zeynel O?lu Cabbar ve baz? köylülerimizde büyük bir üzüntü içinde izliyorlard?...
Ermeniler bu olaylar olurken mere?in içinden köyün güzel ve genç olan kad?nlar?ndan 8-10 ki?iyi zorla d??ar? ç?kararak al?p götürdüler,sonrada baz? erkekleri d??ar? ç?kararak k?l?çla ba?lar?n? kestiler,baz?lar?n? da kur?unlayarak öldürdüler.bu insanlar? hem dövüyor,küfür ediyor hemde i?kence yaparak öldürüyorlard?.Bu öldürülenler aras?nda köylülere gelin teslim olun diyen Kay?nbiraderim Celil’de vard?.
Ermeniler daha sonra mere?in içine girerek buradakileri öldürmeye ba?lad?lar,ç??l?klardan ve seslerden yapt?klar? katliamlar? anl?yorduk,sesler dört bir yanda tepelerde yank?lan?yordu,sesler kesildikten sonra Ermeniler merekten d??ar? ç?karak mere?i ate?e verdiler.Bu olaylar oldu?u s?rada korkudan bay?lan bir kad?n?n memesini emen çocu?uda cesetlerin alt?nda kalm??t?,kad?n sonradan sürünerek d??ar? ç?km?? ama yaral? oldu?u için ölmü?tü,memede iken bay?lan kad?n?n çocu?u ise kurtuldu ismini ?u an hat?rlam?yorum.
Ermeniler köyü terk ettikten sonra uzun bir süre bekleyerek köye indik,inan?lmaz bir vah?et vard?,mere?in kap?s?na kadar belki 30-50 metrelik yol üzerinde cesetler vard? ve bu cesetleri köpekler parçalayarak yiyorlard?,hemen köpekleri kovarak, cesetleri toplamaya ba?lad?k,belli bir süre köyde kald?ktan sonra tekrar Ay?l?k denilen mevkiye gittik,zaman buldukça gündüzleri yada bazen gece yar?s? köye gelerek kanallar açt?k ve cesetleri toplu bir ?ekilde gömdük,o s?rada Ermenilerin toplad??? merekten bir tek o küçük çocuk ve Ermenilerin zorla götürdükleri kad?nlardan kaçarak geri kalan üç tanesi sa? olarak kurtulmu?tu.
Sonradan kurtulan kad?nlardan birinin anlatt???na göre(bu kad?n Ali k?z? Sakine idi),Ermeniler kaç?rd?klar? kad?nlar? kendilerinden ayr?lmas?nlar diye gömleklerini kendi gömleklerine dikmi?ler,Ali k?z? Sakine daha sonra gece yar?s? bir f?rsat?n? bulunca yan?ndaki Ermeni uyuduktan sonra gömle?i sökerek üzerinden ç?kar?p iki kad?na daha yard?m ederek,Ermeniler uyanmadan hemen oradan kaçm??lar.Ermenilerin çantalar?ndan çald?klar? ?ekeri aç kalmamak için yiyerek köye gelmi?ler,yolda saklanmak için de geceleyin Buzhane denilen ma?araya saklanm??lar,tabiiki köye geli?leri Ermenilerin köyü terk etmelerinden sonra oldu.”
Ölenlerden hat?rlayabildi?im isimler ise ?unlar;
Zeynel O?lu Celil
El Medet O?lu Hümbet
El Medet O?lu Mehmet
Ben Kerem O?lu 1945 Do?umlu Mehmet DEDE,Babam Abdullah O?lu Keremden Duydu?um Yukar? Ta?l?çay Köyündeki Ermeni Mezalimini Duydu?um ?ekilde Anlatt???m? Tasdik Ederim.
Ayn? köyden 1928 Do?umlu Behrem O?lu Ali Asker Y?lmaz Olaylar?n bu ?ekilde oldu?unu tasdik ederek Ölenlere ?u isimleri ekledi;
Celil E?i Fatma
Cabbar E?i Fatma ve ?smini hat?rlayamad??? 3 O?lu ve Bir K?z?
Cesetlerin Alt?ndan Sa? Olarak Ç?kanlar ?se;
Nesip O?lu Mirze
Kas?m K?z? Han?m
?brahim O?lu Meftali K?l?ç
DO?UBEYAZIT ?LÇES? KUCAK KÖYÜ
?sa O?lu Ahmet ?tku Babas? Hac? Süleyman O?lu ?sa ?tku’dan Duydu?u Kucak Köyündeki Ermeni Mezalimini Anlat?yor
“1914 y?l?nda Suluçem taraf?ndan kalabal?k bir Ermeni grubu köyümüze geldi.Köyde bulunan herkesi köyün a?z?na yak?n bir yerde bulunan derenin yan?ndaki Mustafa’n?n ve Hac? Mahmut’un iki evine toplad?lar.
Ermeniler bize silah?n?z varsa b?rak?p teslim olun,bar??al?m,size dokunmayal?m diyerek aran?zda bize kar?? sava?an ve istemeyenler varm? diye sorduktan sonra Kad?nlar? ayr? evde,erkek ve çocuklar?da ayr? ayr? evlerde toplad?lar.
Sonradan herkese küfürler ederek kiminin kolunu,kiminin baca??n? k?l?çlar ile kestiler,kiminide kar?nlar?n? de?erek öldürdüler,özellikle gebe kad?nlar?n kar?nlar?n? süngü ile delik de?ik ediyorlard?.
Annem Zeynep kendisini derenin içinde toplanan cesetlerin alt?na atarak,ba??ndan yaral? olarak sa? kurtulmu?tu.Annem gibi birkaç ki?i daha kendisini cesetlerin alt?na atarak kurtulmu?tu.Annemin anlatt???na göre Ermeniler onlar?n gözleri önünde herkesi ac?madan öldürüyorlarm??.
