Editörün Notu

Ermeni Araştırmaları Enstitüsü 2001 yılı başından bu yana Ermeni sorunu, Türkiye-Ermenistan ilişkileri ile Ermenistan-Azerbaycan ilişkileri ve çeşitli ülkelerdeki Ermeni diasporaları hakkında yoğun çalışmalar yürütmüş, başta Ermeni Araştırmaları Türkiye Kongreleri olmak üzere bir çok toplantı düzenlemiş ve bir çok toplantının düzenlenmesine yardımcı olmuştur.

Ermeni Araştırmaları Enstitüsü 2001 yılı Mayıs ayından beri “Ermeni Araştırmaları” dergisini çıkarmıştır. Halen 19 sayı yayınlanmış olan bu dergideki yazıların toplamı yaklaşık 3500 sayfa tutmaktadır.

Enstitümüz 2002 yılı sonundan beri “Review of Armenian Studies” başlığını taşıyan ve halen 10. sayıya ulaşmış bulunan İngilizce bir dergi çıkarmaktadır. Bu dergideki yazıların toplamı ise 950 sayfa kadardır.

Enstitü son olarak  2004 yılı Haziran ayından bu yana haftanın her iş gününde,  Türkçe ve İngilizce bölümleri olan, bir “Günlük Bülten”i e-mail 2000’i aşan kişiye göndermektedir. Bu bülten her gün Enstitünün İnternet Sitesinde de yayınlanmaktadır.

Bu vesileyle gerek “Günlük Bülten” ve gerek iki derginin Türkiye’de bir benzeri olmadığını, diğer bir deyimle ülkemizde sadece Ermeni sorunu ve ilgili konularda yayım yapan ne bir günlük bülten ne de bir dergi bulunduğunu belirtelim.

Bu arada, okuyucularımızın gayet iyi bildiği gibi,  Ermeni Araştırmaları Enstitüsünün, yurtsever bir çizgi izlemekle beraber, tüm faaliyetlerinde tamamen bilimsel olmaya ve bu çerçevede okuyucularına hitap etmeye özen gösterdiğini de vurgulayalım.

Ermeni Araştırmaları Enstitüsü’nün bağlı bulunduğu Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi Yönetim Kurulu, aşağıda belirttiğimiz nedenleri dikkate alarak, Enstitünün faaliyetlerini genişletmeye karar vermiştir.

Osmanlı İmparatorluğunun dağılma sürecine girmesiyle birlikte kaybedilen topraklarda oturan Türk ve Müslüman halklarının bir kısmı katliam yoluyla ortadan kaldırılmış, bir kısmı Osmanlı topraklarına sürülmüştür.  Kalanların büyük çoğunluğu ise hapis, işkence, tecavüz gibi zulümlerle veya günümüze kadar gelen bazı  ayırımcı davranışlarla göçe zorlanmıştır. Böylelikle milyonlarca kişi ana yurdunu terk ederek Osmanlıya veya Türkiye’ye sığınmak durumunda kalmıştır. Yakın tarihimiz bakımından özellikle sosyal ve ekonomik alanda  arz ettiği büyük öneme rağmen bu katliam, sürgün ve göçler ne Türkiye’de ne de diğer ülkelerde yeteri derecede  incelenmiş ve çok kere bazı olaylar sanki hiç olmamış gibi davranılmıştır. Mesela Yunan isyanlarının Osmanlılar tarafından bastırılması tüm Avrupa’da büyük mezalim olarak nitelendirilip kınanır ve Lort Byron ve Victor Hugo gibi tanınmış şairlere ilham verirken  aynı dönemde, 1821 yılında,  Yunanistan’ın Tripoliçe şehrinde katledilen 20.000’i aşkın Türk ve Müslümandan hemen hiç bahsedilmemiştir. Daha sonraları  Osmanlı-Rus savaşlarında, Balkan savaşlarında ve Kurtuluş Savaşı’nda Türk ve Müslüman ahali büyük katliam ve mezalime maruz kalmıştır. Bu hazin olaylar Yunanlı, Bulgar, Sırp, Ermeni ve Rus tarihçiler tarafından mümkün olduğu kadar üstü örtülmeye ve kaynakları da saklanmaya  çalışılmıştır. Türk tarihçilerinin de Ermeni ve Kurtuluş savaşındaki Yunan mezalimi hariç diğer olaylara hiç veya çok az değindikleri görülmüştür.

Katliam, mezalim ve sürgünler etik bakımdan hiçbir şekilde kabul edilmemenin yanında,  1998 tarihli Uluslararası Ceza Mahkemesinin Roma Statüsü tarafından insanlığa karşı suç olarak da ilan edilmiştir..Diğer yandan soykırım sadece Yahudi Holokostundan ibaret olmayıp tarihte birçok soykırım mevcuttur. Rwanda ve Bosna soykırımlarının gösterdiği gibi  bu suç günümüzde de işlenmektedir. Ülkemizde ise soykırım hukuku ve soykırım olayları az incelenmiştir.  Oysa sadece Ermenilerin soykırım ithamlarının daha iyi anlaşılması bu konuya daha fazla eğilinmesini gerekli kılmaktadır.

Enstitümüz bundan sonra sadece Ermeni sorunu ve bağlı sorun ve olayları değil aynı zamanda, insanlığa karşı suçlar ile soykırım hukuku ve olayları hakkında da araştırmalar yapacak, bu bunları yayınları ve toplantıları aracılığıyla kamuoyuna duyuracaktır.

Yüklendiği yeni görevler nedeniyle Enstitünün adının İNSANLIĞA KARŞI SUÇLAR ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ olarak değiştirilmiştir. 

