| | | | | | TÜK?YE ERMEN?STAN ?L??K?LER?NDE YEN? SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERDoç. Dr. Mustafa MUTLUER*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-II.Cilt | |
| | .n@ le="text-align: juğÿ` 9 TÜK?YE ERMEN?STAN ?L??K?LER?NDE YEN? SORUNLAR VE ÇÖZÜMLER271A— ily: Verdana;">TÜRK?YE ERMEN?STAN ?L??K?LER?NDE YEN? SORUNLAR VE ÇÖZÜMLER
Doç.Dr.Mustafa MUTLUER*
G?R??
Avrupa ile Asya k?talar? aras?nda bir köprü rolü üstlenen Türkiye,içinde bulundu?u bölgede çok önemli sorunlarla kar?? kar??ya kalm??t?r.Türkiye’nin günümüzde ya?ad??? sorunlardan birisi de hiç ku?kusuz Türkiye ile Ermenistan aras?ndaki ya?anan sorundur.Ermenistan,tarihin derinliklerinde kalm?? olaylar? tekrar tekrar gündeme getirerek Türkiye’yi ciddi anlamda tehdit etmektedir.
1915 y?l?nda meydana geldi?i iddia edilen sözde Ermeni soyk?r?m? iddias?n? s?k s?k gündeme getiren ABD ve Fransa’da ya?ayan Ermenilerdir.Türkiye,Ermenistan Cumhuriyetinin ba??ms?zl???n? tan?m?? ve iyi niyet göstergesi olarak baz? giri?imlerde bulunmu?tur.Ancak Ermenistan,hem 1915 soyk?r?m?n?n tan?nmas? hem de tarihi Ermenistan topraklar?n?n kendisine geri verilmesini resmen olmamakla birlikte talep etmektedir.
Bat?l? ülkeler,özellikle 1915 soyk?r?m?n?n tan?nmas? yönünde tav?r sergilemekte,hatta Fransa’da oldu?u gibi ulusal meclislerde söz konusu soyk?r?m?n tan?nmas?na ili?kin kararlar ç?kar?lmaktad?r.Ermenistan,bat?l? ülkelerin her türlü deste?ini kazanabilmek için ezilmi? ve soyk?r?ma u?ram?? bir ülke imaj? çizmektedir.Bat?l? ülkeler de so?uk sava? sonras?nda Orta Asya’da etkinli?ini yitirmi? ve içinde bulundu?u bölgede lider konumuna ula?amayan Türkiye’yi çoktan gözden ç?karm?? bulunmaktad?rlar.Böylece artan oranda Ermenistan taraf?n? destekler politikalar izlemektedirter.
Bu durum Türkiye’nin gelece?i aç?s?ndan ciddi bir sorundur.Bunun çözümü de yine bize göre tarihi reddetmekle de?il,gerçe?i ortaya koymakla ve çözümü ekonomik zeminde aramakla mümkündür.
Bu çal??mada öncelikle Ermenistan ile Türkiye aras?ndaki ili?kiler tarihsel bir süreç çerçevesinde ele al?nacakt?r.Daha sonra ise,Ermeni iddialar?n?n 1990’l? y?llar?n ba??ndan beri Dünya gündemine niçin sokulmak istendi?i farkl? boyutlar?yla tart???lacakt?r.
TÜRK?YE-ERMEN?STAN ?L??K?LER?
Kafkasya küçük etnik gruplardan olu?an bir mozaiktir.Öte yandan bu bölge özellikle petrol ve do?al gaz kaynaklar? aç?s?ndan çok zengindir.??te bu iki özellik Kafkasya’y? farkl? uluslar?n bir ç?kar alan?na dönü?türmü?tür.Bölgedeki gerek etnik gruplar?n birbirleriyle eskiden beri devam eden çat??malar? ve gerekse Kafkasya’ya uzak olan Rus,?ngiliz,Alman ve hatta Frans?zlar?n ç?kar çat??malar? buras?n? adeta kaynayan bir kazana çevirmi?tir.Kafkasya’da Osmanl?-Rus çat??malar?, Ermeni-Osmanl? çat??malar?,Almanlar?n Gürcistan,?ngilizlerin Azerbaycan’daki ç?kar elde etme mücadeleleri 1921 y?l?na kadar devam etmi?tir.Tarihin derinliklerinde kaybolmamak için bu bölgedeki olaylar?n ayr?nt?lar?na girmek istemiyoruz.Burada perdenin uzun bir süre aç?lmamak üzere 13 Ekim 1921’de imzalanan Kars antla?mas?yla kapand???n? belirtiyoruz.Bu antla?ma ile Türkiye SSCB s?n?r? çizilmi?,böylece bugünkü Türkiye-Gürcistan ve Türkiye-Ermenistan s?n?rlar? da belirlenmi?tir.
