| | | Kitap Tahlili: 1856-1923, Emperyalizm Kýskacýnda; Kürtler, Türkler, Ermeniler Çetin GÜNEY*
ERMENÝ ARAÞTIRMALARI, Sayý 2, Haziran-Temmuz-Aðustos 2001 | |
| | Ersal YAVÝ. Ýzmir: Yazýcý Yayýncýlýk, Ocak 2001. 391 ss.
Osmanlý tarihi 18.yüzyýlýn ortalarýndan itibaren hýzlanmýþ yoðunlaþmýþ bir tarihtir. Bu süreç Osmanlý'dan Cumhuriyet'e inkýlap etme sürecine kadar devam etmiþtir. Bu tarih ayný zamanda Osmanlý medeniyetinin millet sistemi içinde yaþayan halklarýn dýþ faktörün baskýn olduðu çöküþ ve parçalanma süreçlerinde yaþadýklarý trajedinin de tarihidir. Bu trajediden mülhem, acýyla yoðrulmuþ kollektif hafýza bugünlere kadar taþýnmýþtýr. Bu arada kendi tarihlerini yazanlar maðduriyetlerini öne çýkararak kendilerinden olmayanlarý yok saydýlar. Ersal Yavi' nin kitabý bir anlamda karþýlaþtýrmalý tarih yazýmýnýn örneklerini sergileyerek, bizim dýþýmýzda kalanlarýn tarihine giriþ yapmaya çalýþýyor.
Kitabýn kurgusu Ermeni sorununun Batý'yla baþlayan iktisadi iliþkilerin uzun dönemli sonuçlarýna dayalý olarak oluþturulmuþ. Ýktisadi iliþkilerin doðallýkla ülke içi iktisadi aktörlere yansýyan yanlarý var. Düyun-ü Umumiye'nin mali sisteme el koymasýyla baþlayan süreçte sermayenin gayrimüslim anasýr lehine deðiþimi söz konusudur. Özellikle Ermeniler Mali sistemde 'Galata Bankerleri' aracýlýðýyla yeni dönemde güçlerini pekiþtirmiþlerdir. Gayrimüslimler ile bu dönemde Avrupa arasýnda iktisadi iliþkiler söz konusuydu. Bu iktisadi iliþkilerin iktisadi olmayan sonuçlarý da akabinde gündeme gelmeye baþlýyor. Baþka bir deyiþle yabancý sermayedar yerli destekçi arayýþýna girdiðinde karþýsýnda Ermeni ve Yahudi sermayedarý buluyor. Kitapta resmedildiði gibi bu arada yerli Müslüman ahali iktisadi deðiþimden olumsuz etkileniyor. Aþama aþama Batýlýlaþma projesi ve bu proje kapsamýnda Gayrimüslim anasýrýn hukuki pozisyonunun deðiþimi Ýngiltere ve Rusya'nýn özellikle Ermeniler'in hamiliðine soyunmalarýný kolaylaþtýrýyor. Ýngiltere ve Rusya kendi aralarýndaki rekabeti en kýsa yoldan sonuçlandýrmak amacýyla Ermeniler'i ayaklandýrarak Osmanlý Ýmparatorluðu'nu zayýflatmayý amaçlýyordu. Osmanlý millet sistemi içerisinde eþit millet statüsüne eriþmiþ olan Ermeniler'in baðýmsýzlýk talepleri daha çok dýþ dinamiklerin oluþturduðu bir süreçtir. Bunun arka planýnda yýllarýn birikimi olan misyonerlik faaliyeti vardýr.
Ersal Yavi'nin kendi görüþlerini anlattýðý zengin görsel malzemeyle desteklediði yaklaþýk kýrkyedi sayfalýk metinden sonra, kendi ifadesiyle 'yazýlý açýk oturum denemesi' olarak tasarladýðý farklý görüþlerin yer aldýðý bir bölüm yer alýyor. Bu bölüm Ermeni sorunuyla ilgili yazarlarýn daha önce yazdýklarý kitaplarýn bölümlerinden oluþmakla beraber konuyla ilgilenenlere derli toplu bilgi de sunuyor. Ayný zamanda açýk oturum mantýðýna uygun olarak farklý görüþler bu bölümde bir araya getirilmeye çalýþýlmýþ. Yazar, Ermeni sorununun tarihçilere býrakýlmasýna dönük yaygýn kanýyý sorgulayarak tarihin ideolojik olarak kurgulanma riskine dikkatleri çekiyor. Burada son derece ilginç bir yaklaþým Ermeni sorununu siyasal tarihe indirgeyen yaklaþýmýn yetersizliðine dikkat çekip disiplinlerarasý / multidisciplinary (ekonomi ve kültür tarihçiliði, sosyoloji, psikoloji, antropoloji, sanat tarihi) yaklaþýmýn gerekliliðinin savunulmasý.
Kitabýn sonuna eklenmiþ olan 'Günümüz Ermenistan Cumhuriyeti' baþlýðýnýn içeriði Ermenistan'la ilgili nirengi noktalarý diyebileceðimiz iktisadi göstergeler, din - devlet iliþkileri, Ermenistan basýný gibi konulara ayrýlmýþ. Özel ekin son parçasý Türkiye'deki Ermeni basýný. Burada Agop Gazetesi özelinde Ermeni basýnýnýn gerek diaspora Ermenileri, gerekse Ermenistan Cumhuriyeti'ne göre daha saðduyulu bir yol benimsemiþ olduðu belirtiliyor. Yazar Ermenistan Cumhuriyeti'nin 1915 tarihini kullanarak veya 'sömürerek' Batý'nýn desteðini arama çabasýný, buna ek olarak Fransa özelinde Batý'nýn çanak tutmasý Türk Ermeni basýný tarafýndan olumsuz olarak deðerlendirilmesine de dikkatleri çekiyor.
| | | | ----------------------
* ASAM Devlet-Din-Toplum Uzmaný - cgunoy@avsam.org
- ERMENÝ ARAÞTIRMALARI, Sayý 2, Haziran-Temmuz-Aðustos 2001 | | | | | « Geri | | Yorumlar
Hen�z Yorum bulunmamaktad�r.
|
| |
|
|
Anasayfa
Ýletiþim
��eri�e Yorum Yaz
Yazd�r
Tavsiye Et
