K?TAP TAHL?L?: ?smet Bozda?: Tarihin Vicdan?n? S?zlatan Soyk?r?m Efsanesi

Yazar: Hikmet Bozda?

?stanbul, Emre Yay?nlar?, 2006, 200 Sayfa.

?smet Bozda?’?n yazarl???n? yapt??? “Tarihin Vicdan?n? S?zlatan Soyk?r?m Efsanesi” isimli eser dönemi ya?am?? ki?ilerin yapt??? yorumlardan yararlanarak yaz?lm?? bir kitapt?r. Ayn? zamanda Ermeni Meselesi’nin iç yüzü Çankaya Özel Ar?iv Belgeleri kullan?larak gün ?????na ç?kar?lmaya çal???lm??t?r. Kitapta kullan?lan belgeler, Kültür Bakanl???n?n yetkili bir kurulu taraf?ndan incelenen Özel Ar?ivden seçilerek bas?lan belgelerdir. Eserin sadece bilimsel amaçlar güdülerek yaz?lm?? oldu?unu Türk Belgeleri d???nda ?ngiliz Belgelerine de yer vermesinden anlayabiliyoruz.

Kitap, 1980’de Celal Bayar ile Ermeni Sorunu hakk?nda yap?lan bir sohbetle ba?lamaktad?r. Bu ilk bölümde Ermenilerin tarih boyunca hangi devletlerin egemenli?i alt?nda kald???, Osmanl? içerisinde 19. yüzy?la kadar ne kadar sad?k bir millet olarak ya?ad?klar? anlat?lmakta ve daha sonra Ermeni Milleti içinde ç?kan ba??ms?zl?k fikirleri ve tehcire kadar uzanan sürece de?inilmektedir.

“Nakilci ve Ak?lc? Toplumlar” Ba?l??? alt?nda ele al?nan bölümde Luther sonras? de?i?en Avrupa anlay??? ve Osmanl?’n?n nakilci toplum anlay???n? koruyarak Avrupa kar??s?nda yetersiz kal??? inceleniyor. Ermenilerin bu dönemde te?kilatlanmaya ba?layarak ç?kard?klar? isyanlar ve tehcire giden yol, dönemin içi?leri bakan? Talat Pa?a’n?n sözleriyle özetleniyor.

?lerleyen bölümlerde, isyanlara daha ayr?nt?l? örnekler veriliyor ve tehcir karar?n?n al?nmas? masaya yat?r?l?yor. Talat Pa?a ve Cemal Pa?a’n?n sözleri d???nda; Harbord Raporundan ve dönemin Amerikan Konsoloslar?ndan yap?lan al?nt?lar tehcirin soyk?r?m olarak yap?lan yorumlar?n?n ne kadar yanl?? oldu?una özenle dikkat çekmektedir. Ayn? zamanda sava? döneminde ülke içerisinde isyan ve casusluk aktiviteleri yapan ki?ilere kar?? al?nm?? bir karar?n, zaten suçlu olan ki?iler taraf?ndan ele?tirilmesinin yanl??l???na vurgu yap?l?yor.

“Atatürk’ün Özel Ar?ivindeki Soyk?r?m Bildirileri” bölümünde Mondros Mütarekesi sonras? gündeme gelen ve 20.000 Ermeni’nin katledildi?ine dair ç?kan as?ls?z haber önemli yer tutuyor. Bu as?ls?z iddian?n Bat?l? toplumlarca kabul edilmesinin anla??lmazl??? da önemle vurgulan?yor.

Bir sonraki bölümde Osmanl? Meclis-i Mebusan’?nda ya?anan büyük hesapla?ma mebuslar?n cümleleriyle aktar?l?yor. Yazar?n belirtti?i üzere tehcir konusu Meclis-i Mebusan’a Ermeni milletvekilleri taraf?ndan getirilip tart???lm?? bir konudur ve tart???l?p ayn? zamanda tarih ar?ivlerine kald?r?lm??t?r. Meclis-i Mebusan zab?tlar?n?n soyk?r?m iddias?n? yalanlayan tutanaklar oldu?u bildiriliyor.

Kitapta Türk belgelerinin yan? s?ra ?ngiliz Belgelerine de yer verilmi?tir. Kullan?lan belgeler Erol Ulubelen’in “?ngiliz Ar?ivlerinde Türkiye” eserinden al?nm??t?r. 1908’den 1921 y?l?na kadar olan belgeler Türk belgelerindeki iddialar? do?rular niteliktedir. Ermenilerin gerek milliyetçilik duygular? ile gerekse de Bat?l? devletlerin k??k?rtmalar? ile ayakland?klar? ve Müslüman halk? k?y?ma u?ratt?klar?, 1. Dünya Sava?? sonras?nda talep ettikleri topraklarda ço?unlu?u olu?turmad?klar?, Mondros Mütarekesi sonras?nda 20.000 Ermeni’nin katli iddias?n?n as?ls?z oldu?u ?ngiliz belgelerinden de aç?kça görülüyor.

Son bölümde Samuel A Weems’in “Ermenistan, Terörist Ülkenin S?rlar?” isimli kitab?ndan al?nt?lara yer veriliyor. Tehcir karar? öncesi dönemden ba?lay?p, tehcir, sava? dönemi, sava? sonras? dönem hakk?nda bilgilere yer veriliyor. Bu bilgiler de ?ngiliz belgelerinde oldu?u gibi Türk belge ve yorumlar?n? do?rulamaktad?r. 1970’lerdeki Ermeni Terörü konusu da bu bölümde ele al?n?yor ve teröre kurban giden Türklerden bahsediliyor. Son olarak Türk-Ermeni bar?? komisyonu konusu ile ilgili al?nt?lar yap?lm?? ve her iki taraf?nda birbirlerinden talep ettikleri hususlar belirtilmi?tir.

Eserin son k?sm?nda ve bölüm aralar?nda toplam 34 adet görsel kayna?a yer verilmi?tir. Bu resimlerde genel olarak Ermeni çeteleri, çetelerden ele geçirilen silahlar ve Müslüman halk?n çekti?i zulüm ön plandad?r.

“Tarihin Vicdan?n? S?zlatan Soyk?r?m Efsanesi” isimli eserde, kitap boyunca birinci el kaynak kullan?lmas? ve hem ?ngiliz hem de Türk belgelerinden yararlan?lmas? okuyucuya kar??la?t?rma yapma ?ans? tan?r ve analiz olana?? sa?lar. Ermeni Sorunu hakk?nda yap?lacak bilimsel çal??malarda ara?t?rmac?lar için faydal? bir kitap olacakt?r.