Erkeklerin ise kafalar?n? k?l?ç ile keserek öldürüyorlard?,köylümüz olan Mustafa O?lu Hasan onlara teslim olmayarak kaçt? ve silah?n? alarak onlara ate? etmeye ba?lad?,ama mermisi bittikten sonra Ermeniler taraf?ndan yakalanarak önce büyük ve inan?lmaz i?kenceler yap?ld? daha sonra ise Ermeniler taraf?ndan tezek ve ot y???nlar?n?n içine at?larak yakt?lar,kad?nlar?n içinde esir olan Hasan’?n bac?s?n? da,köyün güzelleri olan birkaç kad?n ile birlikte d??ar? ç?kard?lar ve götürmek için ba?ka Ermenilere teslim ettiler.
Köyün zenginlerinden olan Hac? Mahmut’u içerden d??ar? ç?kararak hangi o?lunu daha çok seviyorsun,söyle ona bir?ey yapmayaca??z dediler,Hac? Mahmut’ta O?lum Yusuf’u daha çok seviyorum diyince,hemen Yusuf’un gözlerini babas?n?n gözleri önünde süngü ile ç?kard?lar,Yusuf ç??l?klar atarak yere y???ld?,onu da yerde öldürdüler.
Ermenilerin bu vah?eti saatlerce sürdü,ben yaral? olarak sakland???m yerden bu vah?eti izliyordum,saatler sonra Ermeniler köyü terk ederek gittiler.Bu korkunç olayda ben dahil annem ve di?er kad?nlar ile birlikte ancak çok say?da insan sa? olarak kurtulmu?lard?,Ermeniler 300’den fazla köylümüzü öldürmü?lerdi,köyden ayr?l?rken erkek,kad?n ve çocuklar? ayr? ayr? toplad?klar? yeri ve ah?rlar?,otlar? ve di?er bir kaç yeride ate?e verdiler.
Manzara korkunçtu,inan?lmaz bir vah?etti,hemen oradan ayr?ld?k derenin yamac? ve derenin içi ile evlerin önü ceset doluydu, yak?n bir köye giderek bir süre orada kald?k sonra köye o köylüler ile birlikte geldik,a?lamamak için kendimizi zor tuttuk, çünkü cesetlerin büyük k?sm?n? köpekler parçalam?? ve yemi?ti,bu köpekler o kadar vah?ile?mi?ti ki bizim köye yakla?mam?za engel oldular,kalabal?k bir halde köpekleri kovduk,cesetlerin bir k?sm?n? da dere suyu al?p götürmü?tü,aç?kta olanlar? olduklar? yerde üzerlerine toprak atarak kapatt?k,annem ile birlikte kurtulan kad?nlar?n isimleri ise;Cemile ve Huriye ve Gego’nun k?z? Bezar idi,annem Zeynep ile birlikte ancak bir kaç kad?n sa? olarak kurtulmu?tu.
Hat?rlayabildi?im kadar? ile ölenlerin isimleri ise ?öyle;
Osman O?lu Mehmet
Hac? Mahmut
Hac? Mahmut O?lu Yusuf
Hac? Süleyman
.... O?lu Osman
O?lu Yusuf
O?lu Nuri
Süleyman k?z? Cevahir
Mahmut O?lu Arap
Cevat O?lu Hatto
M?sto O?lu S?mo
Musa O?lu Osman
Hano O?lu Hamza ve Bütün ailesi
O?lu Temez ve Ailesi
O?lu Hac? Re?o ve ailesi
Osman ve Ailesi
Mustafa O?lu Hasan
O?lu Gego ve 7 o?lu ile birlikte ailesi
Hani O?lu Hasan ve Ailesi
Hac? Mamo ve Ailesi
Gego E?i Zeytin
O?lu Sani ve Ailesi
Gegonun Karde?leri Ömer,D?rbo,Mustafa
O?lu Musti
O?lu Abdullah
Di?er ölenlerin isimlerini ?u an hat?rlam?yorum ama de?im gibi köyümüzün tamam?na yak?n?n? ac?mas?zca öldürdüler.
Ben ?sa O?lu Ahmet ?tku,Babam Hac? Süleyman O?lu ?sa ?tku’dan Duydu?um Kucak Köyündeki Ermeni Mezalimini Duydu?um ?ekilde Anlatt???m? Tasdik Ederim.
D?YAD?N ?LÇES? HACI HAL?T KÖYÜ
?smail O?lu Mehmet Salih Ya?ar,Dedesi Koro O?lu Molla Yusuf’tan Duydu?u Hac? Halit köyündeki Ermeni Mezalimini Anlat?yor;
1916 y?l?nda Ermeniler köyümüze yak?n bir m?nt?kaya geldikleri zaman köyümüzden baz? aileler korkarak Zilan Deresin bölgesine kaçt?lar,kaçanlar?n ve yolda yakalananlar?n silahlar? Ermeniler ve Ruslar taraf?ndan ellerinden al?nd?ktan sonra öldürüldüler.
Bundan önceki dönemde karde?im Fegelezih,Davut-Cank?z m?nt?kas?nda Ermenilerle çat??maya girmi? ve kur?unu bittikten sonra Ermeniler taraf?ndan ?ehit edilmi?ti.
Ayn? olayda Mahmut O?lu Ali’de Ermeniler ile çat??m?? ve sonra Zilan deresinden kaçm??t?.
Ermeniler 1916 y?l?nda bizim köye yak?n olan m?nt?kaya geldikleri zaman köyün yan?ndaki derenin içinde kamp kurarak, dü?ünlerde oynayan,türkü söyleyen,her zaman halkla iç içe olan HARAPET isimli Ermeni’yi göndererek bizim olara teslim olmam?z? istediklerini söylemi?ler.
Köye gelen HARAPET;Gelin bizim Ermeni askerleri geldi,kumandanlar? ve askerler sizinle tan??mak istiyor,size zarar vermeyecekler,tek amaçlar? sizinle tan??mak,sizinle dost olaca??z.Biz sizleri sevece?iz,bundan böyle bizim himayemizde olacaks?n?z diyorlar ama silahs?z gelmenizi istiyorlar diyerek köylüleri kand?rarak dere yata??na götürdü.
