| | le="text-align: juğÿH ERMEN? TERÖRÜ: TEHC?RE G?DEN YOL253J- ">ERMEN? TERÖRÜ:TEHC?RE G?DEN YOL
Dr.Hamit PEHLIVANLI*
G?R??
M?LLET-i SADIKA:
Ermeni meselesi ile ilgili olarak sürekli suçlanan Osmanl? Devleti gerçekten bu suçlamalar? hak ediyor mu?Bu soruya do?ru cevap verebilmek için Osmanl?lar’?n az?nl?klara ve kendi ?rk?ndan olmayanlara uygulad??? yönetim anlay???n? bilmek laz?md?r. Bat?l? tarihçilerin“Pax Ottomana”dedikleri Osmanl? hakimiyetinin ilk üç yüz y?l? imparatorluk halklar? için bar?? ve adalet devresi olmu?tur.Osmanl?lar Müslümanlara oldu?u kadar gayri müslimlere de millet sistemi çerçevesinde can,mal ve vicdan hürriyeti sa?lam??t?r.“Millet”gruplar?na dahil olan gayr-i müslimler devlet nazar?nda Osmanl? uyru?u idiler.Gayrimüslimlerin Müslümanlardan hemen,hemen tek fark? cizye denilen bir vergi vermekti.Bunun yan?nda devlete kar?? ba?ka yükümlülükleri yoktu. Devletin Müslüman olmayanlara tan?d??? bütün haklardan Ermeniler de sonuna kadar faydalanm??lard?r.Anadolu’nun bir çok yerinde ya?amakla beraber Do?u Anadolu’da,özellikle Van Gölü ve çevresinde ya?amaktayd?lar.[1]
Fatih Sultan Mehmet ?stanbul’u ald?ktan sonra 1461’de Bursa’daki Ermeni piskoposu Ovakim’i bir k?s?m Ermeni aileleri ile birlikte ?stanbul’a getirtmi?ti.Ovakim’i patrik tayin ederek Samatya’daki Sulu Manast?r denilen kiliseyi bunlara tahsis etmi?ti.Ayn? zamanda Ermeni Patri?i,Ermeni Cemaat?n?n ba?? da olmu?tu.Patrikhane dini vazifeleri yan?nda,cemaatin hukuk, e?itim ve sosyal i?lerini de görmekle yükümlü idi.[2]Ayr?ca Fatih Ankara,Bayburt,Adana,Tokat ve Sivas çevrelerinden de bir k?s?m Ermeni ailelerini ?stanbul’un muhtelif yerlerine yerle?tirmi?ti.?ehrin alt? ayr? semtine yerle?tirildiklerinden, bunlara“alt? cemaat”ad? verilmi?tir.[3]Ermeniler imparatorlu?un her taraf?na yay?lm?? olduklar?ndan hemen hiçbir yerde ço?unluk de?illerdi.Osmanl? Ermeniler’i cizye denilen vergiyi verdikten sonra ticaret ve sanatla u?ra??yor,Türkiye’de sakin bir hayat sürüyorlard?.Askerlikten muaf tutulmalar? nedeniyle nüfuslar? gittikçe art?yor,toplumsal durumlar? daha da çok geli?mi? durumda bulunuyordu.[4]Osmanl? az?nl?klar? aras?nda Türkler’le en yak?n durumda olanlar ?üphesiz Ermeniler’di. Türkler’le adeta kayna?m??lard?.Adetleri,zevkleri hemen hemen mü?terekti.Pek çok Ermeni Osmanl? mimarisine,musikisine, edebiyat?na katk?da bulunmu?tur.Anadolu Ermeniler’inin büyük bir k?sm? evlerinde Türkçe konu?ur,Ermeni alfabesi ile yaz?lm?? ?ncil okurlard?.Birçok önemli devlet memurlu?u ile birlikte Baruthane,Darphane gibi kurumlar?n ba?? Ermeniler’di.[5] Türkler’le Ermeniler’in bu samimi ili?kileri yabanc?lar?n bile dikkatini çekmi?tir.Askeri uzman olarak Türkiye’de bulunan Helmuth von Moltke bu konuda ?öyle yazmaktad?r:“Bu Ermeniler’e asl?nda H?ristiyan Türkler demek mümkün.Bu hakim milletin adetlerinden,hatta lisan?ndan o kadar çok ?ey alm??lar...Yemekler tamam?yla Türk tarz?nda;koyun eti ve pilav yeme?in temelini te?kil ediyor,gelen yemeklerin ikisinden biri mutlaka tatl?..“[6]Türkler’le iç içe ya?ayan Ermeni ve Türk ailelerinin birbirine ne kadar güvendikleri,ne derece dostluk hisleri ile ba?land?klar? çe?itli yay?nlara konu olmu?tur.Bu sebeple bir çok Ermeni Osmanl? devlet adamlar?na dan??manl?k,kahyal?k etmi?tir.XVI.yy.da Ermeni as?ll? mühtedi Mehmet Pa?a vezir,XVIII. yy.da Divrik’li Düzyan ailesinden saray kuyumcular?,?a?yan ailesinden saray hekimleri bulunmaktad?r.XIX.yy.da II.Abdülhamit devrinde Ve sonras?nda Ermeni hariciyeci ve naz?rlar bulunmaktad?r.Balkan Harbi s?ras?nda Osmanl? Hariciye naz?r?n?n Gabriel Noradonghian oldu?u unutulmamal?d?r.Ermeniler’den vergi memurlar?,kale bekçileri bulunmaktad?r.Yine hizmetlerinden dolay? bir k?s?m Ermeniler’in vergiden de muaf olduklar? bilinmektedir.?ehirlerde oturan ya?l? halktan i? göremeyen,ama(kör)olan ve müflis olanlar?nda Müslüman-H?ristiyan oldu?una bak?lmaks?z?n vergiden muaf tutulduklar?na dair bir çok kayda rastlamak mümkündür.[7]1900 y?l?na gelinceye kadar Ermeniler Do?u vilayetlerinde önemli bir ekonomik potansiyele sahiptiler.Kentlerde ticaret sektörünün %58’i,doktor ve eczac?lar?n %60’?,öte yandan maden i?letmelerinin %75’i Ermeniler’den olu?uyordu.?üphesiz onlara bu imkan? sa?layan,Osmanl? Devleti’nin kendilerine yüzy?llardan beri tan?m?? oldu?u ekonomik ve vicdan hürriyetlerini de kapsayan kültürel özgürlük anlay??? idi.[8]Osmanl? Devleti iyi niyetli olarak 1914’te ilk defa Ermeniler’i askere alm?? ve onlara silah da??tm??t?r.Ancak Ermeniler Ruslar’?n tesiri ile silahlar? da çalarak askerden kaçm??lar ve onlara s???nm??lard?r.[9]Yüzy?llarca Osmanl? idaresinde rahat ve huzur içinde ya?ayan Ermeniler d?? tahriklerle kar??la??ncaya kadar devlete herhangi bir problem ç?karmam??lard?r.O yüzden Osmanl? belgelerinde Ermeniler’den“millet-i sad?ka”diye bahsedilmektedir.Osmanl? idaresinin bu kadar adil,ho? görülü olmas?na ra?men az da olsa bir k?s?m Ermeniler’in daha XVI. yüzy?lda da d?? tesirlere kap?ld?klar?,devlet aleyhine çal??t?klar? görülmektedir.XIX.yüzy?la gelindi?inde ise Ermeniler tamamen d?? destekli olarak isyan hareketlerine giri?mi?ler ve istenmeyen baz? olaylar?n do?mas?na sebep olmu?lard?r.
