Editörün Notu

DENEME ŞĞIÇ şğıç

Ermeni Araştırmaları Enstitüsü tarafından 2001 yılından bu yana yayınlanan Ermeni Araştırmaları Dergisi’nin 11. sayısını okuyucuya sunuyoruz.

2003 yılının son ayları ve 2004 yılının ilk aylarında Türkiye’nin Ermenistan’la ilişkileri ve Ermeni Sorunu konusunda önemli gelişmeler olmuştur ve olaylar incelendiğinde bu gelişmelerin yeni tartışmalar başlatacağı görülmektedir. Emekli Büyükelçi Ömer E. Lütem tarafından hazırlanan Olaylar Yorumlar bölümünde bu gelişmelere yer verilmiştir. Türkiye ve Ermenistan dışişleri bakanlarının New York ve Brüksel’deki toplantıları, Dışişleri Bakanı Abdullah Gül’ün Azerbaycan ziyareti, ABD Başkanlık seçimleri ve Ermeniler, Başbakan Erdoğan’ın ABD ziyaretine Ermenilerin gösterdiği tepkiler, Ermeni soykırımı iddialarının İsviçre Parlamentosunca benimsenmesi ve Türkiye’nin Ermenistan’a karşı tutumu bu bölümde değinilen olaylar arasında yer almaktadır.

Arş. Gör. Zeynep CUMHUR makalesinde 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı’na ve sonrasında ilk Ermeni isyanı olan 1890 Erzurum İsyanı’na yer vermektedir.

Erzurum İsyanı’ndan kısa bir süre sonra Trabzon’daki Ermeni İsyanı (1895) Yrd. Doç. Dr. Ahmet HALAÇOĞLU tarafından kaleme alınmıştır. Yazar isyanın nedenlerini ve Osmanlı Devleti’nin isyana karşı tutumunu incelerken, isyanın Batı’nın Osmanlı’ya müdahale etmesini sağlayarak bağımsızlığa kavuşma amacı taşıdığını iddia etmektedir.

Aynı dönemdeki bir diğer olay Osmanlı Arşivleri Daire Başkanlığı uzmanlarından Dr. Recep KARACAKAYA tarafından ele alınmıştır. Karacakaya Ermeniler’in din etkeninin de yardımıyla, basın, milletvekilleri ve din adamlarıyla yakın ilişkiler kurarak giriştikleri propaganda faaliyetlerine değinmektedir. Yazar Osmanlı Devleti tarafından alınan önlemleri ayrıca incelemektedir.

Ulvi KESER I. Dünya Savaşı sonrasında Kıbrıs’ın yeniden önem kazanmasıyla Fransa tarafından kurulan Doğu Lejyonu’nu değerlendirmektedir. Yazara göre Çukurova’yı kontrol altında tutma amacıyla Fransa Kıbrıs’ta kurduğu kamplarda Ermeniler’i eğitmiş ve Çukurova’da Ermeni faaliyetleri başlamıştır.

Fransız İhtilali’nin ardından hızla gelişen milliyetçilik akımları Rusya’nın da desteğiyle Osmanlı Devleti içindeki azınlıkların ayaklanmalarına yol açmıştı. Bu ayaklanmalardan biri de Ermeniler tarafından I. Dünya Savaşı öncesi ve sonrasında gerçekleştirilmişti. Olaylar sonucunda Osmanlı Devleti göç ve yeniden iskân kararı almıştır. Yrd. Doç. Dr. Erdoğan KESKİNKILIÇ tehcir kararını ve Duyun-ı Umumiye’de çalışan Ermeniler’in tehcirden muaf olmaları konusunu anlatmaktadır.

Güney Kafkasya’nın Anadolu’nun doğal uzantısı olarak Rusya’nın stratejik çıkarları açısından önemli olması Ermeniler’e ayrıcalıklar verilmesine neden olmuştur. Çarlık Rusyası’nın Ermenistan’ın kurulmasına katkıları Yrd. Doç. Dr. Davut KILIÇ tarafından değerlendirilmiştir.

Mondros Mütarekesi’nin 7. Maddesi uyarınca Fransızlar’ın Adana ve Mersin’i işgal etmelerinden sonra idari ve finansal görevlere Ermeniler’in getirilmesi Nuran KOLTUK tarafından ele alınmıştır.

Yrd. Doç. Dr. Selçuk URAL 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra Rusya’da Ermeni propagandasını Tiflis Konferansı çerçevesinde incelemektedir.

Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde azınlıklarla ilgili tartışmaların önemli aktörlerinden Sadettin Paşa’nın anılarının anlatıldığı Sami ÖNAL’ın “Sadettin Paşa’nın Anıları, Ermeni-Kürt Olayları, Van (1896)” isimli kitabı Hasret DİKİCİ tarafından tahlil edilmiştir. Son dönemde çıkan kitaplar ve 29–30 Mayıs 2004 tarihlerinde Ankara’da düzenlenecek olan Ermeni Araştırmaları II. Türkiye Kongresi’nin ilanı bu sayının diğer bölümlerini oluşturmaktadır.

Editör