Editörün Notu

Ermeni Araştırmaları Enstitüsü’nün altıncı yılını tamamladığı şu günlerde Ermeni Araştırmaları Dergisi’nin 23-24 sayısını sunmakla kıvanç duymaktayız.

Bu sayıda güncel konular kadar tarihi ve hukuki araştırmalara da yer verilmekte ve ayrıca bazı güncel belgelerin tam metinleri ile çevirileri de yayımlanmaktadır.

Hrant Dink’in ölümü, Amerikan Kongre’sindeki karar tasarıları ve soykırım iddiaları gibi Türkiye’de olduğu kadar diğer bazı ülkelerde de gündemin ilk sırasında yer alan bazı güncel gelişmeler “Olaylar ve Yorumlar” başlıklı yazımızda anlatılmakta ve yorumlanmaktadır.

Ermeni sorununa hukuksal alanda bir çözüm bulunup bulunmayacağı son zamanlarda Türkiye’de sıkça gündeme gelen bir sorudur. E. Büyükelçi Pulat Tacar’ın “1915 Yılında Osmanlı Ermenilerine Soykırımı Suçu İşlendiği Savlarına Karşı Başvurulabilecek Hukuk Yolları” başlıklı yazısı bu soruya ayrıntılı cevap oluşturmaktadır.

Bir olayın soykırım teşkil edebilmesi için yapılan katliamların önceden planlanması ve belirli örgüt veya güçler tarafından gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Osmanlı döneminde böyle örgüt veya gücün bulunmaması karşısında bazı Ermeni yazarları Teşkilat-ı Mahsusa’nın bu görevi ifa ettiğini iddia etmişlerdir. Amerikalı tarihçi Edward J. Erickson’un “Ermeni Katliamları: Yeni Bulgular Eski Suçlamaları Çürüttü” yazısı Teşkilat-ı Mahsusa’nın Ermeni tehciriyle uğraşmadığı ve cephede savaştığını ortaya koymaktadır.

Ermeni soykırım iddialarının Amerikan Kongresi tarafından tanınmasını öngören bir karar tasarısı Temsilciler Meclisi ve Senato’ya verilmiş bulunmaktadır. Geçen yıllarda da kabulüne çalışılan tasarılarla aynı metne sahip olan bu son tasarının içerdiği maddi yanlışlarla yorum ve değerlendirme yanılgıları Prof. Dr Kemal Çiçek’in “Ermeni Yasa Tasarısı'nın İçeriği ve İddialara Verilen Cevaplar” başlıklı yazısında ele alınmaktadır.

“Ermeni Meselesinin Siyasallaşmasında Emperyalist Devletlerin Rolü” başlıklı yazısında Yrd. Doç. Dr. Davut Kılıç yalnız Osmanlı İmparatorluğu döneminde değil, II. Dünya Savaşını izleyen yıllarda da Ermeni sorunun siyasallaşmasında büyük devletlerin rolünü incelemektedir.

Genelde sanıldığının aksine Ermenilerin başka ülkelere göçü tehcirden öncedir ve 19. yüzyılda başlamıştır. Dr. Ahmet Akter “Ermenilerin Amerika’ya Göç Etme Nedenleri” başlıklı yazısında bu konuyu ele almakta ve göçlerinin Ermeniler üzerindeki olumlu olduğu kadar olumsuz yönlerini de incelemektedir.

Dr. Sibel Kavuncu’nun “1980’lerde Türkiye-ABD İlişkilerinde Bir Sorun: Ermeni Karar Tasarıları” başlıklı yazısı da 1980’li yıllardaki gelişmeleri anlatmakta ve irdelemektedir.

Dr. O. Fırat Baş’ın “Karşıtlığı Derinleştirmek” yazısı ise Polonya Parlamentosu’nun 2005 yılında Ermeni Soykırım iddialarını benimseyen karar tasarısıyla ilgili olup bu konu karşıtlık kavramı içinde incelenmektedir.

Birinci Dünya savaşında tehcir edilen Ermenilerden de yararlanmak üzere Fransa tarafından kurulan Légion d’Orient (Doğu birliği, lejyonu) önce Osmanlı orduları sonra da milli kuvvetlerle çarpışmış ve özellikle yaptığı mezalimle ünlenmiş olmakla beraber ülkemizde nispeten az incelenmiş bir konudur. Mustafa Serdar Palabıyık, tamamen Fransız belgelerine dayanarak hazırladığı “Fransız Arşiv Belgeleri Işığında Fransız Doğu Lejyonu’nun Kuruluşu ve Faaliyetleri (Kasım 1916-Temmuz 1917)” başlıklı dizi yazısının bu ilk bölümünde büyük çoğunluğunu Ermenilerin oluşturduğu bu birliklerin kuruluş safhasını incelemektedir.

Küçük bir ülke olan Ermenistan’ın nüfusu ve özellikle bu ülkedeki azınlıklar Türkiye’de hemen hiç ele alınmamış bir konudur. Yıldız Deveci-Bozkuş “ Ermenistan’ın Demografik Yapısı ve Ermenistan’da Azınlıklar” başlıklı yazısında bugün Ermenistan’ın bulunduğu topraklarda geçmişte kimlerin yaşadığını, günümüz Ermenistan’ında azınlıkların durumunu ve eğitim, kültürel, sosyal ve siyasal alanda karşılaştıkları sorunları incelemektedir.

Bu sayının son yazısı Oya Eren’in “Küreselleşme Sürecinin Ermenistan Üzerindeki Etkileri: Siyasal, Ekonomik ve Soysal Dönüşüm” başlığını taşımakta ve ilk kez 1918 yılında bağımsız bir devlet olarak kurulan Ermenistan ve onu izleyen Sovyet Ermenistan’ı dönemlerinde bu ülkenin siyasi ve sosyo-ekonomik evrimi ortaya konulduktan sonra 1991 yılından itibaren yeniden bağımsız olan Ermenistan’ın küreselleşme dinamiklerine uyum süreci incelenmektedir.

Dergimizin bu sayısında son aylarda aramızdan ayrılan değerli bilim adamları Prof. Stanford Shaw ile Erich Feigl’in özgeçmişlerine yer verilmiştir.

Dergide her zaman olduğu gibi kitap tahlilleri ve yeni yayınlanan kitaplarla ilgili bölümler bulunmaktadır.

Son olarak bu sayımızın Güncel Belgeler bölümünde, Amerikan Kongresine sunulan soykırım iddiaları ve Hrant Dink’in ölümüyle ilgili karar tasarılarının İngilizce orijinal metinlerine ve Türkçe çevirilerine ve Dışişleri Bakanı Abdullah Gül’ün Dışişleri Şehitleri için yaptığı konuşmanın metnine yer verilmiştir.

Saygılarımızla

Editör