A-BATILILAR ve RUSLAR’IN ERMEN?LER’E ?LG?S?N?N ESAS SEBEPLER?:
Bat? emperyalizmi 1838’den itibaren Osmanl? Devleti’nin pazar haline getirilmesi için az?nl?klardan yararlanmay? dü?ündü.Bu amaçla faydalanmay? dü?ündükleri az?nl?klar aras?nda Ermeniler önemli bir yer tutuyordu.Bir müddet sonra Ermeni tacirler Avrupa’n?n,özellikle ?ngiliz sanayiinin hizmetkar? durumuna geldiler.Ayn? zamanda Ermeni sermaye s?n?f?n?n geli?mesine de yard?m ettiler.Avrupa’n?n Ermeniler’le ilgilenmesinin bir ba?ka sebebi de Do?u Anadolu bölgesinin stratejik durumu idi.Bölge Karadeniz,?skenderun Körfezi ve Basra üçgeni aras?nda bulunan stratejik bir bölge idi.Ayr?ca ?ran,Kafkasya yolu ile Asya içlerine aç?labilme imkan? sa?lamas? bak?m?ndan da ?ngiliz-Rus emperyalizminin gözdesi bir yerdi.Emperyalist devletlerin rekabetlerinde istismar edecekleri önemli H?ristiyan unsur ise Ermeniler’di.Avrupal?lar’?n bölge ile ilgilenmelerinin bir de psikolojik yönü vard?.Ermeniler’i din karde?i olarak kabul ediyorlard?.Onlara göre Osmanl? hakimiyetindeki Balkan H?ristiyanlar? kurtar?lm?? ve Lübnan’daki H?ristiyan Maruniler ile Do?u Akdeniz k?y?lar?ndaki H?ristiyanlar için de baz? imtiyazlar elde edilmi?ti.?imdi kurtar?lma s?ras? Ermeniler’e gelmi?ti.Görüldü?ü gibi bu ilgide birtak?m menfaatlerle birlikte H?ristiyanl?k ?uuru ve haçl?l?k zihniyeti a??r bas?yordu.[10]
Ermeniler aras?nda esen huzursuzlukta Bat?l?lar’?n d???nda Ruslar’?n yapt?klar? propagandalar?nda büyük rolü Vard?.Çünkü kendileri Osmanl? topraklar?ndan çekildikten sonra geriye kalacak H?ristiyanlar?n,Türkler ve Kürtler taraf?ndan öldürüleceklerini söyleyerek Ermeniler’i de göç etmeye yöneltiyorlard?.Fakat Rus ajanlar?n?n gayesi kendi idareleri alt?nda bulunacak topraklara bir Ermeni göçü sa?lamaktan çok,Osmanl? topraklar?nda huzursuzluk yaratarak,bundan ç?kacak durumdan faydalanmak amac?n? güdüyordu.[11]Ermeniler’in isyan?ndan farkl? menfaatler bekleyen bat?l?lar ve Ruslar birbirlerini suçlamaktad?rlar.Rus Generali Mayewski bu konuda ?öyle yazmaktad?r:“?ngiltere en birinci olarak Ermeni meselesini ortaya ç?kard?.Ermeni meselesini alk??layan di?er Avrupa hükümetleri,meselenin ç?kmaz yoldan ibaret bulundu?unu biliyordu.Fakat bunlar da Ermeni kavmini hiç sevmediklerinden bu ihtilalin neticesinde bunlar?n duçar olacaklar? zarar ve ziyan? hesaba hiç katmad?lar.Suret-i umumiye de onlara Ermeni ihtilalini meydana getirmek laz?md?.Ne zamanki Ermeniler bilmeyerek kendi vazifelerini ifa edip bitirdiler.Avrupa bunlar? yakas?ndan att?.”[12]
B-AYRILIKÇI-BÖLÜCÜ ERMEN?LER’?N BA?IMSIZLIK STRATEJ?LER? VE BATILILARIN DESTE??:
Frans?z ?htilali’nin Avrupa’ya yayd??? milliyetçilik fikirleri Osmanl? Devleti’nin parçalanmas?nda rol oynayan en önemli unsurdur.Osmanl? Devleti s?n?rlar? içerisinde yüzy?llarca huzur ve güven içinde ya?ayan Ermeniler de di?er H?ristiyan unsurlar gibi bu cereyana kap?lmakta geç kalmad?lar.Milliyetçilik cereyan?n?n Ermeniler’e ilk tesiri XIX.yüzy?lda görülmeye ba?lad?.Bu yüzy?lda Ermeniler’e kar?? baz? Avrupa ülkelerinde ilgi artmaya ba?lad?.Özellikle ?ngiltere Ermeniler konusunda Osmanl? Devleti’ne kar?? kat? bir yol izlemi?tir.1880’lerden ba?layarak 1900’lerin ba??na kadar ?ngiltere Ermeniler’e her türlü deste?i sa?lam??t?r.Balkan Sava?lar?’ndan Bol?evik ?htilali’ne kadar Ermeniler’e destek konusunda Ruslar’?n ön plana ç?kt?klar? görülmektedir.Fransa hükümeti ise ?ngiliz ve Ruslar’a bütün varl??? ile çal???p yard?m etmekte asla kusur etmemi?tir.Frans?z devlet adamlar?n?n arabuluculuk vaatleri de bo? sözlerden ibaret kalm??t?r.Fransa milliyetçili?i savunmaktan geri kalmam??t?r.Genellikle bütün ?stanbul Frans?z sefirleri Ermeni meselesinde Türkler’in yarar?na dostça hareketlerden uzak kalm??lard?r.Özellikle en gergin dönemde ?stanbul’da bulunan Mösyo Canbon zaman zaman co?ku ile aleyhte çal??makta kusur etmemi?tir.?tilaf Devletleri,ç?karlar? gere?i bazen birbirlerinden uzakla?m??lard?r.Ancak tarihi ve siyasi sebeplerden dolay? Ermeni meselesinde daima Türkler’in aleyhine çal??m?? ve ba?lar?na çok dert açm??lard?r.Almanya, Avusturya-Macaristan ve ?talya di?er büyük devletler gibi olmasa da ?ngiltere,Fransa ve Rusya’n?n politikalar?na kar?? ç?kmam??lard?r.Hatta ço?u zaman Osmanl? Devleti aleyhine üç büyüklerin kötü plan ve uygulamalar?na yak?nl?k göstermi?lerdir. Amerika Birle?ik Devletleri ise bilhassa kültürel e?itim alanlar?nda yapt?klar? ile Ermeniler’e köklü destekte bulunmu?tur.[13]BatIl? devletler ve onlar?n destekledi?i ayr?l?kç?-bölücülerin Ermeniler’i isyana haz?rlamak ve ba??ms?zl?k için bir tak?m yollara ba?vurduklar? görülmektedir.?syan?n alt yap?s?n? haz?rlamak için ba? vurulan belli ba?l? yollar ?unlard?r:
1-Ermeni Milliyetçili?ini Geli?tirmek ?çin Ermeni Dili ve Kültürünü Ara?t?rma Enstitülerinin Kurulmas?:Bat?l?lar ve Ruslar Ermeni milliyetçili?ini canland?rmak için Ermeni dili,kültürü,Ermenilik’le ilgili her türlü konuyu ara?t?rmak üzere ara?t?rma merkezleri,enstitüler kurmu?lard?r.Mesela Napolyon taraf?ndan 1810’da Paris’te bulunan Do?u Dilleri Okulu’nda bir Ermenice kürsüsü aç?ld?.Avrupal? bilim adamlar? ara?t?rma yapmak bahanesiyle Osmanl? topraklar?na gelmeye ba?lad?lar.Mesela Alman ara?t?rmac? Dr.Friedrick 1829’da bu amaçla Eçmiazin’e gelenlerden birisidir.Ermeniler’le çok yak?ndan ilgilenen devletlerden biri de Rusya’d?r.1816’da Moskova’da aç?lan Lazaryan Enstitüsü,1823’te Tiflis’te kurulan Nersasyan Semineri Ermeniler için birer e?itim merkezi olmu?tur.[14]
2-Misyoner Okullar?n?n Aç?lmas?:Frans?zlar’?n Katolik propagandas?na maruz kalan Ermeniler,sonunda 1846’da Paris’te bir Katolik Koleji kurdular.Bu kolejden mezun olan Ermeniler Frans?z ?htilali’nin getirdi?i fikirleri ?stanbul’da yaymaya giri?tiler.[15]?stanbul ve Osmanl? topraklar?nda bir çok Ermeni okullar? bulunmaktad?r.Ermeni milliyetçili?inin geli?mesinde önemli roller üstlenen devletlerden biri de ABD’dir.Türk-Amerikan ili?kileri 1780 y?l?na kadar gider.Amerika’daki Ermeni propagandas? ve Türk dü?manl???n?n en önemli ve birinci kayna?? Amerikan misyonerleri ve Amerikan Protestan Kilisesi’dir. Amerika Türkiye’ye iki koldan girmi?tir.Bir yandan tacirlerini gönderirken,di?er taraftan da misyonerlerini gönderdi.Boston ?ehri o günden bu yana Ermeni propagandas?n?n ve beyin tak?m?n?n faaliyette bulundu?u ?ehirdir.Ermeniler’i uyand?rmak,onlar aras?nda milli bilinci körüklemek ve Osmanl? Devleti’nden ay?rmak Amerikan Protestan misyonerlerinin temel hedefi idi.[16] 1820-21‘de ?zmir’e gelen Amerikal? Protestan misyonerlerin faaliyetleri Ermeniler aras?nda taraftar bulmu?tur.Anglo-Amerikan misyonerler,vaazlar?nda Müslüman halk? tahrik edici tarzda hareket etmi?ler ve kabal?klar? bütün ?slam alemine hakaret ?eklini alm??t?.Amerikan Board Misyoner Te?kilat? 1914 y?l?na do?ru Türkiye s?n?rlar? içerisinde 426 okul ve 9 hastane açm?? bulunuyordu.Bu e?itim ve sa?l?k kurumlar?n?n Ço?u Ermeniler’e yönelik faaliyette bulunuyordu denilebilir.Amerikan misyoner okullar?nda ?ngilizce ö?renen Ermeniler,bilahare Amerika’ya gidecek ve yurt d???nda kurulacak Ermeni terör örgütlerinin ve Türkiye aleyhtar? propagandan?n gönüllü elaman? olacaklard?r.[17]Gerek Patrikhane’ye ba?l? cemaat okullar?nda ve gerek misyonerlerin açm?? oldu?u kolejlerde Ermeni gençleri Frans?z Devrimi’nin milliyet ilkesi ile tan??t?lar.Bu okullarda gençlerin milli duygular?n? tahrik ve canl? tutabilmek için,her ö?renciye mutlaka Ermenistan haritas?,Ermenistan timsali ve armas? da??t?l?yordu.Ders d???nda ise onlara ?iirler okutuluyor,piyesler oynatt?r?l?yordu.Tabii ki burada ana tema, Ermenistan’?n kurulmas? için ayaklanmadan ba?ka çare kalmad???d?r.Ayaklanma ise silahla,yani terör yolu ile ba?ar?ya ula?acakt?r.[18]Misyoner okullar?n?n yürüttükleri bölücü propaganda Bat?l? diplomatlar taraf?ndan da destekleniyordu. Diplomatlar taraf?ndan gizlice Türkiye’ye sokulan gazete,dergi,kitap,kartpostal,harita ve sokak ilanlar? yurt içinde konsoloslar taraf?ndan da??t?l?yordu.[19]