Enstitü bu yeni görevlerinde başarısı aldığı manevi destek ile orantılı olacaktır.

   *********************

Ermeni Araştırmaları  Dergisinin bu 19. sayısı, her zaman olduğu gibi,  “Olaylar ve Yorumlar” yazısıyla başlamakta ve Kasım 2005 ilâ Şubat 2006 ayları arasındaki dönemdeki gelişmeler hakkında bilgiler verilmekte, açıklamalarda bulunulmaktadır.

Tanınmış Amerikalı yazar Guenter Lewy  "Yirminci Yüzyılın İlk Soykırımı mı ?" başlıklı yazısında  bu sorunun cevabını incelemekte ve tehcirin temel amacının Ermenileri ortadan kaldırmak değil  savaş bölgelerinden çıkartmak olduğunu belirtilmektedir.

Birsen Karaca tarafından kaleme alınan “Ermeni Sorununda Gözden Kaçırdıklarımızın Ermeni Basınındaki İz Düşümleri” başlıklı  yazıda 2005 yılında bazı Ermeni yazarların verdikleri röportajlar tahlil edilmektedir. 

“Ermenistan-Gürcistan İlişkileri” başlıklı yazısında Kamil Ağacan, Çarlık Rusyası döneminde Gürcistan’daki Ermenilerin, Ruslarla yaptıkları işbirliğinin  sonucu olarak, Gürcüler tarafından  kolonileştirici gücün bir parçası olarak görüldüklerini bu nedenle Ermenilere karşı olumsuz hisler beslendiğini, bu gün dahi  iki ülke ilişkilerine güvensizliğin hakim olduğunu  belirtmektedir.

Serdar Palabıyık “Bir Fikir Özgürlüğü Sorunsalı Olarak Massachusetts Davası” başlıklı makalesinde Ermeni “soykırımını” okul müfredatına alan buna karşın Ermeni soykırımını  olmadığını gösteren kaynakları yönetmelikten çıkaran bu Amerikan Eyaletine karşı açılmış dava hakkında bilgi vermektedir

“Ermenilerin İlk Büyük Ayaklanması Erzurum Olayı”başlığını taşıyan makalesinde Zeynep Cumhur İskefiyeli bu isyanın nasıl çıktığını, kimler tarafından desteklendiğini, Osmanlı hükümetinin ve Erzurum Valisinin bu olay karşısındaki tutumunu incelemektedir.

Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi bir “İnsanlığa Karşı İşlenen Suçlar Araştırması Yüksek Ödülü”  ihdas etmiş olup ilk ödül 24 Kasım 2005 tarihinde Prof. Dr. Guenther Lewy’e verilmiştir. Bu törende Avrasya Bir Vakfı Başkanı Şaban Gülbahar’ın ve Günther Lewy’nin yaptığı konuşmalar Dergimizin bu sayısında yer almaktadır.

Derginin Konferanslar bölümünde dört konferans incelenmiştir.

Türk Tarih Kurumundan Prof Dr. Kemal Çiçek katılmış bulunduğu ve tam ismi “Osmanlı İmparatorluğunda Soykırım, 1915/16: Ermenilere, Süryanilere, Asurilere ve Keldanilere  Doksan yıllık Mezâlimin İnkârı” olan, 15 Kasım 2005 tarihinde Stokholm’de yapılmış bulunan konferans hakkında bilgi vermektedir.

2005 yılı Eylül ayında İstanbul’da büyük münakaşa, itirazlar sonucunda Bilgi Üniversitesinde yapılan  ve belli bir görüş dışındakilerin dinleyici olarak dahi kabul edilmediği  “İmparatorluğun Çöküş Döneminde Osmanlı Ermenileri: Bilimsel Sorumluluk ve Demokrasi Sorunları” başlığını taşıyan konferansa bir tepki olarak ve bu konferansta ileri sürülen hususlara cevap verebilmek üzere bir çok toplantı düzenlenmiştir. Bunlardan en önemli görülen üçü (Türk-Ermeni İlişkilerinin Gelişimi Ve 1915 Olayları Uluslararası Sempozyumu, 23-25 Kasım 2005, Gazi Üniversitesi/ Ankara; "Tarihte Türkler-Ermeniler Ve Gerçekler" Sempozyumu, 3-4 Aralık 2005, Bodrum ve ''Türk-Ermeni İlişkilerinde Tarihi Gerçekler'' Sempozyumu, 15-16 Aralık 2005 İstanbul, İTÜ) hakkında Enstitümüz Uzmanlarından  Yıldız Deveci’nin  hazırladığı yazılar bu sayımızda yer almaktadır.

Kitap Tahlileri bölümünde üç  kitap  incelenmektedir.  Bunlar sırasıyla Dr. Erdal İlter’in “Türkiye’de Sosyalist Ermenilerin Silâhlanma Faaliyetleri Ve Millî Mücadele’de Ermeniler”, Prof. Dr. Kemal Çiçek’in “Ermenilerin Zorunlu Göçü, 1915-1917” ve  Hasan Dilan’ın : “Ermeni Olayları Ve Fransız Diplomatik Belgeler’dir. Yazılar sırasıyla Yıldız Deveci, Serdar Palabıyık ve Musa Gürbüz tarafından hazırlanmıştır.

Derginin Belgeler bölümünde, Osmanlı Hariciye Nazırı  Halil (Menteşe) Bey’in 1916 yılında New York Times gazetesine verdiği ve Birinci Dünya Savaşından önce Ermeni ileri gelenlerinin  İtilaf Devletleriyle birlikte hareket etmeleri halinde Hükümetin sert tedbirler alacağını kendilerine bildirdiğini  belirten bir mülakatı yer almaktadır.

İyi okumalar dileğiyle

E d i t ö r