Ermenistan Kafkasya’da ilk ba??ms?zl???n? 1918’de Osmanl? Devleti’nin 1.Dünya Sava??’nda yenilgisinin ard?ndan ilan etmi?, 1920 y?l?na kadar bölgede Sovyet egemenli?i sürmü?,1922’de de Sovyetler,Gürcistan,Ermenistan ve Azerbaycan ile birlikte Transkafkasya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmu?tur.1936’da Ermenistan Sovyetler Birli?inin bir üyesi olarak kalm??t?r. SSCB’nin da??lmas?na kadar olan dönemde Türkiye,ili?kilerini Moskova ile yürütmü?tür.Kafkasya’daki sessizlik SSCB’nin da??lmas?na kadar büyük ölçüde devam etmi?tir.Ancak,Ermenilerin“Büyük Ermenistan’?”kurma hayali hiç de?i?memi?tir.Bu hayalin su yüzüne ç?kan bir göstergesi olarak Ermenilerin yo?un istekleriyle,SSCB’yi yönetmekte olan Stalin,1945 y?l?nda Kars ve Ardahan’?n Ermenistan’a geri verilmesini talep etmi?tir.Hatta bu dönemde diasporadaki Ermenilerin yurtlar?na dönmelerine de izin verilmi? ve bununla ilgili kampanyalar yürütülmü?tür.
Suskunluk döneminde Ermenilerin de?i?meyen nostaijisi sonucunda Ermeni terör örgütünün 1975 y?l?ndan itibaren devreye girdi?ine ve 1985’e kadar pek çok Türk diplomat?n?n öldürüldü?üne tan?k olmaktay?z.
Ermenistan SSCB’nin da??lmas?ndan sonra 23 Eylül 1991’de ba??ms?zl???n? ilan etmi?,Türkiye de ba??ms?z Ermenistan’? 16 Aral?k 1991’de tan?m??t?r.Türkiye o dönemde ekonomik güçlükler içinde bulunan Ermenistan’a insani yard?m malzemelerinin gönderilmesini kolayla?t?rm??,hatta Ermenistan’? Karadeniz Ekonomik ??birli?i Örgütüne kurucu üye olarak davet etmi?tir. Ermenistan’?n ba??ms?zl?k sürecinin ba?lar?nda,Ermenistan ile Türkiye aras?nda olumlu ad?mlar at?lm?? ve 1991’de Türkiye’nin Moskova Büyükelçisi Ermenistan’? ziyaret etmi?,burada iyi kom?uluk ili?kileri,s?n?r ticaretimizin geli?tirilmesi ve iki ülkeyi birbirine ba?layacak bir otoyolun yap?lmas?na ili?kin taslak projeler haz?rlanm??t?r.[1]
Ancak,1992 y?l? ba?lar?nda Ermeni-Azeri çat??mas?n?n ?iddetlenmesi ikili ili?kilerin geli?mesini engellemi?tir.Öte yandan Ermenistan parlamentosunun Moskova ile Türkiye aras?nda 1921 y?l?nda gerçekle?tirilen Kars antla?mas?nda belirlenen Türkiye-Ermenistan s?n?r?n? tan?mad???n? aç?klamas? Türkiye-Ermenistan sorununu ?iddetlendirmi? ve Türkiye 1992 y?l?nda Ermenistan’?n mevcut s?n?rlar? tan?d???n? resmen ve yaz?l? olarak aç?klamas?na kadar Ermenistan ile ili?kilerini resmile?tirmeyece?ini duyurmu?tur.[2]Sonraki y?llarda Ermeni-Azeri çat??mas?n?n yumu?amas?na kar??n,Azeri topraklar?n?n 1/5’inin hala Ermeni i?gali alt?nda olmas?na ve binlerce Azeri’nin topraklar?ndan göç etmek zorunda kalmas?na ve Yukar? Karaba?’daki sava? durumunun devam etmesi nedeniyle Türkiye-Ermenistan ile ili?kilerinde oldukça temkinli davranmaktad?r.