3-Bas?n Arac?l??? ile Kamuoyu Olu?turma:Tanzimat Ferman?’n?n ilan?ndan sonra yay?nlanmaya ba?layan Ermenice gazeteler Ermeni milliyetçili?inin ve terörünün geli?mesi için önemli bir vas?ta idi.Massis(Ararat)1852-1893 y?llar? aras?nda Karabet Ütüciyan taraf?ndan ?stanbul’da yay?nlanm??t?r.Ardzvi Vaspurakan(Van Kartal?)adl? ikinci gazete ise 1855-1858’de ?stanbul’da, 1858-1863 aras?nda da Van’da,Varag Manast?r?’nda yay?nlanm??t?r.Bu gazetenin kurucusu olan M?g?rd?ç Hrimyan Van do?umlu olup, ayn? zamanda din adam?d?r.[20]M?g?rd?ç Portakalyan Marsilya’da“Armenia”ad? ile Osmanl? Devleti aleyhine yay?n yapan bir gazete ç?karm??t?r.Bu gazete ve matbaas?nda bast?rd??? beyannameleri Mara?’a göndererek da??tt?rm??t?r.Baz? ?ngiliz lordlar?n?n te?viki ve James Bryce ad?ndaki ?ngiliz’in yard?m? ile“?ngiliz Ermeni ?irketi”kurulmu?tur.Arkas?ndan“Hayistan” ad? ile Londra’da bir gazete ç?kar?lm??t?r.Yine Londra’da Minas Çeras taraf?ndan bir taraf? Ermenice,di?er taraf? ?ngilizce “Armenia”ad?yla bir gazete yay?n hayat?na ba?lam??t?r.New York’ta“Surhantak”,“Hay?k”,Tiflis’te“Tru?ak”gazeteleri ç?kar?lm??t?r.Tiflis’te kurulan H?nçak Komitesi’nin yay?n organ? olmak üzere“H?nçak”isimli bir gazete yay?nlanmaktad?r.Ancak bu gazete yay?n hayat?n? burada devam ettiremeyece?ini anlay?nca Cenevre’de yay?n hayat?n? devam ettirmeye ba?lam??t?r.[21]
4-Terör Yapmak Üzere Te?kilatlanma:Ermeni Patrikhanesi ve Ermeniler’in Osmanl? Devleti aleyhine çal??malar? ve gerçek niyetleri 1877-1878 Osmanl?-Rus Sava?? sonunda ortaya ç?km??t?r.Bu tarihe gelinceye kadar Osmanl? Devleti’nde hiçbir ihtilalci Ermeni partisi veya örgütü yoktu.Ermeni Patri?i Nerses Varjabedyan Ye?ilköy’e kadar gelen Rus ordular? ba?komutan? Grandük Nikola’dan Rusya himayesinde bir Ermeni devletinin kurulmas? için yard?m istemi?tir.Nitekim 1878’de imzalanan Berlin Antla?mas?’n?n 61.maddesi,Do?u Anadolu’da Ermeniler’in ya?ad??? alt? vilayette büyük devletlerin himayesinde ?slahat yap?lmas?n? karara ba?l?yordu.Bundan sonra Ermeni meselesi uluslararas? siyasetin konusu olmu? ve sürekli istismar edilmi?tir.Büyük devletler taraf?ndan desteklenen Ermeniler amaçlar?na ula?abilmek için baz? örgütler kurarak bunlar?n organize edece?i terör yolu ile amaçlar?na ula?maya çal??t?lar.Bu örgütler ?unlard?r:
a-Armenakan Partisi:?htilalci siyasi parti olarak ilk ortaya ç?kan kurulu?tur.Partinin kurucusu M?g?rd?ç Portakalyan olarak bilinirse de partiyle do?rudan ilgisi yoktur.M?g?rd?ç,?stanbul’daki Ermeni okullar?nda e?itim görmü? ve genç ya?ta siyasi faaliyetlerde bulunmu?tur.M?g?rd?ç zaman zaman yurt içinde,bazen de yurt d???nda Ermeni ayr?l?kç? çabalar?na kat?lm??t?r. Tokat’ta ö?retmen olarak bulunmu?,Van’da görevlendirilmi?tir.Partinin as?l kurucular? ise Portakalyan’?n yeti?tirdi?i ve dokuz ki?i olan talebeleridir.Portakalyan’?n talebeleri 1885 y?l? sonbahar?nda Armenia Gazetesi’nin ad?ndan mülhem,Armenakan Partisi’ni kurdular.Armenakan Partisi’nin hedefi ihtilal yolu ile Ermeni ba??ms?zl???n? sa?lamakt?.Bu amac?na ula?abilmek için Mu?,Bitlis,Trabzon ve ?stanbul’da ?ubeleri vard?r.Ayr?ca ?ran’da Salmas ve Tebriz’de,ABD’de de ?ubeleri bulunmaktad?r. Özellikle ?ran’da bulunan ?ubeleri Do?u Anadolu ile yak?n temasta bulunmakta ve buradaki isyan hareketlerini kolayca örgütlemektedir.[22]Çukurova ve ba?ka yerlerden Ermeni delikanl?lar?ndan uygun olanlar?n?n seçilerek Avrupa’ya gönderilmeleri,e?itildikten sonra tekrar memleketlerine dönmeleri istenmektedir.Bundan maksat Ermeniler’in kendi kendilerini idare etmeleri,yani bir Ermeni devletinin kurulmas?na zemin haz?rlamakt?r.[23]
b-H?nçak(Çan)Partisi:Parti kurucular?n?n Marksist olduklar? bilinmektedir.Rusya’dan Avrupa ülkelerine ö?renim için giden Ermeniler taraf?ndan 1887 y?l?nda Cenevre’de kurulmu?tur.Kafkasyal? Ermeni Avedis Nazarbek ile sonradan evlenece?i Maro (Mariam Vardanyan)isimli kad?n ve arkada?lar? taraf?ndan kurulmu?tur.Örgütün ba??nda ve üyeleri aras?nda bir çok Rus Ermeni bulunuyordu.Komite merkezi daha sonra Londra’ya ta??nm??t?r.[24]Parti önce ?stanbul’da daha sonra Bafra,Merzifon,Amasya, Tokat,Yozgat,E?in(Kemaliye),Arapkir ve Trabzon’da örgütlendi.[25]Türkiye Ermenistan?’n? kurtarmak için yapacaklar? faaliyetleri ?unlard?r:Propaganda,Terör,Ak?nc? Alaylar? Te?kilat?,Genel ?htilal Te?kilat?,?syan Alaylar? te?kilat? kurarak amaca ula?mak.[26]H?nçak komitesi üyelerinin görevleri Üçüncü Te?kilat isimli talimatnamede uzun uzun aç?klanm??t?r.[27] Özetle programlar? ?öyledir:“Hangi ?artta olursa olsun Türk ve Kürt öldürmek,yeminlerini tutmayan Ermeniler’e kar?? asla ho?görülü davranmamak ve öç almak”.[28]
c-Ermeni ?htilal Federasyonu(Da?naksutyun-Ta?naklar):Çe?itli Ermeni örgütlerini bir araya getiren bir kurulu?tur.Milliyetçi Ermeniler,Ruslar ve Gürcüler taraf?ndan Çar rejimini devirmek amac? ile 1890 y?l?nda Tiflis’te kurulmu?tur.Eleba??lar? Christopher Mikealyan’d?r.Terör yolu ile hedefe ula?may? programlar?na esas kabul ettiler.Bunlara göre her türlü yola ba? vurulmas?,hükümet yetkililerine,kendilerine kar?? olanlara sald?r?lmas? ve halk?n silahland?r?lmas? dü?ünülüyordu.[29] Ta?naklar’?n as?l amac? ba??ms?zl?kt?.Ta?naksutyun Trabzon,?stanbul ve Van’da merkezler kurarak ilk önce Türkiye’de te?kilatlanmaya ba?lad?.Faaliyetlerini do?u ve bat? olmak üzere iki büro arac?l???yla yürütecekti.Bat? bürosu Paris,Londra, Brüksel,Berlin,Leipzig,Cenevre,Roma ve Milano’daki merkezleri arac?l???yla propaganda yolu ile Bat? kamuoyunu etkilemeye çal??acakt?.Do?u bürosu ise Osmanl? Devleti’ndeki terör ve isyan faaliyetlerini planlayarak,uygulamaya koyacakt?.[30] Federasyonun terörle amac?na ula?ma program?“propaganda,terör,yanda?lar?n yürütece?i ac?mas?z sava?”t?r.[31]
5-Ermeni Terör Örgütlerinin Eylem Stratejileri ve Terörist Faaliyetleri:
