Kitap Tahlili: Ermeni Ýddialarý Karþýsýnda Türkiye'nin Birikimi

ERMENÝ ÝDDÝALARI KARÞISINDA TÜRKÝYE’NÝN BÝRÝKÝMÝ
Yazar: Prof. Dr. Hikmet Özdemir
Ankara, TBMM Kültür Sanat Yayýncýlýk, 2008, 163 Sayfa.

Prof. Dr. Hikmet Özdemir tarafýndan hazýrlanan “Ermeni Ýddialarý Karþýsýnda Türkiye’nin Birikimi” adlý eser Türkiye’de Ermeni sorunu konusunda bugüne kadar yapýlan yayýnlarýn ne düzeyde olduðunu ve bu yayýnlarýn hangi dönemlerde yoðunluk kazandýklarý konusuna detaylý bir açýklama getirmektedir. 

Kitapta Türkiye’nin son dönemlerde yaptýðý yayýnlarýn sayýsýnýn ve kalitesinin artýþýný iyiye doðru bir gidiþ olarak yorumlayan Prof. Dr. Hikmet Özdemir, akademik camiadaki deðiþimin önümüzdeki dönemde baþta sivil toplum kuruluþlarý olmak üzere devlet kurumlarý ve diðer çevrelerde de etkili olmasý temennisinde bulunuyor.

Kitabýn birinci bölümünde I. Dünya Savaþý öncesinde 1915 krizi ile ilgili Ermeni iddialarý karþýsýnda Türk tezini açýklayan literatüre iki ayrý baþlýk altýnda yer veren Prof. Özdemir’in,   bunlarý genel olarak Lozan öncesi dönem ve Lozan’dan 2007 sonuna kadar olan dönem olarak ikiye ayýrdýðý görülmektedir. Bu baðlamda Lozan öncesi dönemle ilgili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi yönetimi tarafýndan Osmanlý Ermenilerinin Doðu Anadolu’daki “toprak talepleri”nin imkânsýz kýlýndýðý, bu çözümün Lozan Barýþ Antlaþmasý ile tescil edildiði ve Ermeni iddialarýnýn taraf devletlerce geçersiz sayýldýðýna vurgu yapýlmaktadýr. Bu nedenle Lozan Barýþ Antlaþmasýný tarihi bir dönüm noktasý olarak deðerlendiren Prof. Özdemir, bu dönemde pek fazla yayýn yapýlmadýðýný bölümün sonunda yer alan   grafiklerle ayrýntýlý bir þekilde ortaya koymuþtur.

Lozan öncesi yayýnlar baðlamýnda üç ayrý baþlýk altýnda deðerlendirilen yayýnlar ise, Avrupa’daki yayýnlar, Talat  Paþa ve Cemal Paþa’nýn anýlarýndan oluþuyor. Lozan’dan sonraki yayýnlarýn iki evrede deðerlendirildiði bir sonraki bölümde ise söz konusu dönemin yayýnlar açýsýndan 1970 öncesi ve sonrasý olarak iki ayrý kategoride deðerlendirildiði görülmektedir.

Kitabýn üçüncü bölümü ise diðer yýllara oranla bu dönemde daha fazla yayýn yapýlmýþ olmasý nedeniyle daha geniþ tutulmuþtur. 1923’ten sonraki dönemi yani Lozan barýþýnýn ardýndan 1980 yýlýna kadar yapýlan yayýnlarý “Kalemli baþkaldýrý” olarak yorumlayan Prof. Özdemir, Lozan’dan sonra iki ayrý tutumun oluþtuðuna iþaret ederek resmi baðlamda 1923-1980 arasý dönemde Lozan Barýþý politikasý çerçevesinde Türkiye’de bir tür rehavetin yaþandýðýna deðinmektedir.

Atatürk ve Ýnönü dönemlerinde Ermeni diasporasýnýn faaliyetleri karþýsýnda devletin çeþitli kademelerinde gösterilen aþýrý “hassasiyet”e dair bazý örneklerin de yer aldýðý kitapta, 1931’de Prof. Leon Kawan’a gösterilen tepkiye de deðinilmektedir. Buna göre Prof. Kawan’ýn 1931 yýlýnda Roma’da yapýlan Nüfus Kongresi’nde sunduðu bir bildirinin 1935 yýlýnda Türkçe basýma hazýrlanýþý sýrasýnda asýl metnine iki açýklama notunun eklenmesini yazara yaptýðý çarpýtmalardan dolayý verilen bir yanýt olarak deðerlendirmektedir.