Türkiye ile iyi ili?kiler kurma yolunda olumlu ad?mlar atan eski Ermenistan Cumhurba?kan? Levon Ter Petrosyan’?n ard?ndan 30 Mart 1998’de Cumhurba?kan? seçilen Robert Koçaryan,Türkiye ile ili?kilerin gerginle?mesinde etkili olmu?tur.1998’den sonra Ermenistan’da a??r? milliyetçi hareketler serbest b?rak?lm?? ve Ermenistan ile Türkiye ili?kilerinde gergin bir dönem ba?lam??t?r.
SÖZDE ERMEN? SOYKIRIMI ?DD?ALARININ YEN?DEN GÜNDEME GET?R?LMES?N?N NEDENLER?
Birinci Dünya Sava??n?n ard?ndan 1921 y?l?nda Kars Antla?mas?yla bitmi? gibi görünen Ermeni sorunu Türkiye’den toprak talebi ve terörist eylemlerle zaman zaman su yüzüne ç?kmakla birlikte,özellikle 1998 y?l?ndan itibaren yeniden ?iddetlenmi? görünmektedir.Bu sorunun alevlenmesinde bize göre birtak?m iç ve d?? nedenler etkili olmaktad?r.Bunlar ana hatlar?yla ?unlard?r:
D?? nedenler
Ermeni sorununun yeniden gündeme getirilmesinin en önemli nedeni.Gerek Ermenistan’da ve gerekse diasporada bulunan Ermenilerin a??r? milliyetçilik duygusudur.Ermeniler Van,Sevan ve Urmiye göllerini içine alan Do?u Anadolu’daki tarihi Ermenistan topraklar?n? canl? bir ?ekilde hat?rlamaktad?rlar.Ayn? ?ekilde Osmanl? Devletinin son döneminde meydana gelen ve soyk?r?m oldu?unu iddia ettikleri olay? da canl? bir biçimde muhafaza etmektedirler.Bu iki konuyu hemen her platformda gündeme getirmektedirler.Özellikle Ermenistan’daki Da?nak partisi bu olgular? sürekli gündemde tutmakta ve Ermeni gelece?ini buna ba?lamaktad?r.Bu ba?lamda tüm Ermenilerin ba??ms?z ve yeniden birle?ilmi? milli bir devlet etraf?nda toplanmas?n? istemektedir.[3]
20.yüzy?ldan 21.yüzy?la girdi?imiz bir dönemde“Ermenistan ve diasporadaki Ermenilerinin tüm çabas? soyk?r?m olaylar?n?n yeniden tan?nmas?,buradaki Türk Devletinin sorumlulu?unun ortaya konulmas? ve eski Ermeni topraklar?n?n da sahibine geri verilmesini de içeren bir onar?ma yönelmi?tir”.[4]
3.5 milyon nüfus bulunan Ermenistan’da 1988 ?ubat ay?nda Yukar? Karaba?’?n Ermenistan’a ba?lanmas? ile ili?kili Erivan’daki gösterilere 1 milyon ki?inin kat?lmas? milliyetçilik duygular?n?n durumu ile ilgili önemli bir gösterge olu?turmaktad?r.Yine Ermeniler Yukar? Karaba? ile ilgili olarak“Azerbaycan için Yukar? Karaba? olmazsa olmaz bir sorun de?ildir,oysa Ermeniler için Yukar? Karaba? bir ölüm kal?m sorunudur”demektedirler.[5]
Tüm bu milliyetçilik olgusuyla beraber,eski Ermenistan Cumhurba?kan? Levon Ter Petrosyan’?n Türkiye ile olan ili?kilere yakla??mlar? da konunun farkl? bir boyutu olarak de?erlendirilmektedir.
