BELGELER, MEKTUPLAR VE RESMÝ YAZIÞMALARLA TÜRK SOYKIRIMINDA FRANSIZ-ERMENÝ ÝLÝÞKÝLERÝ

Yazar: Ali Özoðlu
Ýstanbul, Toplumsal Dönüþüm Yayýnlarý, 2007, 368 Sayfa.

Ali Özoðlu’nun yazarlýðýný yaptýðý “Belgeler, Mektuplar ve Resmi Yazýþmalarla Türk Soykýrýmýnda Fransýz-Ermeni Ýliþkileri” isimli kitap Ermeni Sorunu’na farklý bir perspektiften yaklaþan ve yorumu okuyucuya býrakma eðiliminde olan bir eserdir.

19. yüzyýlýn son çeyreðinden itibaren Osmanlý Siyaset sahnesinde önemli yer tutan Ermeni Sorunu, 1878 Berlin Antlaþmasý ile Uluslar arasý siyaset sahnesine girmiþtir. 1915 yýlýnda Sevk ve Ýskan Kanunu’nun çýkmasý ile bu sorun daha da büyümüþ ve dünyadaki Emperyalist Güçlerin Osmanlý Ýmparatorluðu üzerindeki oyunlarýnýn aracý haline gelmiþtir. Tarihsel süreçte belli dönemlerde adý bile geçmeyen bu sorun belli dönemlerde siyasi oyunlarýn temel belirleyicisi konumuna gelmiþtir. Gerek Osmanlý Ýmparatorluðu gerekse Türkiye Cumhuriyeti’nin imajýný uluslararasý kamuoyunda olumsuz etkileyen bu sorun günümüze kadar pek çok araþtýrmacýnýn ilgi alaný olmuþ ve olamaya da devam etmektedir.

Ali Özoðlu’nun kitabýnýn ilk bölümünde Emin Çölaþan, Emekli Tümgeneral Ýhsan Sarýkaya, Emekli Albay Ýhsan Çiloðlu, Emekli Büyükelçi Þükrü Elekdað ve kitabýn yazarý Ali Özoðlu’nun Ermeni Sorunu’nun farklý dönem ve boyutlarýna ýþýk tutan yazý ve yorumlarý yer almaktadýr.. Tarihsel sürecin yaný sýra güncel deðerlendirmelerin de bulunduðu bu ilk bölümde ayný zamanda Ermeni Sorunu konusunda Türk Devleti’ne ve Vatandaþlarýna yönelik tavsiyelere de yer verilmiþtir.

Ýkinci bölümde detaya inilmeden Ermeni Sorunu ile ilgili tarihsel bilgilendirmeye yer verilmiþtir. Ermeni örgütleri ve bu örgütlerin amaçlarý, Sevk ve Ýskan Kanunu ve konu ile ilgili çýkan diðer yasalar ve nüfus istatistikleri üzerinde önemle durulan konulardýr. Bu kýsýmda ayný zamanda güncel deðerlendirmelere de yer verilmiþtir. Bunlarýn yaný sýra dünyada ki diðer soykýrým örnekleri, Ermeni soykýrýmýn tanýyan ülkeler ve üniversitelerimizden konu ile ilgili çýkan kararlar bu bölümün diðer alt baþlýklarýný oluþturmuþtur. Türk halký ve siyasetçilerine yönelik öneriler bu bölümde de devam etmektedir.

Kitabýn son bölümünde, tamamý Baþbakanlýk Osmanlý Arþivleri’nden alýnmýþ olan belgelere yer verilmiþtir. 1879 ve 1918 yýllarý arasýnda Osmanlý Merkezi ile Fransa’da ki Osmanlý Elçilikleri, Fransa Dýþ Ýþleri ve Osmanlý’nýn Taþra Teþkilatýyla olan yazýþmalar ile Fransa’da ki elçilikler ve Fransa Dýþ Ýþleri Bakanlýðý arasýndaki evrak trafiðinin yansýtýldýðý bu bölümde, belgeler kronolojik sýra ile verilmiþtir. Belgelerin sadece günümüz Türkçesine çevrilmiþ halleri eserde yer almaktadýr.

Belgelerde Fransa’da ki Ermeni Faaliyetleri, Ermeniler’in uydurma haberler ile kendilerini maðdur gösterme çabalarý, Ermeni göçleri hakkýnda haberleþme, Ermeniler için reform konusu, olasý isyanlar, Ermeni ve Fransýz din adamlarýndan dolayý ortay çýkan sorunlar konularýna yer verilmiþtir.

“Belgeler, Mektuplar, Resmi Yazýþmalarla Türk Soykýrýmýnda Fransýz Ermeni Ýliþkileri” baþlýklý bu kitap hem tarihsel sürece eðilmesi hem de güncel deðerlendirmelere yer vermesi sebebiyle çok geniþ bir zaman aralýðýný incelemeye çalýþmýþtýr. Bu sebeple, özellikle birinci ve ikinci bölümde sadece yüzeysel olarak bilgilendirme saðlayabilmiþtir. Üçüncü bölümde ise arþiv belgelerinin seçimi sýrasýnda temel alýnan kýstaslar bildirilmediði için bilimsel yaklaþýmdan uzaklaþýlmýþtýr. Seçilmiþ birinci el kaynaklarýn yer aldýðý eser, Ermeni Sorunu konusunda, araþtýrmacýlara yan kaynak olabilme özelliðini taþýmasýna raðmen eserde belgelerin orijinal hallerine yer verilmemesi aslýnda önemli bir eksikliktir. Bunlarýn yaný sýra, eserin sadece arþiv belgelerine ve yorumlara dayalý olmasý okuyucu kitlesini sýnýrlandýrmaktadýr. Konuya hakim olmayan okuyucularýn baþlangýç için bu esere yönelmeleri yerinde bir karar deðildir.