Burada onlar? gören Ermeniler hemen tüm köylüyü yakalayarak ?eritlerle birbirlerine ba?lad?lar,80 kadar köylümüz böyle birbirine ba?l? bir ?ekilde dere içine dizilmi?ti,ben küçüktüm,derenin yamac?ndan olanlar? izliyordum,daha sonra Ermeniler ?eritlerle birbirlerine ba?l? alan köylülerimizi savunmas?z olduklar? için s?rayla k?l?çlar? ile kafalar?n? keserek,i?kence ederek,kollar?n? ve bacaklar?n? kesip kur?una dizerek ve silahla vurarak öldürdüler.
Bu inan?lmaz olay? ben korku içinde izliyordum,Ermeniler bu köylülerimizi öldürdükten sonra ölüleri o halde b?rak?p ç?k?p gittiler.
Bu katliamda ölenlerin isimleri hat?rlad???m kadar? ile ?öyle;
Cindi O?lu ?smail
Cindi O?lu Nadir
Cindi O?lu Tahir
?emo O?lu Yusuf
M?sto O?lu Ali
M?st? O?lu Ahmet
Resul O?lu Osman
Mustafa O?lu Ömer
Poto O?lu Ahmi
Poto O?lu
Mahmut
Hodo O?lu Mero
Osman O?lu Hudeyda
Ahmo O?lu Mustafa
Di?er ölenlerin isimlerini ?u an hat?rlam?yorum,Ermeniler gittikten sonra gelerek cenazelerimizi toplu olarak gömdük ve bir süre için ba?ka köylere yerle?tik.”
Ben ?smail O?lu Mehmet Salih Ya?ar,Dedem Koro O?lu Molla Yusuf’tan Duydu?um Hac? Halit köyündeki Ermeni Mezalimini Duydu?um ?ekilde anlatt???m? Tasdik Ederim.
PATNOS ?LÇES? Z?REKL? KÖYÜ
Ali O?lu 1315 Do?umlu(Do?um Tarihi Daha Büyük,O Dönemlerde Nüfus Kayd? Sa?l?kl? olmad??? için,Ya??n?n 110 civar?nda Oldu?unu Beyan ediyor),Tahir Aslankan;Patnos Bölgesindeki Ermeni Mezalimini Anlat?yor;
“Hat?rlad???m kadar? ile o dönemlerde bölgemizde ya?ayan Ermeniler,seferberlik zaman? Revana gidip,çal???p,silah almak için para kazan?p tekrar geri gelerek Müslümanlar? öldürüyorlard?.
Patnos ilçemize ba?l? K?z?lkaya’da,Mamus’da,G?rakom köylerinde insanlar? öldürdüler.
Ermeniler bu katliamlar s?ras?nda Müslümanlar? camilerde toplay?p,birbirlerine ba?layarak namaz s?ras?nda öldürüyorlard?.Bu Ermeniler genellikle Van ve Mu?’tan geliyorlard?.
Bu Ermenileri örgütleyen ise Erci? bölgesinden gelen Gazo isimli bir Ermeni idi.O dönemlerde Van bölgesindeki liderlerinin ismi ise Aram’d?.Yine Ni?yan isimli bir liderleride Erci? m?nt?kas?nda idi.
Zirekli köyünde bulunan Ermeni’nin ismi ise Haro’ydu.Oldukça zengindi.
Bu Haro’nun iki hizmetçisi vard?,sürekli at?n?n yan?nda gezerlerdi,at?n?n kuyru?una k?na yakarak gücünü göstermek istiyordu, köyümüzdeki insanlara büyük eziyetler ediyordu.
Haro isimli Ermeni köylülere hakaret etmenin yan? s?ra,hayvanlar?n köy d???na ç?kmas?na izin vermiyordu,seferberlik zaman? oldu?u için köylüler savunmas?zd? ve bunlarda silahl?yd?,köyleri ve topraklar? zorla gasp ediyorlard?.
Ermeniler çocuklar?na D??a,Kad?nlar?na Hars?k,K?zlar?na ise Arçik diyorlard?.
Biz o zamanlar Molla Fadilli Köyünde oturuyorduk,henüz Zirekli köyüne yerle?memi?tik ama bölgede yap?lan katliamlar? ve Zirekli köyündeki hakaret ve i?kenceleri hep duyuyorduk.
Onlar?n silahlar? vard? ama bizim yoktu,çünkü onlar? Ruslar destekliyordu,onlar zengindi biz fakirdik.
Bir gün Gazo’un Erci?’e ba?l? olan ve bize yak?n olan Pertak köyünde Müslümanlar? kiliseye toplay?p,siz bu kiliseyi kirlettiniz,diye bahane bularak hepsini öldürmü?tü,bu Gazo isimli Ermeni daha sonra Rusya’ya kaçt?.
Hat?rlad???m kadar? ile Ermeniler Esenbeyli’de Hac? Ali O?lu Sait isimli bir Subay? öldürmü?lerdi.
Ermenilerin ?nsanlar?;yolda,evde,köyde ve ah?rlarda sürekli öldürdüklerini hep duyard?k.
Aradan uzun zaman geçti?i için o dönemlerde öldürülenlerin isimlerini net olarak hat?rlam?yorum.”
Ben Ali O?lu 1315 Do?umlu Tahir Aslankan,Ermeni Mezalimi ?le ?lgili olarak anlatt???m olaylar?n Do?rulu?unu Tasdik Ederim.
A?RI MERKEZ MOLLAOSMAN KÖYÜ
Anlatan;R?za BARAN(Zübeyt O?lu)1929 Do?umlu,Molla Osman köy muhtar?,halen ayn? köyde ikamet eder.