Öte yandan Ermeni diasporas?nda,co?rafi ve sosyolojik anlamda belirginlik kazanmam??,kutsalla?t?r?lm??,ütopik ve bir mitoloji ülkesi olan topraklara geri dönü? dü?üncesi de yok olmaya ba?lam??t?r.Bugün Ermeni diasporas?nda bu durum ciddi bir ?ekilde tart???lmaktad?r.[6]Bir taraftan etnik kimlik canl? tutulmak istenir ve bitip tükenmeyen bir anavatana dönü? k??k?rt?l?rken, di?er taraftan da diasporadaki Ermeniler Ermeni dilinin ve kültürünün yay?lmas? ve ku?aktan ku?a?a aktar?lmas?,kültürel miras?n korunmas? konusunda hemfikirdirler ve bu konuda kiliseler,okullar,dernekler,partiler,bas?n ve gençlik kulüpleri kendilerine destek olmaktad?r.
Soyk?r?m iddialar?n?n yeniden gündeme gelmesinde Ermenistan ile ilgili ikinci bir neden Ermenistan’?n içinde bulundu?u ekonomik ve siyasal durumdur.Ermenistan içinde bulundu?u co?rafyada tüm kom?ular?yla sorunludur.
Ermenilerin Gürcistan ile ilgili sorunu,Gürcistan’da ya?ayan Ermeni az?nl?kla ve Ermenistan’?n Rusya ile olan demiryolu ve do?al gaz hatt?n?n kesintileri ile ili?kilidir.1990-1992 y?llar? aras?nda ya?anan Gürcistan-Abhazya çat??mas? s?ras?nda, Gürcistan’da bulunan 70.000 Ermeni güçlükler alt?nda kalm?? ve bunlar 1993’de Gürcistan’dan çe?itli nedenlerle ayr?lm??lard?r.Ayr?ca yine bu çat??ma s?ras?nda Ermenistan için hayati öneme sahip Gürcistan-Karadeniz demiryolunun ve Gürcistan’dan geçen do?al gaz hatt?n?n tahrip edilmesi Ermenistan’? rahats?z etmi?tir.Ermeni hükümeti bu hatt?n güvenli?inin sa?lanmas? için Gürcistan yönetimini uyarm?? ve hatt?n aç?k tutulmas?n? sert bir ?ekilde talep etmi?tir.[7]
Bilindi?i gibi Ermenistan kom?usu Azerbaycan ile en büyük çat??mas?n? ya?am??t?r.Özellikle Yukar? Karaba?’da odakla?an sorun hala çözülememi?tir.
Ermenistan’?n ?ran ile ili?kileri di?erlerine göre daha iyidir.Ancak ?ran,s?n?rlar? boyunca i?gal edilmi? bulunan Azerbaycan topraklar?ndaki Ermeni askerlerden rahats?zl?k duymaktad?r.
Hiç ku?kusuz 20.yüzy?lda Ermenilerin geleneksel dü?man? Türkiye olmu?tur.Daha önce de vurguland??? gibi,1915 y?l?nda yap?ld??? iddia edilen soyk?r?m tüm Ermenilerin haf?zas?nda canl? bir ?ekilde ya?at?lmaktad?r.Pek çok Ermeni,resmen olmamakla birlikte,tarihi Ermenistan topraklar?n? özellikle Kars Ve Ardahan bölgesinin kendilerine geri verilmesini talep etmektedirler.
Ermenistan kom?ular? ile sorunlu oldu?u kadar,ekonomik olarak da s?k?nt? çekmektedir.Ermenistan güçlü bir ekonomiye sahip de?ildir.1999 y?l? tahmini verilere göre ülkenin milli geliri 9.9 milyar $ d?r ve ki?i ba??na milli geliri 2.900 $ civar?nda bulunmaktad?r.Yakla??k olarak %5’lik bir büyüme h?z?na sahip olan Ermenistan’da milli gelirin %40’? tar?m,%35’i hizmetler,% 25’i de sanayiden elde edilmektedir.Faal nüfusun 1.5 milyon civar?nda oldu?u ülkede bu nüfusun %55’i tar?m,% 25’i hizmetler, %20’si de imalat sanayii,madencilik ve in?aat sektörlerinde istihdam edilmektedir.Sovyet merkezi planl? sisteminin alt?nda Ermenistan’da modern sanayi sektörleri geli?mi?tir.Ancak SSCB’nin da??lmas?ndan sonra ülke sanayii di?er sektörlerde oldu?u gibi çöküntü içine girmi? ve birçok fabrika kapanm??t?r.Ermenistan ciddi bir enerji s?k?nt?s? çekmektedir.Bat? ile ula??m ili?kileri,özellikle da karayolu ili?kileri çok s?k?nt?l?d?r.
