Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Ermeni Komiteleri Tarafýndan Þehit Edilenlerin Ailelerine Yaptýðý Yardýmlar

Türk–Ermeni münasebetleri ile ilgili yazýlmýþ olan birçok kitap ve makalede isimleri geçen, Osmanlý Devleti’nde yöneticilik yapmýþ olan kiþilerle ilgili, deðiþik yorumlar ve deðerlendirmeler tespit etmek mümkündür. Özellikle Tehcir olayý sýrasýnda yöneticilik yapanlarla ilgili olarak yapýlan araþtýrmalar yýllardan beri süregelen bir tartýþma olmuþtur.[1]

Biz burada Tehcir sýrasýnda yetkili bulunan ve bu nedenle hayatýný kaybeden kiþilerle ilgili olan, verildiði andan itibaren olaylara da ýþýk tutacak bir duruma gelen bir kanun teklifinin meclisteki tartýþmalarý ve yazýþmalarýyla, konuyla ilgili olan üçüncü þahýslarýn dilekleri ile ilgili belgelerden de istifade ederek, Tehcir konusunu baþka bir açýdan ele almaya çalýþacaðýz.

Bu kanun 27 Haziran 1926 tarih ve 405 sayýlý Resmi gazetede yayýnlanarak yürürlüðe giren ve baþlýðý “Ermeni Suikast Komiteleri Tarafýndan Þehit Edilen veya Bu Uðurda Suver-i Muhtelife ile Düçar-ý Gadrolan Ricalin Ailelerine Verilecek Emlak ve Arazi Hakkýnda Kanun” olan 882 numaralý kanundur.[2] Bu kanun teklifi 29 Mayýs 1926 tarihinde Meclis’e gelmiþ ve tartýþmaya açýlmýþtýr. Kanun “Denizli Mebusu Haydar Rüþtü Bey ve rüfekasý(arkadaþlarý)nýn” teklifidir. Bir çok milletvekili teklife imza atarak destek vermiþlerdir.[3] Kanun olarak sunulan teklifin birinci maddesinde “Ermeniler tarafýndan siyasi maksatlarla þehit edilen Türk rüesayý siyasiyesinin zevce yahut çocuklarýna Ermeni emval ve emlaki metrukesinden bir mesken temlik olunur” denmektedir. Ýkinci madde ise “iþbu meskenin kýymet ve mahiyeti þehit edilen zevatýn en müreffeh zamanýndaki hal ve þaný nazarý itibara alýnarak” takdir olunacaðýný öngörmektedir.

Kanun teklifi Baþvekil Ýsmet (Paþa) tarafýndan TBMM’ye 25 Kanunu Evvel 1341’de (25 Aralýk1925) “Büyük Millet Meclisi Riyasetine” baþlýðýyla ve “Ermeni suikast komiteleri tarafýndan þehit edilen ricalin ailelerine ve evladýna emlâk ve arazi veya nakden tazminat itasý hakkýnda Maliye Vekaletince tanzim ve teblið olunan ve Ýcra Vekilleri Heyetinin 23 kanunu evvel 1341 [23 Aralýk1925] tarihli içtimaýnda tezekkür ve meclisi aliye arzý tasvip edilen kanun layihasýyla esbabý mucibe mazbatasýnýn musaddak sureti leffen takdim olunmuþtur. Muktezasýnýn müstacelen ifasýna ve neticesinin iþarýna müsaade buyurulmasýný rica ederim” þeklinde bir üst yazýyla gönderilmiþtir. Bu kanun teklifinin “esbab–ý mucibe” baþlýðýyla veriliþ sebebi ise “Memleketimizin daima selameti atiyesini ve milletimizin terakki ve tefeyyüzünü ve saadetini emel ve düsturu hareket ittihaz etmiþ olmalarýndan naþi suikasta maruz kalarak þehit edilen erkan ve ricali memleketin milletin yedi emanetine mevdu eytam ve eramilinin ekseri ahvalde duçarý fakru zaruret olduklarý görülmektedir. Büyük mefkureler arkasýnda nihayet hayatlarýný feda eden zevat– ý aliyenin aile ve evlatlarýnýn tevhidi âlâmý için onlarý mükâfatlandýrmak emsalini teþçi ve milletin hissi þükranýný ýzhar ve teyit eder. Ýþte bu mütalaa ile merbut lâyihai kanuniye kaleme alýnmýþtýr.” þeklinde izah edilmiþtir.[4]