R?za Baran Babas? Tahir O?lu Zübeyt’den Duydu?u ve Zübeyt BARAN’?n bizzat ya?ad??? Molla Osman Köyünde Meydana gelen Ermeni Mezalimini Anlat?yor;
“1915 y?l?n?n Aral?k yada Ocak ay?n?n günlerinden birinde sabah?n erken saatlerinde a?a??daki vadiden kalabal?k bir grubun köye do?ru geldi?ini gördük.O zamanlar bölgede Rus i?gali oldu?u için bunlar? Rus askeri sand?k.Fakat yakla?t?kça,gelenlerin Rus askeri olmad???n?,elleri silahl? ve k?l?çl? olan Ermeniler oldu?unu farkettik.Hepimizin içini korku ve tela? kaplad?. Çünkü onlar?n silahlar?na kar?? silahs?z ve say?ca az bir durumda idik.Köye gelerek herkesin köy meydan?nda toplanmas?n? istediler.Bir k?sm?m?z kaçarak tenha ve gözden uzak kuytu yerlere sakland?k.?çimizde büyük bir korku vard?,kad?nlar?n ve çocuklar?n ç??l?klar? her taraf? kapl?yordu.Kar ya???? ve so?uk hava bizleri çok etkiliyordu.
Ermenilerin köye geli?i ile ilgili olarak herkes bir ?eyler söylüyor,kimisi ba??m?za bir felaket gelecek diyor,kimi ise biz ?u an korunmas?z insanlar?z,bunlar?n bizimle al?p veremedikleri bir sorunu yok,bize bir ?ey yapmazlar diyordu.
Bir tabur kadar kalabal?k olan Ermeni grubu Amad(TEZEREN)bölgesinden geldiklerini söyleyerek halk? köy meydan?na toplad?ktan sonra,bir ba?ka grupta köyün etraf?n? sard?.
Kad?n ve erkekleri bir araya toplad?ktan sonra küfürler ederek ve zor kullanarak çocuklar? gruptan ay?r?p Ömer’in ah?r?na kapatt?lar.Daha sonra pencereleri kapatarak çocuklar?n d??ar? ile ba?lant?s?n? kestiler.Biz tüm bu olaylar? sakland???m?z yerden korku içinde izliyorduk.
Daha sonra bir grup Ermeni kuru ot getirerek ah?r?n kap?lar?na,pencere ve bacaya y??arak buray? ate?e vereceklerini ve çocuklar? diri diri yakacaklar?n? söylediler.Bu duruma itiraz eden kad?n ve erkekleri ac?mas?zca,kürek,demir çubuklar ve silahlar ile dövmeye,bacaklar?na,kollar?na ve vücutlar?na rastgele vurmaya ba?lad?lar.
Kolu,kafas? ve baca?? k?r?lanlar ac? içinde yere çöküyor,Ermeniler bu seferde yere dü?enlere dipçik ve kasatura ile daha büyük eziyet çektiriyorlard?.
Bu dayak dolu ac?mas?z i?kenceler ö?lene kadar devam etti.So?uk k?? ay?nda karlar üzerinde devam eden bu i?kence bizlere inan?lmaz derecede ac? veriyor ve biz üç ki?i sakland???m?z yerden korku içinde nefesimizi tutarak gözlerimizden ya?lar akarak,Allah’a dua ediyorduk.
Ö?len güne?i iye birlikte saklananlardan birisi yan?m?zdan ayr?larak arka taraftaki tepeye do?ru ko?maya ba?lad?,yapt??? bu hareket çok tehlikeli idi,bizleride görebilirlerdi.Tepenin eteklerinden üst k?s?mlara do?ru ko?maya ba?layan bu ki?i amcam?n o?lu Siyabent’di.
Siyabent’i fark eden Ermeniler ?sl?k çalarak ve ba??rarak ça??rd?lar,farkedildi?ini anlayan ve Ermenilerin ça?r?s? üzerine korku içinde geri dönerek köy meydan?na do?ru ilerlemeye ba?layan Siyabent yan?m?zdan geçerken bize bakt?,ona“çabuk git yoksa bizide görecekler”dedik.Köy meydan?n?n hemen yan? ba??ndaki çe?meye yakla?t??? zaman Ermenilerin komutan? hiçbir ?ey söylemeden elindeki k?l?c? kald?rarak Siyabent’in kafas?n? gövdesinden ay?rd?.Siyabent’in kesik ba?? bir yana gövdesi bir yana dü?tü.Ermenilerin i?kenceleri sonucu yerde ac?lar içinde inleyen erkekler ve kad?nlar ç??l?k at?yor ama Ermeni Liderinin ve Ermenilerin kahkahalar? bu ç??l?klar? bast?r?yordu.
Biz bu korkun manzaray? halen sakland???m?z yerden donmu? bir ?ekilde izliyorduk.
Sakland???m?z yer olan tepenin yan? ba??ndaki at ah?r?ndan izledi?imiz bu korkunç manzara zaman geçtikçe dahada ac?mas?z bir ?ekilde devam ediyordu.
Demir çubuk,dipçik ve demir küreklerle dövme ?eklinde devam eden bu i?kence ile birlikte daha sonra Ermeni komutan?n?n emri ile köylüler genç-ya?l?-kad?n-erkek ay?r?m? yap?lmadan 3 ve 5 ki?ilik gruplar halinde kur?una dizdiler.Baz? Ermeniler hayvanlar gibi insanlar?n boynunu di?leriyle ?s?rarak parçal?yordu.Biz bu korkunç manzaray? izlerken ölenlerin kanlar? kar? k?pk?rm?z? bir hale getirmi?ti.Silah ve ç??l?k sesleri köy meydan?nda yank?lan?yor ve gittikçe daha çok ?iddetleniyordu.Bu korkunç ve ac?mas?z i?kence ak?am üzerine kadar devam etti.
Biz bu arada bir f?rsat?n? bularak köyün yak?n?ndan ayr?ld?k ve biraz daha uzak bir yere sakland?k.Birden bizimle birlikte 5 ki?inin daha ayn? yerde saklanm?? oldu?unu gördük.Hepimiz büyük bir üzüntü içinde köyden yükselen dumanlar? ve inlemeleri, ç??l?klar? izledik.
Ermeniler 90 ya??nda olan ve hasta yata??nda yatan dedemi de hiç ac?madan hasta yata??nda demir kürekler ile döve döve öldürdüler.Bo?azlar?n? ?s?rarak öldürdükleri insanlar?n ç??l?klar? her taraf? kaplam??t?.