a-Türkler’i Olaylar?n ?çine Çekme Stratejileri:Teröristler Türkler’le-Ermeniler’i birbirine dü?ürmek için Bat?l? istihbarat te?kilatlar?n?n deste?i ile bir tak?m stratejiler geli?tirdiler.Amaçlar? Bat? kamuoyunun dikkatini çekmek ve dolay?s?yla yard?mlar?n? sa?lamakt?.Terör örgütlerinin maksad? gerçekten korkunçtu.H?nçak üyesi bir teröristin Robert Kolej müdürü Cyrus Hamlin’e söyledi?i ?u sözler bu korkunçlu?u gözler önüne sermektedir:“H?nçak birlikleri Türkler’i öldürmek için f?rsat arayacaklar,onlar?n köylerini yakacaklar ve sonra da?lara kaçacaklar.Tahriklere tahammül edemeyen Müslümanlar bunun üzerine müdafaas?z Ermeniler’e sald?racaklar ve onlar? o derece k?y?ma u?ratacaklar ki,Rusya insanl?k ve H?ristiyan medeniyeti ad?na, ülkeye girecek ve buras?n? ele geçirecektir.”Bu plana Hamlin’in kar?? ç?kmas? üzerine ayn? terörist ?unlar? söylemi?tir:“Biz Ermeniler serbestlik istiyoruz.Avrupa Bulgar terörüne ses verdi ve Bulgaristan’a serbestlik sa?lad?.Milyonlarca kad?n ve çocu?un ac? hayk?r??lar? ve kanlar?n?n akmas? üzerine bizimde sesimizi duyacakt?r...Biz ümidimizi kaybettik.Bunlar? yapaca??z.”[32]Gerçekten de bu sözler insan?n kan?n? donduracak mahiyette ve tipik bir terörist mant???n?n ifadesidir.Ermeni teröristlerin Bat?l?lar’?n da te?vikiyle siyasi emellerine ula?mak için yapt?klar? terörist eylemleri çok yak?ndan takip eden Rus Generali Mayewski’de ?unlar? yazmaktad?r:“komite reisleri hakikaten manyatize edilmi?lerdir.Pat?rt? ç?kararak, Müslümanlar? Ermeniler aleyhine sevk ederek milletleri aras?nda faal ve fedakar görüldüklerini zannediyorlard?.Ne olursa olsun mutlaka kan dökülmesi lüzumuna kani idiler.Ermeni kan? dökülünce hemen Avrupa(l?lar’?n)gelip Ermenistan’? yeniden ihya edece?ine iman etmi?lerdi.Ba?ka türlü bu derece vah?et irtikap edilemezdi.Londra’n?n emriyle binlerce hayat telef olur muydu? Buna sebep ne?Sonradan Ermeniler’i kesiyorlar diye ba??rabilmek!Daha do?rusu hem kendi kendini kesmek,hem de sonra(Türkler bizi)kesiyorlar,aman geliniz kurtar?n?z diye feryat etmek!”.[33]
b-Terörist Faaliyetleri:Terör örgütleri vakit geçirmeden yukar?daki fikirlerini gerçekle?tirmek için eylemlere giri?tiler. Nitekim 1890 ?ubat?nda Erzurum’da patlak veren isyan? H?nçak ajanlar? tertiplemi?lerdi.Erzurum isyan?n?n arkas?ndan ayn? y?l Kumkap?’da gösteri düzenlediler.1892-1893’te Kayseri,Yozgat,Çorum ve Merzifon’da olaylar ç?kard?lar.1894’te Sasun ve 1895’te Zeytun’da isyan ç?kartt?lar.?syan Osmanl? güvenlik kuvvetleri taraf?ndan bast?r?ld?.Ancak olay Ermeni teröristlerinin arzu etti?i ?ekilde dünya kamuoyuna aksettirildi.?ngilizlerin deste?i ile kurulmu? olan“Anglo-Armenian Committee”ve“Evangelical Alliance”gibi te?ekküller Ermeniler lehine propagandaya ba?lad?lar.?syan?,Türkler’in 25 Ermeni köyünü tahrip etti?i ve 20.000 ki?inin öldürüldü?ü ?eklinde dünyaya duyurdular.Bunun üzerine Türkler yabanc? konsoloslardan müte?ekkil heyetlere inceleme için izin verdi.?nceleme sonunda tahkik komisyonlar? olaylar?n mübala?al? ?ekilde aksettirildi?ini,gerçeklerin böyle olmad???n? rapor halinde yazd?lar.Ancak isyan bat? kamuoyuna Ermeniler’in istedi?i ?ekilde ve yanl?? olarak aksettirilmi?ti.[34]Tahkik komisyonlar?n?n raporlar? kan,vah?et ç??l?klar? aras?nda tabii ki gölgede kalm??t?.[35]
Osmanl? Devleti iyi niyetini göstermek için do?udaki alt? vilayette ?slahat çal??malar? ba?latt?.Ancak Ermeni terör örgütlerinin gerçek niyeti bölgede ?slahat yap?lmas?n? sa?lamak olmad??? için yeniden eylemlere ba?lad?lar.Zira yap?lacak ?slahatlarla Ermeniler’in ellerindeki baz? kozlar?n al?naca?? korkusu hakimdi teröristlerde.Bunu önlemek için 30 Eylül 1895’te ?stanbul’da bir protesto yürüyü?ü düzenlediler.Ermeniler’in bu hareketine kar?? Müslümanlar?n tepkisi çok sert oldu. Terörist gruplar?n istedikleri yine olmu?,s?k? yönetim ilan edilmi?ti.Arkas?ndan ise Türkler aleyhine yo?un bir propaganda ba?lam??t?.[36]
Ermeniler yapt?klar? her eylemde arkalar?nda Bat?l? devletleri gördükçe faaliyetlerini iyice artt?rd?lar.1896’da Van isyan ç?kartt?lar.?stanbul’da Osmanl? Bankas? binas?n? 26 A?ustos 1896’da i?gal ederek dikkatleri üzerlerine çekmeye çal??t?lar. Ancak bu sefer kanl? eylemlerinin dozunu kaç?rm?? ve binlerce masum insan?n ölümüne sebep olmu?lard?r.Teröristlerin ölçüyü kaç?rmalar? baz? yabanc?lar?n bile tepkisine sebep olmu?tur.?ngiltere’nin ?stanbul Maslahatgüzar? Herbert onlar?“ne kadar itham edilseler yine de az gelecek suçlular”olarak k?nam??t?r.[37]Fakat bu onun ?ahsi ve insani dü?üncesi idi.Zira ?ngilizler’in Osmanl? politikas? de?i?medi?inden,teröristler ?ngiltere’nin himayesinde olarak yurt d???na ç?kar?lm??t?r. Maslahatgüzar istemese de,teröristleri k?nasa da,hükümetinin emirlerine kar?? gelemeyecekti.
Bat?l? devletlerin bir müddet için ilgilerinin azalmas? Ermeni teröristleri yeni aray??lara itmi?tir.Ta?naklar Ermeni meselesini yeniden canland?rmak için dünyada çok büyük yank? meydana getirecek olan bir plan? sahneye koydular.O da Osmanl? Padi?ah? II.Abdülhamid’e suikast tertibi idi(21 temmuz 1905).Ancak ?ans eseri olarak padi?ah?n Y?ld?z Camii’nde biraz fazla durmas? ve bomban?n vaktinde patlamas?,muhtemel bir büyük faciay? önlemi?tir.Dolay?s?yla terör yolu ile dünya kamuoyunda seslerini duyurmak isteyen Ermeni teröristlerin istedikleri bu sefer olmam??t?r.
Osmanl? yönetimine muhalif olan yerli gruplarla da i?birli?i yapan Ermeniler,sürekli gündemde kalmak için terör ve bölgesel isyan stratejilerini sürdürmü?lerdir.Bu amaçla 1909’da Adana’da isyan ç?kartt?lar.[38]Ancak isyan güvenlik güçleri taraf?ndan bast?r?ld?.Ermeni teröristler ?ttihat ve Terakki Partisi iktidara geldikten sonra da ayn? ?ekilde eylemlerine devam etmek istediler.Fakat ?ttihatç?lar’la ters dü?tüler.Osmanl? Devleti’nin 1914 y?l?nda Almanlar’?n yan?nda I.Dünya Sava??na girmeleri,Ermeniler’e Do?u Anadolu’da yeniden eylem yapmak için f?rsat verdi.Ruslar’la i?birli?i yapmaya ba?lad?lar.Ruslar Tiflis,Gümrü ve Sar?kamk??’da Osmanl? tebaas? Ermeniler aras?nda gizli propagandalara giri?tiler.Rusya daha önce pek tutmad??? Ermeni liderleri ile anla?arak,onlar?n terörist faaliyetlerini desteklemeye ba?lad?.Terörist Antranik,Armen Garo (Karakin Past?rmac?yan),Dro(Drastamat Kanayan)ve Sivasl? Murad gibiler Rusya’ya geçtiler.Rus ordusunda milislerin ve terörist gruplar?n eleba??l???na getirildiler.[39]Türk ordusunu arkadan vurmaya ba?lad?lar.Ermeni terör kurulu?lar? istediklerine kavu?mu? ve büyük Ermeni kitlelerini pe?lerine takm??lard?.Bat?l? istihbarat kurulu?lar?n?n ve Avrupa bas?n?n deste?i ile Ermeni terör gruplar? arzu ettikleri ortam? yakalam?? ve bölge halk?n? hemen hemen isyan?n içine çekmi?lerdi.Bölgede top yekun bir isyan?n ba?lamas?,Türk yöneticileri gerçekten de zor durumda b?rakm??t?.Harp sebebi ile zaten zor durumda olan idareciler,baz? radikal tedbirler alma yolunu seçtiler.Bölgedeki mahalli idareciler ve Te?kilat-? Mahsusa elemanlar?n?n ?stanbul’a gönderdikleri vesikaya dayal? bilgiler sonucu isyana kat?lan Ermeniler’in toplu olarak devletin ba?ka topraklar?nda iskana mecbur edilmeleri karar? al?nd?.Kamuoyunda“Ermeni Tehciri”olarak bilinen hadise budur.