1 Mayýs 1926 tarihli Türkiye Büyük Millet Meclisi Kavanin–i Maliye Encümeni’nin “Ermeni suikast komiteleri tarafýndan þehit edilen ricalin ailelerine emlaki milliyeden emlak ve arazi veya bunlarýn satýlan bedelatýndan nakden elli bin liraya kadar tazminat itasý hakkýnda maliye vekaletince tanzim ve heyeti vekîlece bittasvip meclisi aliye arz olunan layihai kanuniye esbabý mucibesi mütalaa ve tetkik olundu. Memleketin selamet ve saadeti emrinde ibraz ettikleri fedakarlýðýn kurbaný olan ricalin, milletin yedi emanet ve þefkatine terk ve tevdi ettikleri eytam ve eramilinin refahlarý encümenimizce de muvafýk görülmüþ ve bu kabil suikast þehitleri ile efradý ailelerinin isimleri hükümetten resmen celp edilmiþ olmakla birinci madde ona göre tashihen tadil ve diðer mevad badettashih kabul edilerek muvazenei maliye encümenine tevdiine karar verilmiþtir” þeklinde yazýlarýyla sadece suikaste uðramýþ þehit ve ailelerinin isimlerinin hükümetten istenmesi ve birinci maddenin ona göre düzenlenmesi konusunda deðiþtirilerek diðer maddelerin ise olduðu gibi kabul edilerek Muvazene-i Maliye Encümeni’ne sevkine karar verilmiþtir. Muvazene–i Maliye Encümeni de “Ermeniler tarafýndan þehit edilen Türk ricalinin eytamýna emvali metrukesinden mesken temliki hakkýnda Denizli Mebusu Haydar Rüþtü Bey ile rüfekasýnýn teklifi kanunisi ve hükümet tarafýndan yine bu mevzua dair gönderilip Kavanini Maliye Encümenince tadilen kabul edilen layihai kanuniye tevhit edilerek Maliye Vekili Hasan Beyin huzuriyle tetkik ve müzakere edildi. Memleketin selameti için çalýþmýþ ricali hükümetten olup Ermeniler tarafýndan yapýlan suikastlarda þehit düþenler veya bu uðurda idam veya intihar gibi suretlerle duçarý gadrolarak terki hayat edenlerin ailelerinin fakru zaruret içinde bulunmalarý tecviz edilmeyeceðinden layihai kanuniye bazý tadilat icrasýyla encümenimizce de kabul edilmiþ ve muaddel þekli berayý tasdik heyeti celileye takdim kýlýnmýþtýr” þeklindeki yazýlarýyla ilgili  mazbatayý Reisi Celile’ye göndermiþtir. Hükümet ise “Ermeni suikast komiteleri tarafýndan þehit edilen veya bu uðurda suveri muhtelif ile düçar gadir olan ricalin ailelerine verilecek emlak ve arazi veya tazminat hakkýnda kanun layihasýnýn” birinci maddesinde “Ermeni suikast komiteleri tarafýndan þehit edilen veya bu uðurda suveri muhtelife ile düçarý gadrolan merbut cetvelde isimleri muharrer ricalden her birinin terk ettiði efrad–ý ailesinin mecmuuna Ýcra Vekilleri Heyeti kararýyla emvali milliyeden yirmi bin liraya kadar emlâk ve arazi veya emlâki mezkûre satýþ bedellerinden bu miktara kadar nakden tazminat verilir” ve ikinci maddesinde ise “Bu suretle verilen tazminat mukabbilleri Maliye bütçesinde açýlacak faslý mahsustan mahsup olunur” þeklinde bir deðiþiklik yaparak kanun teklifini, Maliye Encümeni’nin kararý deðiþtirilerek Muvazene–i Maliye Encümeni’nin kararý da aynen kabul edilerek Meclis’e sevk edilecek hale getirmiþtir.