Karanl?k çökmeye ba?lay?nca Ermeniler köyden ayr?ld?lar.Biz gece sessiz bir ?ekilde korku içinde köye indik.Manzara deh?et vericiydi,her taraftan dumanlar yükseliyordu.Çocuklar hapsedildikleri Ömer’in ah?r?ndan ç??l?klar at?yorlard?,her taraf cesetler ile doluydu.Hayvanlar? ve köpekleri bile öldürmü?lerdi.
Önce çocuklar? ç?kard?k,korku içinde ?a?k?n bir ?ekilde a?l?yorlard?,Ermeniler her nedense onlar? yakmadan gitmi?lerdi.Korka korka cesetlerin oldu?u yerlere çukurlar açarak üçer be?er cesedi elbiseleri ile birlikte gömdük so?uk hava ve korku h?zl? çal??mam?z? engelliyordu.
Birden cesetlerin alt?ndan inleme sesleri duyduk.Hemen seslerin geldi?i yöndeki cesetleri kald?rd?k,3 ki?iyi cesetlerin alt?ndan yaral? olarak ç?kard?k.Kur?una dizilirken yaral? halde kendilerini yere atan bu köylülerimizi Ermeniler öldü diye b?rakarak gitmi?lerdi.
Ölenlerin aras?nda köyümüze Yukar? Dormeli ve Yukar? Kent bölgesinden gelen misafirler de vard?.
Sabaha kar?? Ermeniler tekrar köye geri gelirler diye tepelere geri döndük.3 gün boyunca gündüz tepelerde saklan?p,gece köye inerek ölenleri toplu bir ?ekilde gömdük.
Üçüncü günün sonunda tekrar köye indi?imizde köyün de?i?ik yerlerinde sa?a sola saklanan çocuklar? ve baz? yaral?lar? bulduk. Ço?u benden ya?ça küçük olan bu çocuklar?n vücutlar?n?n her taraf? yara bere içinde idi.Elleri ve kollar? k?r?lan,çe?itli yerlerinden yaral? olan baz? çocuklar günlerdir süren bu ac? ve i?kence dolu saatlerden sonra art?k a?layamaz olmu?lard?.
Bu çocuklar ile birlikte,yak?lan evlerden ve ah?rlardan yaral? olarak kurtulan kad?n,erkek herkes köyden ayr?ld?k.Bir k?sm?m?z Ankara Haymana ve de?i?ik illere gittik.Buralarda on y?la yak?n bir süre kald?ktan sonra tekrar köyümüze geri geldik ve yerle?tik”.
Molla Osman Köyündeki Katliamda Ölenler;
Hüseyin O?lu ?sa
?sa O?lu Yunus
Yunus O?lu Siyabent
Yunus O?lu Bahattin
Yunus O?lu Arif
Yunus O?lu Memi
Yunus O?lu Hakim
Siyabent E?i Cevahir
Yusuf O?lu Yahya
Yusuf O?lu Bekir
Bekir O?lu Arif
Bekir O?lu Bahattin
Bekir O?lu Halit
Bekir O?lu Nadir
Bekir O?lu Mustafa
Yahya E?i Hazal
Yusuf O?lu Abdulhaya
Abdulhaya E?i Elmas(Ali K?z?)
?sa O?lu Halil
Halil O?lu Asker
Halil o?lu Nadir
Halil O?lu Tahir
Halil K?z? K?ymet
Tahir E?i Fadime
Nadir E?i Zeynep
Hüseyin O?lu Musa
Musa E?i Kübar
Musa O?lu Hüseyin
Musa O?lu ?emsettin
Musa O?lu Abdulbaki
Musa O?lu Mustafa
Musa O?lu Mehmet
Mustafa E?i Ziynet
?emsettin E?i Kudret
Hüseyin E?i Hacer
Dervi?o?lu Sofi Mahmut
Sofi Mahmut E?i Nazmiye
Sofi Mahmut O?lu Dervi?
?smail E?i Cemile
Hüseyin O?lu Hac?
Hac? E?i Zeynep
Sofi Mahmut O?lu Mustafa
Sofi Mahmut O?lu Mahmut
Mustafa E?i Hediye
Mahmut E?i Zeynep
Sofi Mahmut O?lu ?smail
Hac? O?lu Feyzullah
Feyzullah E?i Geve
Kolos O?lu Yunus
Kolos O?lu Hasan
Hasan E?i Hatice
Yusuf E?i Seray
(Yazar?n Notu;?simler konusunda R?za BARAN’?n d???nda R?fat BARAN,Mehmet KARAHAN ve Halit BARAN da olaylar? ayn? ?ekilde ayn? isimler ile anlatmaktad?r.)
Ben 1929 do?umlu Zübeyt o?lu R?za BARAN,babam Tahir O?lu Zübeyt’den duydu?um,1915 y?l?n?n Aral?k yada Ocak ay?nda Molla Osman köyünde yap?lan katliam? duydu?um ?ekilde anlatt???m? tasdik ederim.
TUTAK ?LÇES? SUVAR KÖYÜ
?mam O?lu Suvar köy Muhtar? Mehmet S?dd?k Kaya,Babas? Süleyman O?lu ?mam’dan Duydu?u Suvar köyündeki Ermeni Mezalimini Anlat?yor;
“Daha önceden Ermeni ve Ruslar?n katliamlar?na maruz kalan Ele?kirt bölgesine ba?l? baz? köylerde ya?ayanlar,güvenli oldu?u için bizim köye gelmi?lerdi.
Sonradan bizim bölgeye yak?n yerlerde ya?ayan Ermeniler de katliamlar yapmaya ba?lad?lar,çünkü Ruslar bölgeye geldikçe onlara destek veriyorlard?.
Yak?n köylerden olan Derik(?saabat)’de bulunan Amerik isimli Ermeni kendi yanda?lar?n? örgütleyip,bu topraklar? i?gal edelim, Ruslar bizi iyi idare eder,onlar?n himayesine girelim,Türkleri istemiyoruz diyerek bölgede katliamlar yapmaya ba?lad?.
Ermenilerin ilk hedefleri imamlar,din adamlar? ve din aç?s?ndan bölgede ya?ayan nüfuzlu Müslümanlard?.