Ýnönü döneminde Ermenistan’a yönelik politikalarýn da yer aldýðý kitapta,  1935 yýlýnda dönemin Baþbakaný Ýsmet Ýnönü’nün Ermenistan ziyaretine de yer verilmiþtir. Ýlerleyen yýllarda Ermeni sorunu konusunda Genelkurmay’da da bir takým çalýþmalarýn yürütüldüðüne deðinen Prof. Özdemir, “Genelkurmay’ýn Durum Raporu” 1949 baþlýklý raporda Ermeni diasporasýnýn özellikle dünyadaki faaliyetleri hakkýnda önemli bilgilerin bulunduðunun altýný çizmektedir. Söz konusu yýllarda Ermeni taleplerinin neler olduðunun da belirtildiði bu çalýþmada Türk-Ermeni ihtilafýna dair kronolojik bilgilere de yer verildiði görülmektedir.

Bu bölümde Ermeni sorunu konusunda temel baþvuru kitaplarý arasýnda ilk sýrada yer alan Esat Uras’ýn “Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi” adlý klasik eserine dair bilgilerde yer alýyor. Bu eseri Türkiye’de Ermeni araþtýrmalarý alanýnda orijinal dilinde Ermeni kaynaklarýndan yararlanýlarak hazýrlanan tek tartýþmasýz kitap olarak deðerlendiren Prof. Özdemir, kitabýn muhtevasýna da geniþ yer vermektedir.

Türkiye’de Ermeni sorunu konusunda ilk “kalemli baþkaldýrýnýn” 1965’li yýllarda Türkiye aleyhinde gerçekleþtirilen faaliyetler neticesinde ortaya çýktýðýný belirten Prof. Özdemir, bu konudaki ilk yazýya 1967’de Hukukçu Ertuðrul Zekai Ökte öncülüðündeki Belgelerle Türk Tarih Dergisi adlý yayýnda yer verildiðini belirtiyor. Bu bölümdeki bir diðer konu ise 1973-1994 yýllarý arasýnda Ermeni terör gruplarý tarafýndan Türk devlet adamlarýna yönelik intikam suiakastleri olmuþtur. Yine Ermeni sorunu konusunda Türkiye’de yapýlan akademik toplantýlar ve Türk Tarih Kurumu’nun konuyla ilgili çalýþmalarýna da yer veren Prof. Özdemir, TTK’nýn Ermeni sorunu konusunda yayýnladýðý eserlerden de birkaç örnek vermektedir.

Ermeni Araþtýrmalarý Enstitüsü yayýnlarýnýn da yer aldýðý bu kitapta Enstitü dergileri ve 2004 ile 2007 yýllarýnda yayýnlanan kongre bildirilerine dair bilgiler de bulunmaktadýr. Kitapta ayrýca Ermeni sorunu konusunda Genel Kurmay Baþkanlýðý’nýn ATASE arþivinin yaný sýra Devlet Arþivleri’nin yayýnlamýþ olduðu eserlere dair bilgilerde bulunuyor. Bölümün sonunda verilen grafikte de özellikle 2000 yýlýndan itibaren yayýn konusunda giderek artýþ gösteren bir ilerleme kaydedildiði net bir þekilde görülmektedir. Yabancý dillerde yayýnlarýn da yer aldýðý eserde 1975-2007 yýllarý arasýnda yabancý yayýnlar alanýnda da Türkiye’de hýzlý bir ilerleme kaydedildiði görülmektedir.

Sonuç olarak “Ermeni Ýddialarý Karþýsýnda Türkiye’nin Birikimi” adlý eserin Türkiye’nin Ermeni araþtýrmalarý konusunda bugüne kadar yapmýþ olduðu çalýþmalarýn kýsa bir tarihini vermesi ve bu konuda çalýþma yapacak olan araþtýrmacýlara yol göstermesi bakýmýndan önemli bir eser olduðunu söylemek mümkündür. Ayrýca kitapta her dönemde yapýlan çalýþmalarýn ayrý ayrý grafiklerle renklendirilmiþ olmasý da esere ayrý bir zenginlik katmýþ bulunuyor. Ermenilerle 1915 ihtilafý konusundaki Türk tezlerini inceleyen bir kronoloji kitabý olarak da deðerlendirilebileceðimiz bu eser Türkiye’nin Ermeni sorunuyla mücadelede nerede olduðunu göstermesi açýsýndan da oldukça önemlidir.