Bu kanun teklifinden faydalananlarla ilgili olarak “Þehit Edilen Rical ve Efrad-ý Ailesi” baþlýðýyla bir liste sunulmuþtur. Listede þu isimler bulunmaktadýr:

 

Ýsmi	Efradý Ailesi
Talat Paþa	Zevcesi Hayriye Haným, Ýsmi Tespit Edilemeyen Hemþîresi Haným
Cemal Paþa	Zevcesi Seniha Haným, Kerimesi Kamuran Hazým Haným, Mahdumu Ahmet Behçet Necdet Bey
Cemal Azmi Bey	Zevcesi Müzeyyen Haným, Mahdumu Yüzbaþý Kemal Ekmel Bey
Bahaettin Þakir Bey	Zevcesi Cenan Haným Mahdumu Alp ve Celasin Bey
Cemal Paþanýn Yaveri Sürreya Bey	Validesi Hüseyine, Hemþireleri Melahat ve Müteehhile Hatice Hanýmlar, Biraderleri Mustafa, Nurettin, Rüçhan Beyler
Cemal Paþa'nýn Yaveri Nusret Bey	Zevcesi Perihan Elmas Haným, Hem?iresi Nebiye Haným, Biraderi Doktor Nihat Bey
Sait Halim Paþa	Mahdumlarý Prens Halim ve Prens Ömer Beyler (Ömer Bey Mýsýr'dadýr.)
Tehcir Meselesinden Dolayý Kürt Mustafa'nýn Riyaset Ettiði Divan-ý Harp Kararýyla Ýdam Edilenler
Urfa Mutasarrýfý Nusret Bey	Refikasý Hayriye Haným, Mahdumlarý Nasuhi, Ekrem, Mazlum, Tarýk Beyler, Hem?ireleri Faika ve Ýrfan Hanýmlar, Biraderi Zonguldak'ta Mukim Mütekait Cevdet Bey
Boðazlýyan Kaymakamý Kemal Bey	Pederi Kereste Gümrüðü Müdürü Arif Bey, Validesi Nafia Haným, Kerimeleri Mazhar ve Müþerref Hanýmlar, Mahdumu Adnan Bey.
Muhakemesinin Hini Cereyanýnda Firar Ve Ýntihar Eden Doktor Reþit Bey	Refikasý Mazlume Haným, Mahdumlarý Þinasi, Cezmi, Cehdi Beyler, Kerimeleri Fikret, Ýsmet, Müteehile Nimet Hanýmlar.

 Teklif Meclis’e bu haliyle geldikten sonra tartýþmalarda deðiþik görüþler ortaya atýlmýþ ve hararetli tartýþmalar yapýlmýþtýr. Bu kanunun çýkmasýna kimse karþý çýkmazken, geniþletilmesi ve kanunda bazý tahditler koyulmasýnýn gerekli olduðu tartýþmalarda ortaya atýlmýþtýr. Bu tartýþmalarda en önemli görüþlerden bir tanesi de yardýmýn nakden yapýlmayýp emlak olarak verilmesidir.