Bir ak?am üstü ikindi vakti Ermeniler kalabal?k bir ?ekilde bizim köye geldiler,o zaman bizim köyde bulunan misafirler de dahil olmak üzere halk?n büyük bir k?sm? Akyele köyüne do?ru kaçmaya ba?lad?.
O zamanlar ben çocuktum,babam Süleyman ve Amcas? Abdülaziz alaylarda askerdi.Ben yaya olarak kaçt?m.Akyele'ye gittim.Benimle birlikte karde?lerim ve akrabalar?m da geldi.
Sonradan duydu?umuza göre köyde kalanlar?n ve yakalad?klar?n?n hepsini mezarl??a yak?n bir yerde k?l?çla keserek ve dikenlerin üzerinde ç?plak olarak gezdirerek i?kence ile öldürmü?ler.Burada ölenlerin büyük bir k?sm? misafirdi.Ölenlerden sadece Hamza O?lu Halit hat?rl?yorum.Yaral? olarak kurtulan ?sa O?lu Dervi?te akl?mda kalan isimlerden.
Bu katliamda ya köyümüz halk?ndan yada misafir olanlardan tam olarak hat?rlam?yorum ama iki ki?iyi de yolda yakalay?p tepede öldürmü?ler.
Daha sonra biz bir gece vakti köye geldik.Cesetler paramparça edilmi?ti.Hepsini acele bir ?ekilde toplu gömdük,manzara korkunçtu.Tepelerde öldürülenlerin cesetlerini de olduklar? yere gömdükten sonra etraf?n? ta?la çevirdik.Tepeninin yamac?ndaki derede de iki ceset bulduk.
Toplu olarak gömdü?ümüz insanlar?n isimlerini hat?rlam?yorum ama 60 ki?i kadar olduklar?n? hat?rl?yorum.”
Ben imam O?lu S?dd?k Kaya Babam Süleyman O?lu ?mamdan Duydu?um Suvar Köyündeki Ermeni Mezalimini Duydu?um ?ekilde Anlatt???m? Tasdik Ederim.
A?RI MERKEZ YOLLUYAZI(DAMBAT)KÖYÜ
Anlatan:Muhammet Fettah O?lu 1938 do?umlu Hasan YAKUT Kay?npederi Mihti O?lu Hac? Merali Cengiz’den Duydu?u ve Merali Cengiz’in Bizzat Tan?k Oldu?u Ermenilerin Dambat köyündeki Katliamlar?n? anlat?yor;
“1914 yada 1915 y?llar?n?n sonbahar? idi.Ermeniler bölgede çok büyük katliam ve vah?etler yap?yorlard?.Biz köy halk? olarak bu durumdan korkuyor ve köy içinde fazla kalm?yorduk.Genelde tepelerde ve ma?aralarda saklan?yorduk.
Bir gün korkulan oldu ve Ermeniler köyümüze geldiler.Korkup kaçanlar oldu ama kaçamayanlar Ermeniler taraf?ndan esir al?nd?lar.Ben tepelere kaçamam?? ve esir dü?mü?tüm.Hepimizi yani tüm köy halk?n? bizim evin önünde toplad?lar.Bize burada hakaretler ettikten sonra kad?n,erkek ve çocuk olmak üzere gruplara ay?rd?lar.Bir k?sm?m?z? bir mere?e(samanl?k)di?er kalanlar? da köyümüz halk?ndan Koli O?lu A?a’n?n evinin bir odas?na doldurduktan sonra bizleri dövmeye ve i?kence yapmaya ba?lad?lar.Kad?n ve çocuklar ayr? erkeklerde ayr? yerlere b?rak?lm??lard?.Kad?nlara tecavüz ediyor,kar?? gelenlerin burunlar?n?,kulaklar?n? kesiyor,ellerini ve ayaklar?n? k?r?yorlard?.Halam Güllü çok güzel bir kad?nd? ve çirkin görünmek için yüzüne his ve toprak sürmü?tü ama buna ra?men halam? zorla götürmek istediler.Halam elleri ile dire?i tutarak direnmeye çal??t?,bunun üzerine Ermeniler halam?n saçlar?ndan tutarak k?l?ç ile dire?i tutan ellerini keserek yerde sürükleyip götürdüler.Ben a?l?yordum,erkeklerin bulundu?u yerden silah sesleri ve ç??l?klar geliyordu,burada yap?lan i?kence ve zulüm orada da yap?l?yordu.Bizim bulundu?umuz yerdeki kad?nlar? tecavüz ettikten sonra dövüyor,baz? uzuvlar?n? kestikten sonra beyinlerine kur?un s?k?yorlard?,kafalar?ndan kur?unlananlar?n beyinleri duvarlara s?çr?yor ben ve tüm çocuklar ile kad?nlar bu vah?et kar??s?nda çaresizlik içinde a?l?yorduk.
Yava? yava? karanl?k çökmeye ba?lam??t?.Kap? aç?kt? birden birkaç ya??t?m çocuk ile birlikte aniden karar vererek can havli ile d??ar? f?rlay?p kaçmaya ba?lad?k.Ermeniler arkam?zdan ate? etmeye ba?lad?lar,arkada?lar?m öldü,ben ise aya??mdan yaraland?m,yerde sürünerek kuytu bir kö?eye sakland?m,Ermeniler gelip beni görmeden dönüp gittiler.Onlar gittikten sonra sürünerek kalkt?m ve köyün ilerisindeki ma?aralara gittim.Köyden feryatlar ve silah sesleri geliyordu.Daha önceden de kaçanlar olmu?tu,akl?ma Ermenilerin yapt?klar? geldikçe titriyordum.Yapt?klar? i?kenceler yetmezmi? gibi insanlar? kur?unlad?ktan sonra sa? kalanlar? da süngü ile delik de?ik ederek,kar?nlar?n? yararak öldürüyorlard?.