??te gerek siyasal ve gerekse ekonomik aç?dan büyük s?k?nt?lar çekmekte olan Ermenistan bu s?k?nt?n?n çözümünü uluslararas? arenada aramaktad?r.Sorununa çözüm biçimi olarak da ?srail modelini uygulamaya koymu? gözükmektedir.Bilindi?i gibi,Yahudi halk?n?n u?rad??? soyk?r?m ve ?srail devletinin varl???na yönelik tehditler,d?? Yahudilerin destek ç?kmas?yla,?srail’e hem muazzam bir ekonomik yard?m,hem de uluslararas? kamu oyunun ho?görüsüne yol açm??t?r.[8]Günümüzde Ermeni soyk?r?m? olay?n?n yeniden gündeme getirilmesinin en önemli nedenlerinden birisi de budur.
Ermenistan’da Yukar? Karaba?’daki olaylarda ölenlerin say?s?n?n en az on kat abart?ld??? ve bu konuda a??z birli?i yap?ld???, diasporada ise olup bitenin yank?s?n?n abart?larak yeniden Ermenistan’a iletildi?i gibi,[9]günümüzde 1915 olay? öne sürülerek konu dünya kamuoyunun gündemine getirilecek ve böylece yok olma tehlikesi alt?nda ya?ayan bir halk imaj? yarat?larak,[10] Ermenistan’a hem ekonomik destek,hem de bat?n?n ho?görüsü sa?lanacakt?r.
Yukar?da da de?inildi?i gibi,Ermenistan’da ciddi anlamda enerji s?k?nt?s? çekilmektedir ve Hazar petrollerinin Ceyhan’a ta??nmas?nda petrol boru hatlar?ndan birisinin kendi topraklar?ndan geçmesini sa?lamak için çaba sarf edilmi? ve bu amaçla belli bir dönem Türkiye ile ili?kilerini iyi tutmaya ve geli?tirmeye çal??m??t?r.[11]Ancak Bakü-Ceyhan petrol boru hatt?n?n Ermenistan yerine Tiflis’ten geçirilmesinin karara ba?lanmas? Ermenistan’? önemli bir enerji girdisinden yoksun b?rakm?? ve rahats?z etmi?tir.Bu durumun da soyk?r?m iddialar?n?n yeniden gündeme getirilmesinde etkili oldu?u kan?s?nday?z.
Hiç ku?kusuz,diasporada ya?ayan Ermenilerin yo?un ve çok güçlü olarak bulundu?u ABD ve Fransa’da Ermeni lobisinin çal??malar?n? da burada belirtmek gerekmektedir.Diasporada bulunan Ermenilerin Ermenistan ile ili?kisinin bulunmad???n? iddia etmek inand?r?c? bulunmamaktad?r.
Bat? ülkelerinde Ermenistan sorununun gündeme getirilmesinde Türkiye-Avrupa birli?i ili?kilerinde ya?anan geli?meler de etken olmaktad?r.Türkiye’nin Bat? Avrupa Ülkeleri ve ABD ile olan savunma ihalelerinde ABD’li firmalar?n tercih edilmesi[12]Türkiye ile ili?kilerin so?umas?nda etkili olmu? olabilir.Nitekim,AB’ye aday ülke olarak Avrupa ile ABD karar? aras?nda s?k??m?? ve ihalede teknik özelliklerden çok seçilecek ülkede siyasi ili?kilerin önem kazand??? vurgulanm??t?r.Bu nedenle silah ?irketlerinin yöneticileri ve üst düzey yabanc? generaller Ankara’da hükümet ve askeri çevrelerde lobi faaliyetleri yürütmü?lerdir.[13]
AB-Türkiye ili?kileri çerçevesinde ileri sürülen bir di?er olgu Türkiye’nin AB’ye giri? süreciyle ilgilidir.Çünkü,Avrupa Birli?i’ne giri? sürecinde demokratikle?me,insan haklar?,Güney Do?u ve K?br?s gibi ciddi sorunlarla u?ra?an Türkiye’nin bunlar?n yan? s?ra Ermeni sorunu ile de kö?eye s?k??t?r?lmak istenmesidir.[14]Avrupa Birli?i için 65 milyon nüfuslu bir pazar olan Türkiye zaten Gümrük Birli?i ile kazan?lm??t?r.Türkiye ileri sürebilece?i tek kozunu da böylece kullanm??t?r.AB üyesi s?fat?yla Türkiye’ye yüklü miktarda kredi vermemek ve binlerce Türk i?çisinin Avrupa’ya akmas?n? engellemek için Avrupa ülkelerinin sürekli bahaneler arad???n? ileri sürmek yanl?? bir alg?lama olmasa gerektir.