Sinop Milletvekili Recep Zühdü Bey’in “...mal ve mülk býrakmýþlardýr fakat bu servet idaresiz ellerde israfa uðramýþtýr ve bugün hiçe inmiþtir. Biz böyle bir muaveneti kabul ederken bunun maksadý tahsisini taht – ý temine almak ve ona göre tedabir ittihaz etmek mecburiyetindeyiz. Ýleride kimsenin böyle elleri ve avuçlarý boþ bir halde gelmemesi için bendeniz, “... emvali milliyeden” kelimesinden sonra “gayri kabili terhin ve ferað olmak üzere” kaydýnýn ilavesini teklif ederim” þeklindeki açýklayýcý ifadelerinden de anlaþýlacaðý gibi bu mallarýn satýlmasý ileride yine bu ihtiyaç sahiplerinin kötü durumlara düþebilecekleri konusunda bir tereddüdünün bulunmasýndan dolayý verilen malýn satýþ ve devrinin mümkün olmayacaðý kaydýnýn koyulmasý da istenmiþtir. Recep Zühdü Bey konuþmasýnýn devamýnda ilginç bir yaklaþýmla “...bendeniz düþünüyorum, biz bu kanunu kabul ederken hidemetý vataniyeden ziyade suikastçý Ermenilere bir mukabele istihdaf ediyoruz bunu, münhasýran hidematý vataniye endiþesiyle yaptýðýmýz vakit düþünülecek ve söylenecek pek çok sözler vardýr. Çünkü memleketin her tarafý bir çok fedakarlarýn eytamý ile doludur. Binaenaleyh; biz bunu mukabele bil misil mülahazasýyla yaptýðýmýz için “emvali milliyeden” kaydýnýn ilgasýyla “firari Ermeniler emvali metrukesinden verilir” ibaresinin kabulünü teklif etmiþtir. Bu teklifi yaparken,  gerekçenin suikastçýlara bir ihtar yapmak olduðunu “siz herhangi bir Türk'e suikast icra eder ve öldürebilirsiniz fakat biz onun evladýný yarýn sizin gözünüzü çýkarmak, kafanýzý kýrmak için yine sizin paranýzla yetiþtiririz.” ifadeleriyle izah etmiþtir.[5]

Kanun teklifinde bir çok ilginç tartýþmayla beraber merbut cetvel baþlýðý altýnda verilmiþ olan listede eksiklikler bulunduðunu ve ilaveler yapýlmasý gerektiðini teklif edenler de olmuþtur. Bunlar arasýnda Giresun Milletvekili Hakký Tarýk Bey “481 numaralý kanunla[6] Meclis–i Ali Muþ Mutasarrýfý Servet Beyin de Ermeni komiteleri tarafýndan maðdur olduðunu kabul ve hizmeti ve hizmeti vataniyesini takdir etmiþtir” þeklinde bilgi verdikten sonra “Birinci maddeye merbut cetvelde Servet Bey ailesinin de kayýt ve ilavesini teklif ve rica ederim” þeklindeki takririyle bir ilave teklifinde bulunmuþtur.[7] Benzer bir diðer takrir de Aksaray Milletvekili Neþet Bey’den gelmiþtir. O da verdiði takrirde “Tehcir meselesinden dolayý Kürt Mustafa'nýn riyaset ettiði Divan-ý Harp kararýyla idam edilenlerin esamisini muharrer cetvelde Erzincanlý Hafýz Abdullah Efendinin ismi sehven unutulmuþ olduðundan bu ismin dercini teklif ve rica ederim”[8] þeklinde Erzincanlý Hafýz Abdullah Efendi’nin listeye dahil edilmesini isteyerek bu mahkemenin verdiði cezanýn da adaletsiz bir ceza olduðunu ima etmiþtir.[9]

Divan-ý harp mahkemesi için daha açýk ifadeler kullanan Erzincan Milletvekili Abdulhak Bey verdiði uzunca takrirde maddeler halinde sýraladýðý gerekçelerden birinci sýrada bu mahkeme ile ilgili yorumunu ortaya koymuþ ve “Ermeni komiteleri tarafýndan þehit edilen veya bu uðurda suveri muhtelifede duçarý gadrolan ricalin efradý ailesinin mecmuuna emlak ve arazi ve nakden tazminat itasý hakkýndaki kanunun birinci maddesine merbut... Nemrut Mustafa Divaný Harbi Örfi kararý meþumuyla ayný meselden dolayý salben idam edilmiþ olan ve muvazenei umumiye kanununa merbut (s) cetvelinde muharrer zatý mümaileyhin aileleriyle birlikte ismi muharrer Erzincanlý þehit Hafýz Abdullah Efendi ailesinin de ithali”ni istemiþtir.[10]