Bir süre sonra köyden dumanlar yükselmeye ba?lad?,oda ve merek içine doldurduklar? insanlar? yakm??lard?.Yakla??k 70 ki?i öldürülmü?tü.Milis kuvvetlerinin geldi?ini duyan Ermeniler,tüm hayvanlar?m?z? ve yiyeceklerimizi alarak gitmi?lerdi.Milis kuvvetleri beni sakland???m ma?aradan kurtard?lar,daha sonra katliamdan önce kaçan ve Alada? bölgesindeki köylere s???nan amcalar?m ve 2 halam geldiler,annem,babam, akrabalar?m ve tüm köylüler Ermeniler taraf?ndan öldürülmü?lerdi.
O an için köy içinde olup ta Ermenilere esir dü?enlerin içinden bir tek ben kurtulmu?tum.
Sonradan kaçan akrabalar?m ve di?er köylüler ile birlikte tekrar köyümüze yerle?erek katliamda öldürülenlerin cesetlerini ve yak?lanlar?n kemiklerini kad?n,çocuk ve erkek olmak üzere ayr? ayr? kuyulara toplu gömdük.
Katliamda hayatlar?n? kaybedenlerin hat?rlad???m kadar? ile isimleri ?öyle:
Mehdi(Babam),Annem(Olay? anlatan ikinci a??z olan Hasan Yakut Merali Cengiz’in annesinin ismini unuttu?unu beyan etti),Mustafa,Mahmut,Abdullah,Abdurrahim ve zorla götürülen Halam Güllü.
Ben Muhammet O?lu Hasan Yakut,Kay?npederim Mihti O?lu Hac? Merali Cengiz'den Duydu?um Dambat(Yoluyaz?)Köyündeki Ermeni mezalimini duydu?um ?ekilde anlatt???m? tasdik ederim.
A?RI MERKEZ AHMETBEY KÖYÜ
Anlatan:Yusuf BARBAROS Abdurahman O?lu 1934 Do?umlu,Ahmet Bey Köyü Muhtar?,Halen Ayn? Köyde ?kamet Eder.
Yusuf BARBAROS,Babas? Mehmet O?lu Abdurahman’dan Duydu?u Ermeni Mezalimini Anlat?yor;
“1915 y?l?n?n 21 Aral?k tarihinde ö?len vakti akrabam?z ?sa o?lu Tacettin köye gelerek,Cumaçay ve Amad(Tezeren)bölgesinde ya?ayan Ermenilerin köye do?ru geldiklerini,Erzurum ve Erzincan bölgesi ile birlikte A?r?’n?n di?er köylerinde oldu?u gibi bizim köyde de katliam yapacaklar?ndan endi?e etti?ini ama Ermenilerin kendisini Cumaçay ve Amad’da tan?d?klar? için tehlikeli olmayacaklar?n? dü?ündü?ünü ama yinede sonunda ne yapacaklar?n? tam olarak bilmedi?ini söyledi.
Tüm köy halk?n? büyük bir korku ve heyecan sard?.Herkes ?a?k?n bir biçimde öylece kald?.
Köyün büyükleri bir an önce kaçmam?z gerekti?ini söyledi.Herkes hemen alelacele bir biçimde eline geçirebildi?i,yatak,yorgan, ve benzeri e?yalar ile birlikte de?erli e?yalar?n? da alarak köyden ç?kmak için haz?rl?klar yapmaya ba?lad?.?nsanlar?n aya??nda giyecek do?ru dürüst bir çar?k bile yoktu.Hemen bir tosun keserek derisini yüzdük,bu deriyi parçalayarak köylülere da??tt?k,bu deriyi alanlar ayaklar?na ba?layarak çar?k niyetine giydiler.
Ö?len vakti oldu?u için herkesin sofras? yerde kalm??t?,herkes sofras?n? o halde b?rakarak yolda yemek için bir ?eyler yan?na ald?ktan sonra h?zla köyü terketmeye ba?lad?.Herkesin yüzünde korkunun vermi? oldu?u bir tela? vard?.Köylüler kaçarken babam Mehmet ve annem Geve Ermeniler geldi?i zaman saklan?r?z,zaten bizi tan?yorlar bize bir ?ey yapmazlar siz gidin dediler. Karde?lerim,amcalar?,akrabalar?m ve di?er köylüler 60-70 hane gibi köyden ayr?larak Haçili(Ele?kirt ?lçesine Ba?l? Goncal? Köyü)köyüne do?ru kaçmaya ba?lad?k.
Babam?n sonradan anlatt???na göre köye gelen köyü bo? bulunca ba??r?p ça??rmaya ve küfür etmeye ba?layarak,köyde bulunan birkaç ya?l?ya biz sizinle birlikte bu köylü Memed’i de öldürece?iz demi?ler,Annem Geve hemen babam? alarak yüklü?ün (yataklar?n üstüste topland??? yer)arkas?na saklanm??lar.Ermeniler köyün içinde dola?arak evleri ya?malamaya ve ah?rlarda bulduklar? tüm hayvanlar? köy meydan?nda toplamaya ba?lam??lar.Bizim ah?rdan da hayvanlar?m?z ile birlikte babam?n beyaz k?sra??n?da alarak köyden ayr?lm??lar.Bunlar köyden ay?l?r ayr?lmaz annem ve babam köyden ayr?larak bize yeti?ip olanlar? bize anlatt?lar.Hep birlikte sakland???m?z Ke?i? Deresinden Haçili köyüne geldik.Kalabal?k oldu?umuz için ve köyde kalacak yer olmad??? için ah?rlarda ve samanl?klarda kald?k.Ak?amüstü gelen bir habere göre bizimle birlikte kaçanlar?n bir k?sm? Ka??zman taraf?na kaçarlarken Ermeniler bunlar?n be? kad?n?n? esir alarak Karacehennem deresine do?ru götürmü?ler.Yine Haçili köyüne birisi gelerek Ermenilerin yak?n köylere misafirli?e giden Mustafa o?lu Maso ve babas?n?n ismini hat?rlayamad???m Mehmet isimli köylümüzü Gültepe mevkiisinde çay?rl?kta kur?una dizerek öldürmü?ler.Bunlar? duyunca hepimiz çok üzüldük. Ço?umuz a?lamaya ba?lad?k.Karanl?k çökmeye ba?lay?nca Ermenilerin köyden ayr?lm?? olduklar?n? dü?ündük ve köye geri dönmeye karar verdik.Bu s?rada yak?n köylerden gelen bir tan?d???m?z bizim köyden dumanlar yükseldi?ini ve Ermenilerin halen köyde olduklar?n? söyledi.Bu haber bizleri çok üzdü.Akl?m?za bizimle birlikte kaçamayan ve köyde kalan ya?l?lar geldi ama yapacak hiçbir ?ey yoktu.O geceyi de büyük bir üzüntü ve korku içerisinde ah?r ve samanl?klarda ayn? köyde geçirdik.Ertesi gün biraz daha bekledikten sonra babam ve di?er köylüler köye dönmemiz gerekti?ini söylediler.Hepimiz tekrar köye geri döndük.Yolda Karacehennem vadisinde tecavüz edildikten sonra serbest b?rak?lan bizim köyün kad?nlar?n? bulduk.Bu kad?nlardan birisi tecavüze dayanamayarak ölmü?tü.Sa? kalan kad?nlar?n anlatt?klar? tüyler ürpert?ci idi.Her bir kad?na 25 Ermeni tecavüz etmi?, onlar? dövmü? ve i?kence yapm??lard?(Tecavüz edilen kad?nlardan birisi 1980’li y?llarda ölmü?tür.Ama burada ismini zikretmek uygun olmayacakt?r(Yazar?n notu.)