c-Bozgunculu?a Kar?? Olan Ermeniler’i Korkutma-Y?ld?rma Faaliyetleri:Ermeni terör örgütleri yukar?da aç?kland??? gibi Türklere kar?? terör uygulamakla kalmam??t?r.Amaçlar?na ula?abilmek için baz? Ermeni vatanda?lar?na da tehdit,?antaj hatta suikast yapmaktan çekinmemi?lerdir.Böylece Ermeni vatanda?lar? öldürmek suretiyle hem Türkler aleyhine propaganda yapacaklar; hem de tarafs?z kalmak isteyen Ermeniler’i korkutma yolu ile olaylar?n içine çekeceklerdir.H?nçak Komitesi ileri gelenlerinden Rus Vard Badrikof ?stanbul’a gelir gelmez bu tarz faaliyetleri h?zland?rm??t?r.Terör örgütünün metotlar? çerçevesinde ?stanbul’da baz? zengin Ermeniler’e tehdit mektuplar? yollanarak te?kilata para temin edilmi?tir.Bununla da yetinmeyerek suikastlar yap?larak psikolojik bask? ve korkutma yoluna gidilmi?tir.[40]H?nçak Komitesi ?stanbul ?ubesi’nin emir ve tahrikiyle yap?lan suikast ve baz? cinayetler ?unlard?r:Avukat Haçik Efendi,me?hur terörist Hamparsum Boyac?yan’?n 5 lira vererek kand?rd??? 18 ya?lar?nda Be?ikta?l? Armenak’?n b?çakl? sald?r?s?nda ölmü?tür.Yine Boyac?yan ve arkada?? Markar Viramyan taraf?ndan kand?r?lan Sahak isimli 18 ya?lar?nda bir Ermeni genci Gedik Pa?a Kilisesi Vaizi Dacet Vartabet’e kilisede b?çakla sald?rarak yaratam??t?r.Zira papaz örgütlerin bozgunculu?una kar?? ç?kan vaazlar vermektedir.Ermeni cemaat? üzerinde etkili olan ve dinda?lar?n? terör örgütleri konusunda uyaran din adamlar? özellikle örgütün hedefleri aras?ndad?r. Patrikhane Kilisesi Ba? Papaz? Sökyas Efendi,Eski Ermeni Patri? Horen A??kyan Efendi,eski rahiplerden Mampre Efendi gibi din adamlar?na hem de ibadethanelerinde tabanca ile suikast düzenlenmi?tir.[41]
C-TEHC?R KARARI VE UYGULAMASI:
Yukar?da anlat?lan terör ve isyan olaylar? kar??s?nda hükümet çaresiz baz? kararlar? almak ve uygulamak zorunda kalm??t?r. Ermeniler’in s?n?ra yak?n yerlerde Rus ordusu ile i?birli?i yapmalar?,jandarma ile çat??malar? ve Kilikya-?skenderun bölgesine ?ngiliz ve Frans?z donanmalar?n?n ç?karma yapacaklar?n? dü?ünerek baz? eylemlerde bulunmalar?,?çi?leri Bakanl???’n? harekete geçirmi?tir.Birinci Dünya Sava??’ndaki ilk yenilginin ard?ndan istilac? ordulara gösterilen silahl? Ermeni deste?i, Alman Genelkurmay?’n?n da ?srarl? önerileriyle Tehcir karar?n?n al?nmas?na sebep olmu?tur.Tehcir karar?nda,ordunun hareket alan?n? güvenceye almak ve Müslümanlarla Ermeniler aras?ndaki çat??malar? önlemek amac? oldu?u aç?kt?r.Bu amaç do?rultusunda Do?u Anadolu ve Kilikya bölgesinde oturan bir k?s?m Ermeniler Güney illerine(Suriye’ye)göç ettirilmi?tir.[42]Dahiliye Naz?r? Talat Pa?a bakan olarak,kendi inisiyatifini kullanarak hükümet karar? ve geçici bir kanun olmadan,24 Nisan 1915 y?l?nda Do?u Anadolu ve Kilikya’da isyan eden bir k?s?m Ermeniler’i Tehcire tabi tutmu?tur.Bu çok a??r sorumlulu?u tek ba??na üzerine almaktan çekinmemi?tir.Talat Pa?a,tehlikenin büyüklü?ü ve aciliyeti yüzünden kendini çabuk davranmak zorunda hissetmi?tir. Ayr?ca sadrazamla kabine üyelerini bir oldu bitti kar??s?nda b?rakmas?,istedi?i karar? çabuk alabilmekten,baz? itirazlarla kar??la?maktan ve dolay?s?yla vakit kaybetmekten korktu?unu göstermektedir.Nitekim Halil Mente?e Bey’in hat?ralar?[43]ve I. Dünya Sava??’n?n akabinde kurulan Divan-? Ali’de Sait Halim ve Talat Pa?a kabinesi üyelerinin sorgulanmalar? s?ras?nda verdikleri ifadeler de bunu göstermektedir.[44]?tilaf Devletlerinin olay? çarp?tarak konuyu Ermeni katliam? gibi göstererek protesto etmeleri üzerine,Talat Pa?a uygulad??? karar?n sorumlulu?unu daha fazla ta??yamayaca??n? dü?ünerek bir bakanlar kurulu karar? ç?kartmak lüzumu hissetmi?tir.Bunun üzerine 26 May?s 1915’te(13 may?s 1331) Dahiliye Nezareti’nden Sadaret’e bir tezkere gönderilmi?tir.Gelen tezkerede Tehcirin gerekçeleri aç?klanmaktad?r.Buna göre Ermeniler ?u suçlar? i?lemi?lerdir:[45]
a-Harp bölgelerine yak?n oturan bir k?s?m Ermeniler,dü?mana kar?? hudutlar? korumakla görevli askerin i?ini zorla?t?rmaktad?rlar.
b-Askere Erzak ve mühimmat naklini güçle?tirmektedirler.
c-Dü?man ile i?birli?i yapmakta ve ayn? gayeleri payla?maktad?rlar.
d-Bir k?sm? dü?man saflar?na kat?lmaktad?r.
e-Memleket içinde askeri birlik ve suçsuz halka silahl? sald?r?da bulunmaktad?rlar.
f-?ehir ve kasabalara sald?rarak katil ve ya?mac?l?kta bulunmaktad?rlar.
g-Dü?man deniz kuvvetlerine erzak sa?lamaktad?rlar.
h-Müstahkem mevkileri dü?mana göstermektedirler.
Bu tezkereden bir gün sonra 27 May?s 1915’te“Vakt-i Seferde ?craat-? Hükümete Kar?? Gelenler için Cihet-i Askeriyece ?ttihaz Olunacak Tedabir Hakk?nda Kanun-U Muvakkat”[46]ç?kar?l?r.Bu kanun Dahiliye Nezareti taraf?ndan uygulanan Tehcir i?inin orduya devredilmesini veya ikisi taraf?ndan uygulanmas?n? gerektiriyordu.Dahiliye Nezareti’nin 26 May?s 1915 tarihli tezkeresi ile istedi?i karar,30 May?s 1915’te“Meclis-i Vükela”karar? olarak ç?kar.Bu kararda göçe tabi tutulan Ermeni vatanda?lar için al?nacak tedbirler ise ?öyle aç?klanmaktad?r:[47]
a-Nakli gerekenler,gidecekleri yerlere kadar emniyet ve refah içinde sevk edilecekler.
b-Yollarda istirahatlar?,can ve mal emniyetleri sa?lanacak,
c-Gittikleri yerlerde kesin iskanlar? sa?lan?ncaya kadar,geçimleri için kendilerine göçmen ödene?inden yard?m yap?lacak,
d-Eski mali durumlar?na uygun olarak kendilerine mal ve arazi da??t?lacak,
e-Hükümet taraf?ndan ev yapt?r?lacak,
f-Çiftçilere tohumluk,evvelce sanatkar olanlara meslekleri ile ilgili aletler da??t?lacak,
g-Terk ettikleri mallar?ndan geriye kalanlar kendilerine verilecek,bu olmad??? taktirde bunlar?n kar??l??? para olarak verilecek,
h- Bo?alt?lan ?ehir ve kasabalarda Ermeniler’e ait gayri menkullerin say?m? yap?lacak,bunlar?n cins ve k?ymetleri,miktarlar? tespit edilecek ve buralara yeni yerle?ecek göçmenlere verilecek,
?-Buralara yerle?ecek göçmenlerin meslekleri olmad??? için kullanamayacaklar? mallar, yani zeytinlik, dutluk, ba?, portakal bahçeleri, dükkan, han, fabrika ve depo gibi gelir getirecek ta??nmazlar aç?k artt?rma ile sat?lacak veya kiralanacak,bu gelirler uygun bir ?ekilde göçe zorlanan ilk sahiplerine verilecektir.Tehcir’den sonra Ermeni mallar? ile ilgili kanun 26 Eylül 1915(13 Eylül 1331)’de“Ahar Mahallere Nakledilen E?has?n Emval ve Düyun ve Matlubat-? Metrukesi Hakk?nda Kanun-u Muvakkat”ad? ile ç?kar?l?r.[48]
Bu kanun 30 May?s 1915 tarihli“Meclis-i Vükela”karar?nda bir tak?m de?i?iklikler yapmaktad?r.Ç?kar?lan bu kanunun genel anlam? ?udur:Tehcire u?ram?? olanlar?n yerlerindeki bütün mal ve mülklerinin tasfiye edilece?i,dolay?s?yla oralara dönecek olsalar bile pek az?n?n tutunabilece?idir.Bundan ba?ka tasfiyelerde kendileri veya adamlar? bulunamayaca??ndan menfaatlerinin ancak resmi te?kilatlarca korunabilece?idir.[49]Bu geçici kanunun uygulamas? ile ilgili olarak 8 Kas?m 1915’te“Ahar Mahallere Nakledilen E?has?n Emval ve Düyun ve Matlubat-? Metrukesine Mütedair 17 Zilkade 1333 Tarihli Kanun-u Muvakkat?n Suret-i icras? Hakk?nda Nizamname”[50]adl? 25 maddelik uygulama yönetmeli?i ç?kar?l?r.Yönetmelikte uygulama ile alakal? her ?ey teferruat? ile yaz?lm??t?r.