Burada en çok dikkati çeken husus Tehcir meselesi sebebiyle (Ýngilizlere yaranmak için) kurulmuþ olan divan-ý harp mahkemelerinin baþýnda bulunanlara “Nemrut”[11] isminin takýlmasýdýr. Ayrýca “Divan-ý Harb örfi kararý meþumuyla[12] ayný meseleden dolayý salben(haksýz yere) idam edilmiþ olan”[13] þeklindeki ifadelerden de anlaþýlacaðý üzere divan-ý harb kararýndan da þikayet söz konusudur. Türk milletine olan zararý ifade edilmeye çalýþýlmýþtýr. Bu mahkemeler tarafýndan idam edilen yöneticilerin hepsi de þehit olarak kabul edilmiþlerdir.[14]

Kanun teklifi Meclis’te görüþülürken teklifle beraber verilmiþ olan isim listesinin geniþletilmesi isteði görüþmeler sýrasýnda bir çok kiþi tarafýndan da defalarca dile getirilmiþtir. Bu listenin geniþletilmesi ile ilgili teklif verenlerden bir tanesi de Erzincan Milletvekili Abdulhak Bey’dir. Buna gerekçe olarak da  “...çünkü bu muhterem þehitlerimizden bir kýsmýnýn mevalarý ihrak veya tahrip edilmiþ ve bu aileler meyanýnda canýný kurtarmýþ fakat mühim azasýndan mahrum ve malul kalmýþ olanlar da vardýr. Nitekim istirdadý müteakip Ermeni komitelerinin gard ve mezalimine ait neþredilmiþ olan kitaplarda isimleri ve resimleri mevcut olan ailelerden biri de Erzincan’da Hacý Müþtak Efendi ile valide ve çocuklarýdýr... mukaddes vazifesini ve ordusunu býrakmayan fedakar vatanperverlerimizden istirdadý müteakip evini ve ailesi efradýný bulamayýp büyük bir azap ve fecaat karþýsýnda kalan, kalmýþ olanlar da mevcuttur.” þeklinde bir açýklýk getirmiþ ve listenin geniþletilmesi için bir madde ilavesi olarak da “ricalden (ve istila görmüþ mahallerde Ermeni komiteleri tarafýndan þehit edilip hüviyetleri suveri subutiyei kâfiye ile heyeti vekilece tahakkuk edecek zevattan her birinin)”[15] þeklinde Ermenilerce istila görmüþ mahallerde Ermeni komiteleri tarafýndan þehit edilenlerin hükümetçe tespit edilerek geniþletilmesini istemiþtir. 

Meclis’teki görüþmelerde listenin oluþmasý için verilen teklifler de tartýþma konusu olmuþ, bazen ilave teklifi yapýlan isimlere karþý çýkýlmýþ, sadece oylama yoluyla listeye ilavesi kabul edilenler listeye dahil edilmiþtir. Bununla ilgili ilginç bir tartýþma Muþ Milletvekili Ýlyas Sami Bey ile Gümüþhane Milletvekili Fehmi Bey arasýnda geçmiþtir. Giresun Milletvekili Hakký Tarýk Bey, Muþ Mutasarrýfý Servet Bey ve ailesinin de listeye dahil edilmesini ister.[16] Gümüþhane Milletvekili Fehmi Bey, Servet Bey’in þehit olmadýðýný hastalýktan öldüðünü ima etmesi üzerine[17]  Muþ Milletvekili Ýlyas Sami Bey söz alarak “... Servet Bey merhum bu civar Ermeni komiteleri yüzünden hakikaten maðdur olarak vefat etmiþ, þehit olmuþtur. Geçen meclisin de kararý vardýr. Merhumun bu hizmetini kabul ederek hidematý vataniye tertibinden efradý ailesine maaþ tahsis edilmiþtir. Binaenaleyh bu kafileden ayrýlmasý doðru deðildir”[18] þeklinde bir izahatta bulunmuþtur. Bundan sonra oylamaya geçilmiþ ve listeye ilavesi kabul edilerek karara baðlanmýþtýr.