Köye geldi?imiz zaman gördü?ümüz manzara korkunçtu.O dönemler çocuk olmama ra?men o korkunç manzaray? halen unutam?yorum.Her taraf? yakm??,y?km?? tüm hayvanlar?m?z? al?p götürmü?lerdi.Biz kaçarken ya?l? olduklar? için bizimle birlikte kaçamayan üç ya?l? kad?n? da eve kapatarak diri diri yakm??lard?.Bu kad?nlar;Kas?m K?z? Hazal,Ali K?z? Hace,(Mehmedin annesi,kad?nlar? bu Mehmed’in evinde yakm??lard?)ve ismini ve babas?n?n ismini hat?rlayamad???m ba?ka bir kad?nd?.
Köylüler ile birlikte Gültepe mevkiinde çay?rl?kta öldürüldüklerini duydu?umuz köylülerin cesetlerini bulmak için çay?rl??a gittik.Ermeniler taraf?ndan yüzleri tan?nmayacak derecede dövülen ve i?kence edilen,kar?nlar? de?ilerek öldürülen Mustafa O?lu Ma?o ve babas?n?n ismini hat?rlayamad???m Mehmet’in cesetlerini bir çal?l???n alt?nda bulduk.Bunlar? hemen orada gömerek mezarlar?n yerlerinin belli olmas? için etraf?n? ta?larla çevirdik.Daha sonra köye geldik,hepimiz ac?km??t?k ve peri?an bir halde idik.Yiyecek hiçbir ?ey yoktu,hayvan ve at d??k?lar?n?n içindeki arpalar? toplayarak y?kad?ktan sonra ta?la un haline getirip ekmek yaparak yedik.
Köyün büyükleri ba?ka yerlere gitmemiz gerekti?ini söyledi.Talandan ve yang?ndan arda kalan e?yalar?m?z? alarak köyü terk ettik.Tüm köy halk? ile birlikte bizde babam,annem,amcam ?akir ve di?er amcalar?m,nenem,halalar?m,Selbi,Cevahir,Mehri ve di?er akrabalar?m?z köyden ayr?larak K?l?çgedi?i bölgesine geldik,buradan Antap(Tutak ?lçesi)ve daha sonra Diyarbak?r’a gittik.Köylülerimiz bir k?sm? yakla??k 10-15 aile s?tma hastal???na yakalanarak hayat?n? kaybetti.
Bu bölgede muhacir olarak 3-5 y?l ya?ad?ktan sonra köyümüze geri döndük.Döndü?ümüzde köy tan?nmayacak bir hale gelmi?ti. Tekrar yerle?erek burada ya?amaya ba?lad?k.
KATL?AMDA ÖLENLER:
Mustafa O?lu Ma?o
Babas?n?n ismini hat?rlanmayan Mehmed
Ali K?z? Hace
?smi ile birlikte babas?n?n ismi hat?rlanmayan bir kad?n
Ve tecavüz s?ras?nda hayat?n? kaybeden ismini zikretmek istemedi?imiz bir ba?ka kad?n
Ben Yusuf BARBAROS,babam Mehmed O?lu Abdurahmandan duydu?um ve Ahmet bey Köyünde 1915 Y?l?n?n 21 Aral?k Tarihinde Yap?lan Katliam?n Do?rulu?unu Duydu?um ?ekilde Anlatt???m? Tasdik Ederim.
NOTLAR
Yap?lan görü?melerin tamam? ifadelerde zikredilen ?ah?slar ile birebir yap?lan görü?meler sonucu elde edilmi?tir.
A?r? merkez dahil olmak üzere bir çok köyde ve ilçe köylerinde toplu mezarlar ortaya ç?kar?lm?? olup,bunlar Cemal YILDIRIM taraf?ndan somut olarak tespit edilmi? ve A?r? Valili?i ile yap?lacak ortak bir çal??ma ile aç?larak 2002 y?l? yaz döneminde gün ?????na ç?kar?lacakt?r.
Mezalimi uygulayan yada ortak olan Ermenilere ait isimlerin hepsi gerçek olup ve anlatan ki?iler ile birlikte çevrede bulunanlar taraf?ndan da tasdik edilmi?tir.
Olaylar? anlatan insanlar?n söz konusu olaylar? gördükleri yada duyduklar? ?ekilde anlatt?klar?na dair tutanak ve ses kay?tlar? mevcuttur.
Yerli ve Yabanc? Tarihler
Mehmet HOCAO?LU(Tarihte Ermeni Mezalimi ve Ermeniler-?st.1976)
| | | | ----------------------
* -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-III.Cilt | | | | | « Geri | | | |
|
|
| | |
Anasayfa
İletişim