Ermeni Tehciri,olabilecek,yani ihtimal dahilindeki bir Ermeni isyan?na kar?? dü?ünülmü? bir tedbir de?ildir.1915 Tehciri, fiilen ortaya ç?kan isyana ve dü?man ordusu ile i?birli?ine kar?? al?nan ve o günün ?artlar? içinde kaç?n?lmaz olan tats?z bir olayd?r.[51]Bir hükümet,bir devlet mecburi sebeplerle,üstelik bir k?s?m vatanda?lar?n?n kendi davran??lar?ndan dolay? zorunlu göçe tabi tuttu?u halk? için bu denli tedbirler almay? dü?ünürse,bu kadar ayr?nt?l? olarak göçü planlamaya çal???rsa, buna soyk?r?m? gayesinden kaynaklan?yor denilmesi mümkün mü?Yukar?da belirtilen fiillerden dolay? bir k?s?m vatanda??n? ba?ka yerlere iskana mecbur kalan bir hükümet bu yapt?klar?ndan dolay? suçlanabilir mi?Elbette suçlanamaz.Bunun tersi bir dü?ünce tarafl?,ac?mas?z bir hüküm olur.Bununla birlikte 1915 Tehcir uygulamas? s?ras?nda bu talimata ayk?r? hareket edenler elbette olmu?tur.Ku?kusuz idare bu i?lemi uygularken,aktif Ermeni militanlar? ile sivil halk?n çat??maya kar??mayacak unsurlar?n? ay?rt edemezdi.Tehcir i?lemini kimi idareciler kans?z bir biçimde gerçekle?tirdi.Bir k?s?m idareciler ise sorumsuz ve genelde beceriksizce davrand?lar.Bir çok yerde ise intikamc? unsurlar ya?ma ve kat? olaylar?na giri?tiler.Ula??mdaki imkans?zl?klarda üstüne binince istenmeyen olaylar zinciri,kar??l?kl? ac?lar,çat??malar ve bo?azla?malar devam etti.Nitekim Tehcir yapmakla suçlanan Talat Pa?a da,1 Kas?m 1918 tarihli son ?ttihat ve Terakki kongresinde yapt??? konu?mada,istenmeyen baz? olaylar?n oldu?unu kabul etmi?tir.Ancak talimata uymayanlar yarg?lanarak gerekli cezalara çarpt?r?lm??lard?r.Bu meyanda 1397 ki?inin, idam da dahil çe?itli cezalara çarpt?r?ld?klar? bilinmektedir.[52]
D-SOYKIRIM ?DD?ALARI VE BAZI BATILILAR NE DÜ?ÜNÜYOR?
Ermeni meselesinin oldu?undan farkl? olarak gösterilmesi için Bat?l?lar her türlü propaganda ve faaliyette bulunmu?lard?r. Soyk?r?m iddialar?n? güçlendirmek için 1915-1917 aras?nda birçok Ermeni öldürüldü?ünü iddia etmektedirler.Bat?l?lar ve Ermeniler’in propagandas?na göre I.Dünya Harbi s?ras?nda meydana gelen olaylarda ölenlerin say?s? her y?l artt?r?lmaktad?r. 1918’de 600 bin,sonraki y?llarda 800 bin ve 1968’de de bu say? 1.5 milyona ula?m??t?r.Halbuki bütün imparatorluk s?n?rlar? dahilinde ya?ayan Ermeni nüfusu Patrikhaneye göre 2.5 milyon,Lozan’a kat?lan Ermeni heyetine göre 2.250 bin,Ermeni tarihçi Kevork Aslan’a göre 1.8 milyon,Frans?z Sar? Kitab? ve Britanicca Ansiklopedisi’ne göre ise 1.5 milyondur.Bu durumda Suriye’ye,Arjantin’e,ABD,Fransa ve Avrupa’n?n çe?itli yerlerine kendi istekleri ile göçen Ermeniler acaba bu hesab?n neresindedirler?Bu rakamlarda göstermektedir ki Ermeni Tehciri s?ras?nda soyk?r?m yap?ld??? iddias? do?ru de?ildir.Ayr?ca Ermeni terörü s?ras?nda teröristlerce öldürülen Türkler’in say?s?n?n hesab?n? ise kimse tutmamaktad?r.[53]
Ancak bir k?s?m insafl? ve gerçekleri görenlerin meseleye bak??? çok farkl?d?r.Her ?eyden önce soyk?r?m nedir?Bunu do?ru bir biçimde ortaya koymak laz?md?r.Soyk?r?m ayn? milletten,soydan,?rktan veya dinden olan insanlar?n olu?turdu?u bir toplulu?u bilinçli ve planl? bir biçimde ortadan kald?rmak demektir.[54]Dolay?s?yla her bo?azla?ma,her etnik çat??ma soyk?r?m (genocide)olarak nitelendirilemez.Soyk?r?m için gerekli olan ön yarg?lar,küçümseyici ifadeler,olumsuz bir ayr?mc?l?k Osmanl?-Türk kültüründe yoktur.Dolay?s?yla 1915’te soyk?r?m olmam??t?r.Bat?l? ilim adamlar?ndan Bernard Lewis,Gilles Veinstein ve Frans?z avukat Georges de Maleville gibi baz?lar? da zaten Ermeni soyk?r?m? iddialar?n? kabul etmemektedir.[55]
Birinci Dünya Sava??’n?n karga?al? günlerinde Bat?l? bir k?s?m devlet adamlar? ve askerleri Ermeni Tehciri’ni soyk?r?m kabul edip Osmanl?lar’? suçlarken,olaylara tarafs?z ve so?ukkanl? bakabilenler aksine Ermeniler’i suçlamakta ve Osmanl?lar’? hakl? bulmaktad?rlar.Mesela o zamanki Avusturya-Macaristan Askeri Ata?esi Pomiankowski Türk hükümetinin iyi niyetine kar??l?k Ermeniler’in devlet aleyhtar? olduklar?n? ?öyle anlatmaktad?r:“Jön Türklerin Ermeniler’e pek iyi davranmad??? söyleniyordu. Jön Türkler’in yurt d???nda sa?lad??? bir deste?i yoktu ve bundan dolay? Bab-? Ali’yi askeri-siyasi durum de?i?ikli?i endi?elendiriyordu.Ermeni halk?n?n halet-i ruhiyesini iyi bilen Talat ve Enver Pa?alar,harbin ba?lamas? ile birlikte Ermeni liderlerini yanlar?na ça??rarak onlar? dü?mandan yana olmamalar? ve bilhassa Ermeni halk?n?n Osmanl? ordusuna kar?? bir misillemede bulunmamas? yolunda uyard?lar.Fakat bu ikazlara ra?men Ermeniler,gene de Türkiye aleyhine hasmane davran??larda bulunmaktan ve hatta Türk birliklerine kar?? sald?rmaktan hiç çekinmiyorlard?.Harbin ba?lamas?ndan hemen sonra,Ermeni as?ll? pek çok asker ile subay ba?lar?nda bir Ermeni mebusu ile s?n?r? geçtiler”[56]
Almanya’n?n ?stanbul’daki büyük elçisi Vangenhaym 10 haziran 1913 tarihli raporunda ?u tespitlerde bulunmaktad?r:“Türk Devleti’nde Ermeniler’in durumunun çok iyi oldu?unu hiç kimse iddia edemez.Fakat öte yandan Türkler’in,Ermeniler’den daha iyi oldu?unu...kimse ispat edemeyecektir.Türk Hükümeti Ermeniler için bir ?ey yapmak zaruretine tamamen kani ve Ermeni emellerini elinden geldi?i kadar yerine getirmeye haz?rd?r.Ermeniler,Türkiye’de bugün Rusya’da Yahudiler’in,Lehliler’in ve Finliler’in bulunduklar? duruma nisbeten daha iyi durumda bulunuyorlar.Buna ra?men bugün en cezri vas?talarla çal??an bir propaganda dünyan?n her taraf?nda,ErmeniIer’in çektikleri azaplar?n günden güne fazlala?t??? ve bugün Avrupa’n?n müdahalesini elzem k?lacak bir yüksek noktaya eri?ti?i intiba?n? uyand?rmaya u?ra?maktad?r.”[57]
Almanya,Temmuz 1915’te Amerika hükümetinin Osmanl? Devleti üzerinde bask? yapmas? için kendisine yapt??? ba?vurulara ald?r?? etmemi?tir.Yine 1915’in sonlar?na do?ru Almanya’n?n merkez Katolik komitesi ve Alman Protestanl???n?n ileri gelenleri, Ba?bakan Betman Holveg’e(Bethmann-Hollweg)ba?vurup Ermeni Tehciri’nden ?ikayetle s?zlan?rlar.O,kar??l?k olarak ?unlar? söyler:“Hükümet bu güne kadar yapm?? oldu?u gibi bundan sonra da nüfuzunu,H?ristiyan uluslar?n dinleri yüzünden bask? ve zulme u?ramamalar? için kullanmay? ba?l?ca görevleri aras?nda sayacakt?r.Alman H?ristiyanlar?,aç?klad?klar? kayg? ve isteklerin göz önünde bulundurulmas? için elimden her geleni yapaca??ma güvenebilirler.”Böylece ba?bakan,Ermeniler’in dinleri yüzünden de?il,siyasal davran??lar? yüzünden y?k?ma u?rad?klar?n? ziyaretçilerine anlatmak istemi?tir.[58]