Kanun teklifinden itibaren Meclis’teki tartýþmalarda dikkat çeken hususlardan bir tanesi de burada gayrimenkul verilecek ailelerin tespitinde oldukça hassas davranýlmasýdýr. Erzincan Milletvekili Abdulhak Bey’in özellikle bölgede Ermeni zulmüne uðramýþ çok ailenin bulunmasý sebebiyle “umuma tesmil”  maddesini teklif etmiþ fakat Meclis bu teklifi reddetmiþtir.[19] Teklif baþta “Emvali Milliyeden” ödenmesi þekliyle çýkmýþ fakat Meclis bunu da “Firari Ermeniler Emvali Metrukesinden” þeklinde bir kararla bu suçlarýn iþlenmesinde rolü olan birçok kaçak Ermeni’nin geride býraktýðý, yýllar geçmesine raðmen sahipleri çýkmadýðý için “Ermeni Emvâl-i Metrûkesinden Bulunmasý Hasabiyle Maliye Vekâlet-i Celilesince Evkaf Ýdaresine Devir Olunan”[20] mallardan ödenmesi kararýna baðlanmýþtýr. Burada tehcir edilen veya kalan Anadolu'da yaþayan ibareleri yerine, üzerine basýlarak söylenen “Firar-i Ermenilerin” mallarýndan olmasý da ayrýca dikkate deðer bir husustur. Tehcir edilen Ermenilerin mallarýna dokunulmamýþtýr. Ayrýca geri dönerek sahip çýkanlarýn mallarýna da dokunulmamýþtýr.[21]

Kanunun çýkýþýndan sonra da uygulamalar sýrasýnda dikkatli davranýlmýþ ve kanun gereði yirmi bin liralýk bir gayrimenkul verilmeye gayret edilmiþtir. Her hak sahibine verilecek gayrimenkul teker teker tetkik edilmiþ ve kýymet komisyonu tarafýndan deðerlendirme yapýlmýþtýr. Hak sahipleri olan “hin-i vefatýnda nafakasýyla mükellef bulunduðu” kiþiler tespit edilerek onlar adýna temlik yapýlmýþtýr. Tespit edilen deðeri yirmi bin lira veya bu miktarýn altýnda olan mülklerde bir problem olmadan temlik yapýlmýþtýr.[22] Fakat bazý ailelerin talep ettiði bina ve araziler yirmi bin liradan fazla olunca, bunlar için de bir kararname çýkarýlarak çare aranmýþtýr. Eðer takdir edilen kýymet yirmi bin liradan fazlaysa aradaki farký ödeyerek o mülke sahip olmak mümkün olmamýþ çünkü “Müzayede ve Ýhale Kanunu” gereðince müzayede yapýlmadan temlik yapýlamamýþtýr. Müzayede durumunda hak sahipler de müzayedeye katýlýr ve eðer kendilerinde kalýrsa, yirmi bin liradan fazla olan kýsmý bir defada olmak üzere nakden ödenerek iþlem yapýlmasý gerektiði belirtilmiþtir. Ayrýca üç þehit ailesi birleþerek her bir ailenin yirmi bin liradan toplam altmýþ bin liralýk bir gayri menkule talip olabilecekleri de ifade edilmiþtir.[23] Yirmi bin liralýk bir emlak bulunamadýðý takdirde bir çözüm olarak da Urfa Mutassarýfý Nusret Bey’in ailesine de elli bin liralýk bir emlakýn yirmi bin liraya tekabül eden hissesi verilerek çözüm üretilmeye çalýþýlmýþtýr.[24]

Muþ Mutassarýfý Servet Bey ile Trabzon Valisi Cemal Azmi Bey’in ailelerine de yirmi bin liralýk bir emlak bulunamayýnca, yirmi bin liradan fazla olan kýsmý nakden bir defada ödenmek þartýyla emlak sahibi olabilecekleri belirtilmiþtir.[25] Bu da bize hiçbir þekilde yirmi bin liradan fazla deðerde olan emlakýn verilmediðini göstermektedir. Bu þekilde emlak verilmesi için kanun yayýnlandýktan sonra kanun metninde isimleri listede yer almayan fakat ayný kaderi paylaþmýþ olan kiþilerin varislerince yapýlan müracaatlar kabul edilmemiþtir. Yunanlýlarýn Edirne bölgesini tahliyesi sýrasýnda Ermeni çeteciler tarafýndan Anadolu Hükümeti’ne hizmet ettiðinden dolayý þehit edildiði anlaþýlan Bilecik Belediye Tabibi Cafer Efendi’nin oðlu Mahmut Ferit Efendi’nin müracaatý üzerine konu hükümetçe görüþülmüþ, listede ismi bulunmadýðý için yeni bir kanun gerektiði, fakat bunun da yapýlmayacaðýna karar verilmiþtir.[26]

Bu mülkleri alan varisler haricinde baþkaca birinin daha sonra gelerek hak iddia edemeyeceði Boðazlayan Kaymakamý M. Kemal Bey’in annesinin vermiþ olduðu bir dilekçeden anlaþýlmaktadýr. Boðazlayan Kaymakamý M. Kemal Bey’in annesi Nafia Haným Cumhurbaþkaný Atatürk’e bir mektup yazarak milletin oðlunun ailesine baðýþladýðý mal ve mülkten on para istemediðini mallarýnýn da Yunanlýlarýn elinde kaldýðý ve gayri mübadil olduklarýndan dolayý da ellerine geçen parayla borçlarýný dahi ödeyemediklerini belirterek, kocasý da ölünce sefalete düþtüðü için borçlarýný ödeyebilmek için yardým talebinde bulunmuþtur. Fakat verilen cevapta verilen emlakten böyle bir pay almasýnýn kanun gereðince mümkün olmadýðý belirtilmiþ ve baþkaca bir yardým çaresinin aranmasý için gerekli yerlere yazýlar yazýlmýþtýr.[27]

Sonuç olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi bu kanunu çýkararak Ermeni komiteleri tarafýndan görevleri gereði hedef olarak seçilen veya düzmece mahkemelerde yargýlanarak idam olunan tek suçlarý devlete hizmet için çabalamak olan yetkililerin geride býraktýklarýnýn yanýnda olduðunu göstermiþtir.[28] Ýdam edilmeyen ancak yakalanacaðýný anlayýnca intihar eden Dr. Reþit Bey de bu yetkililerden biridir.[29] Suç iþleyerek firar eden Ermenilerin mallarýndan bir kýsmýný bunlara veren bir karar çýkaran Meclis, þehitlerin bu cezalarý hak etmediklerini, mahkeme kararlarýnýn düzmece olduðunu ve esas suçlularýn Ermeni komiteleri olduðunu göstermiþtir. Ayrýca kanun düzenli bir þekilde uygulanarak genele þamil edilmemiþ ve amacýn mal daðýtmak olmadýðý da gösterilmiþtir.

Türkiye Cumhuriyeti bu þehitlerine sahip çýkarak Ermeni çeteleri ve taraftarlarýna da adeta bir gözdaðý vermiþtir. Ayrýca sözde soykýrým iddialarýnýn düzmece olduðu ve suçlu görülerek idam edilen veya suikaste kurban edilenlerin de bu konuda bir suçlarý olmadýðý bir meclis kararý olarak teyit edilmiþtir.