O günleri bizzat ya?ayan Alman Generali Bronsart 24 Temmuz 1921 tarihli Deutsche Allgemenie Zeitung Gazetesi’nde ?öyle yazmaktad?r:“Eli silah tutan Müslümanlar?n hepsi Türk ordusunda bulundu?u için,Ermeniler taraf?ndan savunmas?z kalan halk aras?nda korkunç bir katliam yapmak kolayd?.Çünkü Ermeniler cephede Ruslar taraf?ndan ba?lanm?? olan Do?u ordusunun yanlar?na ve gerilerine sarkmakla yetinmeyerek,bu bölgedeki Müslüman halk? silip süpürüyordu.Tan?k oldu?um Ermeniler’in zulümleri, Türkler’in yapt??? iddia edilen zulümlerden çok daha kötü idi.”[59]
Bir Frans?z subay? da Ermeni soyk?r?m? iddialar? ile ilgili olarak bir gazeteciye ?unlar? anlatm??t?r:“E?k?ya hikayeleri ile bizi aldatt?lar.Asl?nda H?ristiyan katliam? diye bir ?ey olmam??t?.Sadece h?yanet edenlerin idam? vuku bulmu?tur.?çeride Ermeniler memleketi Ruslar’a teslim ettiler.Bu ?slah olmaz bozgunculara kar?? kendilerini savunmak için Türkler köklü tedbirler ald?lar.Sava? esnas?nda dü?man ile kar?? kar??ya iken s?rt?n?za hançer saplamak isteyen alçaklara kar?? merhametsizce hareket etmek tamamen hakl? bir davran??t?r.”[60]
SONUÇ:
Ermeni meselesi ve buna ba?l? olarak ortaya at?lan soyk?r?m iddialar? gerçekçi de?ildir.Ayn? zamanda gerçekten Ermeni halk?n?n ba??ms?zl??? ve hürriyeti için ç?kar?lm?? bir mesele de de?ildir.Osmanl? Devleti’ni ortadan kald?rmak isteyen büyük güçlerin,?ark Meselesi çerçevesinde di?er az?nl?klar gibi Ermeniler’i de kullanarak as?l amaçlar?na ula?mak için ç?kard?klar? suni bir meseledir.Tarafs?z ve ilmi metotlarla olaylar incelendi?inde,bunun böyle oldu?unu görmek mümkündür.Yüzy?llarca Türkler’le yan yana ve hiçbir problemi olmadan ya?ayan sad?k tebaa niçin XIX.yüzy?la gelince h?rç?nla?t?,isyana kalk??t?? Gerçekten de iddia edildi?i gibi Osmanl? yöneticilerinin yönetim anlay??lar? m? de?i?ti?Çok kuvvetli olduklar? zamanlarda, imkanlar?n?n doru?unda olduklar? devirlerde,Ermeni az?nl??a soyk?r?m uygulamad?lar da,güçlerinin azald???,bitti?i dönemde mi soyk?r?m ak?llarIna geldi?Böyle bir iddia elbette akl? selim sahibi hiçbir kimse taraf?ndan kabul edilemez.O halde bu iddialar nereden ç?kt??Bu mesele Bat?l?lar’?n Osmanl? Devleti’ni payla?mak,stratejik öneme sahip bölgelerini ele geçirmek için ba?vurduklar? klasik“parçala,böl ve yut”politikalar?n?n sahneye konulmas?ndan ba?ka bir ?ey de?ildir.Devletleraras? rekabet yüzünden birbirlerine kar?? aç?k vermemek,uluslararas? arenada suçlu duruma dü?memek için ma?a olarak Ermeniler’i kullanm??lard?r.Sahnenin arkas?nda daima bat?l? güçler vard?r.Sahnenin önünde ise Ermeniler’i temsil itti?ini iddia eden terör örgütleri bulunmaktad?r.Örgüt kurucular?n?n hemen hemen hiçbiri Türkiye’yi görmemi?,Rusya’dan Avrupa’ya gelme zengin Ermeni çocuklar?d?r.Ermeni halk?n? tuza?a dü?ürmek için gerekli alt yap? zaman içerisinde haz?rlanm??t?r.Önceleri Ermeni halk?n?n tarihini,dilini,kültürünü ara?t?rmak gibi çok masum gözüken bir yol izlenmi?tir.Ermeniler aras?na milliyetçilik tohumlar? saç?lm??t?r.Bu faaliyetlere ilgi duyan bir k?s?m Ermeni vatanda?lar kabiliyetleri ölçüsünde bat? ülkelerinde ve Rusya’da e?itime tabi tutulmu?lard?r.Terör örgütleri ve istihbarat te?kilatlar? taraf?ndan yeterli e?itimden geçirilen bu ?ah?slar bilahare kendi örgütlerini kurmu?lard?r.Kendi örgütlerine kavu?an ve bat?l? istihbarat te?kilatlar?n?n deste?i ile baz? terörist eylemlerde bulunan bu ki?iler,yakman?n y?kman?n öldürmenin tad?n? alm??lard?r.Bundan sonra ok yaydan ç?km??t?r. Gerçekten de ba??ms?zl?klar?na kavu?acaklar?n? sanan,olaylar?n perde arkas?n? bilmeyen Ermeni halk? da bu terör örgütlerine destek vermi?lerdir.Topyekün isyana kalkan bir az?nl???n hazin sonunun ne olaca??n? kestiremeyen bir k?s?m Ermeni halk?, do?du?u büyüdü?ü topraklardan uzakla?t?r?ld??? zaman gerçeklerle yüz yüze gelmi?tir.Ama i? i?ten geçmi?tir.Zira Osmanl? yönetimi kendisine kar?? isyan eden,sava? zaman? cephe gerisinde kendisini arkadan vuran,dü?manla i? birli?i yapan,baz? yörelerde ve ?ehirlerde terörist eylemlerde bulunanlara kar?? me?ru müdafaa hakk?n? kullanm??t?r.Dünyan?n neresinde olursa olsun bu tarz davran??ta bulunanlara kar?? herkes bu ?ekilde davran?rd?.Oysa Osmanl? yöneticileri teröristlere ve onlara alet olan bir az?nl??a kar?? hukuk kurallar? çerçevesinde muamele etmeye azami derecede gayret göstermi?lerdir.Ancak ola?anüstü günlerin ya?and???,terörist olaylar sonucu haks?zl??a u?rayan ve olaylar?n s?cakl???n? derinden hisseden insanlar?n kar??l?kl? olarak birbirlerine dü?man oldu?u bir ortamda,istenmeyen baz? olaylar elbette olmu?tur.Yukar?da da aç?kland??? üzere zaten Tehcir karar?n? alan ve uygulayan yöneticilerde bu gerçekleri kabul etmekte,üzüntülerini dile getirmektedirler.O halde Tehcir karar?,uluslararas? hukuk metinlerinde aç?klanan soyk?r?m tarifine uymamaktad?r.Yani bir soyk?r?m de?ildir. Osmanl? Devleti,milli birlik ve bütünlü?üne,ba??ms?zl???na yap?lan bir sald?r?ya kar?? her devletin yapmas? gerekeni ve yapt???n? yapm??t?r.Bugün Ermeni soyk?r?m? iddias?nda bulunanlar,Tehcir karar?ndan dolay? Osmanl? yöneticilerini suçlamak yerine,rahat ve huzur içinde Osmanl? topraklar?nda ya?ayan bir az?nl??? suça iten,onlar?n terörist eylemlerini alenen destekleyen,insanl?k suçu i?leyen Bat?l? devletleri ve Rusya’y? yarg?lasalar,insanl?k tarihine çok daha büyük bir hizmette bulunmu? olurlar.
*K?r?kkale Üniversitesi,Tarih Bölümü Ö?retim Üyesi,K?r?kkale
[1]Ercüment Kuran,Türk ?slam Kültürüne Dair,Ankara 2000,s.57;Gülnihal Bozkurt,Gayri Müs?im Osmanl? Vatanda?lar?n?n Hukuki Durumu(1839-1914),Ankara 1989,s.10-11
[2]Nejat Göyünç,Osmanl? ?daresinde Ermeniler,Gültepe yay.,(b.y.Yok)1983,s.49;Kuran,a.g.e.,s.57.
[3]Göyünç,a.g.e.,ss.49-50.
[4]Esat Uras,Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi,?stanbul 1976,s.150.
[5]Kuran,a.g.e.,ss.57-58.
[6]Helmuth von Moltke,Türkiye Mektuplar?(Çev.Hayrullah Örs),?stanbul 1969,ss.35,40.
[7]Göyünç,a.g.e.,s.50-52;Joseph Pomiankowski,Osmanl? ?mparatorlu?u’nun Çökü?ü(Çev.Dr.Kemal Turan),?stanbul 1997,s,140.
[8]Yulu? Tekin kurat,“Do?u Anadolu’da Ermeni Sorunu(1900-1920)”,Tarih Boyunca Türklerin Ermeni Toplumu ile ?li?kileri Sempozyumu(8-12 Ekim 1984 Erzurum),Ankara 1985,s.227.
[9]Georges de Maleville,1915 Osmanl?-Rus Ermeni Trajedisi(Çev.Necdet Bakkalo?lu),?stanbul 1998,s.80.
[10]Bayram Kodaman,Sultan II.Abdülhamid Devri Do?u Anadolu Politikas?,Ankara 1987,s.108.
[11]Yulu? Tekin Kurat,Henry Layard’?n ?stanbul Elçili?i,Ankara 1968,s.160.
[12]Mayewski,Van ve Bitlis Vilayetleri Askeri ?statistiki,?stanbul 1914,s.128.
[13]Münir Süreyya,Ermeni Meselesinin Siyasi Tarihçesi(1877-1914),BDA.Genel Müdürlü?ü Osmanl? Ar?ivi Daire Ba?kanl??? yay., Ankara 2001,s.103.
[14]Göyünç,a.g.e.,ss.54-55.
[15]Kuran,a.g.e.,s.58.
[16]Bilal N.?im?ir,“Ermeni Propagandas?n?n Amerika Boyutu Üzerine”,Tarih Boyunca Türklerin Ermeni Toplumu ?le ?li?kileri Sempozyumu(8-12 Ekim 1984 Erzurum),Ankara 1985,s.92.
[17]Kuran,a.g.e.,s.66-67;Sultan Abdülhamit,Siyasi Hat?rat?m,?stanbul 1984,s.81;?im?ir,a.g.m.,ss.94-98.
[18]Mim Kemal Öke,Ermeni meselesi,?stanbul 1986,s.92.
[19]Öke,a.g.e.,ss.92-93.
[20]Göyünç,a.g.e.,s.55.
[21]Ermeni Komiteleri(1891-1895),Ba?bakanl?k Devlet Ar?ivleri Genel Müdürlü?ü Osmanl? Ar?ivi Daire Ba?kanl??? Yay?nlar?, Ankara 2001,s.2-3;Nejat Göyünç,“Osmanl? Devleti’nde Ermeniler Hakk?nda”,Osmanl?’dan Günümüze Ermeni Sorunu,Yeni Türkiye yay., Ankara 2000,s.39.
[22]Göyünç,a.g.e.,ss.62-64;Kamuran Gürün,Ermeni Dosyas?,Ankara 1983,s.129(Portakalyan’?n ö?rencisi terörist dokuz ki?i ?unlard?r:Terlemezyan,Grigor Terlemezyan,Ruben ?atavaryan,Grigor Adian,Grigor Acemyan,M.Barutciyan,Gevord Hanc?yan,Grigor Beozikyan,Gare?in Manukyan);Göyünç,a.g.m.,s.40;Maleville,a.g.e.,s.84.
[23]Hüseyin Naz?m Pa?a,Ermeni Olaylar? Tarihi,Ankara 1994,cilt.I,ss.120-125.
[24]Öke,a.g.e.,s.94;Nur?en Maz?c?,Uluslararas? Rekabette Ermeni Sorununun Kökeni(1878-1918),?stanbul 1987,ss.31-32.
[25]Göyünç,a.g.e.,s.64.;?hsan Sakarya,Belgelerle Ermeni Sorunu,Ankara 1992,s.76;Kuran,a.g.e.,s.60.
[26]Öke,a.g.e.,s.94-95;Gürün,a.g.e.,ss.130-131.
[27]Ermeni Komiteleri,ss.11-15.
[28]Maleville,a.g.e.,s.85.
[29]Göyünç,a.g.e.,ss.64-65;Kuran,a.g.e.,s.60;Turgay Uzun,“Osmanl? Devleti’nde Milliyetçilik Hareketleri ?çerisinde Ermeniler”,Osmanl?’dan Günümüze Ermeni Sorunu,Yeni Türkiye yay.,Ankara 2000,s.91.
[30]Sakarya,a.g.e.,ss.87-92(Do?u Bürosu,Anadolu’nun Giresun,Harput,Diyarbak?r hatt?n?n do?usunu,Rus Kafkasya’s?n? ve ?ran’? kapsar.Bat? Bürosu Anadolu’nun Giresun,Harput,Diyarbak?r hatt?n?n bat?s?n?,Balkan Yar?m Adas?’n?,Amerika,M?s?r,Rusya ve bütün yabanc? memleketleri kapsar.);Öke,a.g.e.,s.95;Gürün,a.g.e.,ss.132-134;Nur?en Maz?c?,Uluslararas? Rekabette Ermeni Sorununun Kökeni(1878-1918),?stanbul 1987,ss.32-33.
[31]Maleville,a.g.e.,s.85.
[32]Kuran,a.g.e.,ss.60-61;Ercüment Kuran,“Ermeni Meselesinin Milletleraras? Boyutu(1877-1897)”,Tarih Boyunca Türklerin Ermeni Toplumu ile ili?kileri Sempozyumu(8-12 Ekim 1984 Erzurum),Ankara 1985,s.20.
[33]Mayewski,Van ve Bitlis Vilayetleri Askeri ?statistiki(haz?rlayan:Hamit Pehlivanl?),?stanbul 1997,s.52.
[34]Kuran,a.g.e.,s.61;Öke,a.g.e.,ss.96-97.
[35]Kuran,a.g.e.,s.61.
[36]Öke,a.g.e.,s.97;Kuran,a.g.e.,s.61.
[37]Kuran,a.g.e.,s.62;Kuran,A.g.m.,s.24.
[38]Öke,a.g.e.,s.97.
[39]Enver Konukçu,“Osmanl?lar ve Millet-i Sad?kadan Ermeniler”,Osmanl?’dan Günümüze Ermeni Sorunu,Yeni Türkiye yay.,Ankara 2000,s.52.
[40]Ermeni Komiteleri(1891-1895),Ba?bakanl?k Devlet Ar?ivleri Genel Müdürlü?ü Osmanl? Ar?ivi Daire Ba?kanl??? Yay?nlar?, Ankara 2001,s.4.
[41]Ermeni Komiteleri,ss.15-16.
[42]Yusuf Hikmet Bayur,Türk ?nk?lab? Tarihi,c.III/3,Ankara 1983,s.35;?lber Ortayl?,“Ermeniler Neden Göç Etmeye Zorland??”, Popüler Tarih,say?:8 (Ocak 2001),s.44.
[43]Halil Mente?e’nin An?lar?,?stanbul 1986,ss.215-216.
[44]Meclis-i Mebusan Encümen Mazbatalar? ve Tekalif-i Kanuniye ile Sait Halim ve Mehmet Talat Pa?alar Kabineleri Azalar?n?n Divan-i Aliye Sevkleri Hakk?nda Be?inci ?ubece ?cra K?l?nan Tahkikat,Cilt.1,sene 1334,Devre.III,Ankara 1993,ss.96,119-120, 163.
[45]Yusuf Hikmet Bayur,Türk ?nk?lab? Tarihi,c.III/3,Ankara 1983,ss.37-38.
[46]Düstur(Tertib-i sani),cilt.VII,Dersaadet 1336,s.609(13 Receb 1333-14 May?s 1331 tarihli geçici kanun;Takvim-i Vekayi ile ne?r ve ilan?:18 Receb 1333,19 May?s 1331-Numara 2189).;Bayur,a.g.e.,s.40.
[48]Düstur(Tertib-i sani),cilt.VII,Dersaadet 1336,ss.737-740.
[49]Bayur,a.g.e.,c.III/3,s.46.
[50]Düstur(Tertib-i safi),cilt.VII,Dersaadet 1336,s.775-789(Bu konu ile ilgili daha sonra da baz? karaname ve kanunlar
ç?kar?lm??t?r:20 Ekim 1917 tarihli“Ahar Mahallere Nakledilen E?has?n Emval ve Düyun ve Matlubat-? Metrukesine Mütedair 17 Zilkade 1333 Tarihli Kanun-u Muvakkat?n Suret-i ?cras? Hakk?nda 30 zilhicce tarihli Nizamnamenin 3,5,6,ve 8.ci maddelerini muaddel Mevad-? Nizamiye”Düstur(Tertib-i Sani),cilt.IX,?stanbul 1928,s.759-760;8 Ocak 1920 tarihli“Ahar Mahallere Nakledilmi? Olan E?has?n 17 Zilkade 1333 Tarihli Kararname Mucibince Tasfiyeye Tabi Tutulan Emvali Hakk?nda Kararname”,Düstur(Tertib-i sani),cilt.XI,?stanbul 1928,s.553-561.)
[51]?lber Ortayl?,“Ermeniler neden Göç Etmeye Zorland??”,Popüler Tarih,say?:8(Ocak 2001),s.45.
[47]Bayur,a.g.e.,ss.40-42;Gürün,a.g.e.,ss.214-217.
[52]Bayur,a.g.e.,s.43-44;Göyünç,a.g.e.,s.19-20;Ortayl?,a.g.m.,s.44-45.
[53]Hamit Pehlivanl?,“Gölge Oyunu:1915 Hakl? Tehcir Olay?n?n Ermenilerce Bir Soyk?r?m? Gibi Yans?t?lmas?”,Askeri Tarih Bülteni(?ubat 1996),say?:40,s.92-93.
[54]Büyük Larousse,Milliyet yay.,cilt:21,?stanbul 1986,s.10713(Uluslararas? hukukta soyk?r?m,9 Aral?k 1948’de BM genel kurulunun oy birli?i ile kabul etti?i ?ekliyle ?öyle tarif edilmektedir:Tamamen yada k?smen yok edilmek istenen ulusal, etnik,?rki yada dini bir grup üyelerinin fiziki yada ruhi bütünlü?üne,yada temel haklar?na—kültürel haklar?na de?il-zarar veren her tür eylem,soyk?r?m olarak kabul edilir.Bu grubun üyelerini öldürmek,onlara maddi veya manevi ac?lar çektirmek, toplulu?un tamamen veya k?smen yok olmas?na yol açacak hayat ?artlar?n? zorla kabul ettirmek,do?umlar? engelleyici tedbirler almak,bir grubun çocuklar?n? zorla ba?ka bir gruba aktarmak gibi.Soyk?r?m suçunda,suçlu bir devlet olabilece?i gibi her hangi bir ki?i de olabilir.)
[55]Ortayl?,a.g.m.,s.46;Maleville,a.g.e.,s.78.
[56]Joseph Pomiankowski,Osmanl? ?mparatorlu?u’nun Çökü?ü(çev.Kemal Turan),?stanbul 1997,s.142-143;Halil Mente?e’nin An?lar?, ?stanbul 1986,s.175.
[57]Bayur,a.g.e.,cilt.II/III,s.97.
[58]Bayur,a.g.e.,cilt.III/3,s.44-45.
[59]Gürün,a.g.e.,s.224.
[60]Kuran,Türk ?slam Kültürüne Dair,ss.63-64.
| |
Anasayfa
İletişim