?ç nedenler
Ermeni soyk?r?m iddialar?n?n yeniden gündeme getirilmesinde baz? iç nedenler de bulunmaktad?r.
Türkiye Kafkasya,Orta Do?u ve Balkanlardaki etkinli?ini yitirmi?tir.Özellikle,Kafkasya ve Türki Cumhuriyetler üzerindeki etkisini kaybetmi? ve bölgedeki stratejik üstünlü?ünü kuramam??t?r.Bölgedeki siyasal çat??malarda arabulucu rolünü oynayamad??? gibi ekonomik olarak da güçlü bir ülke imaj?n? yaratamam?? ve Türki Cumhuriyetlere liderlik yapamam??t?r.Bu ülkeler in?aat ihalelerinden çok,ülkelerinde ciddi yat?r?mlar beklemektedirler.??te bu nedenle Avrupa ülkeleri Kafkasya ve Merkezi Asya Cumhuriyetlerine art?k do?rudan ula?abilmekte ve buralarda yat?r?m yapabilmektedirler.Bu nedenle de Türkiye kolayl?kla göz ard? edilen ülke konumuna dönü?mektedir.
?ç nedenlerden bir di?eri Türkiye kamuoyundaki Ermeni soyk?r?m? iddialar? konusunda bilgi eksikli?i ve ilgisizliktir. Gerçekten bugün Türkiye’de ya?ayan kitlelerin büyük ço?unlu?u yak?n tarihimizde meydana gelen olaylar? iyi bilmemektedir. Bilgi eksikli?i Türk toplumunun yeterli bir ?ekilde,do?ru zaman ve do?ru yerde gerekli tepkileri koymas?n? engellemektedir.
Türk kamuoyundaki bilgi eksikli?i büyük ölçüde akademik çevre için de geçerlidir.Ermeni soyk?r?m? ile ilgili bat?da yüzlerce ara?t?rma yap?l?r ve üniversitelerde stratejik ara?t?rmalar yapan birimler kurulurken Türkiye’deki üniversitelerde çok gerekli olan Balkanlar,Orta Do?u ve Kafkasya ile ilgili ara?t?rmalar yapacak ve politikalar üretecek ara?t?rma merkezleri yeni yeni kurulmaya ba?lam??t?r.Henüz bu bölgelerle ile ilgili yeti?mi? uzman yoktur.Türkiye’de Ermeni sorunu ile ilgili yay?nlanan ara?t?rmalar?n say?s? yok denecek kadar azd?r.D?? politika ile ilgili yay?nlanan kitaplarda Ermenistan sorununa ayr?lan sayfa say?s? 1 ila 2 sayfay? bile geçmemektedir.Gerek üniversitelerde yap?lan ara?t?rmalar?n azl??? ve gerekse kamuoyundaki bilgisizlik nedeniyle tepki ve iste?in olmay??? Türkiye’de devletin de konuya ilgisiz kalmas?na yol açm?? ve uzun dönemli d?? politika üretilememi?tir.Türkiye’de d?? politika günü kurtarma üzerine kuruludur.
?ç nedenlere Türkiye’nin yabanc? ülkelerdeki görevlilerinin Ermeni sorununa olan ilgisizlikleri de eklenmelidir.ABD ve Avrupa’da bulunan internet sitelerinin hemen tümünde Ermeni soyk?r?m? yap?ld???,binlerce Ermeni’nin Mezopotamya çöllerine sürüldü?ü yaz?lmaktad?r.Okullardaki ders kitaplar?nda yaz?lanlar bunlardan farkl? de?ildir.Bugün Amerika ve Avrupa toplumu bu kültürle bu bilgilerle yeti?mi?tir.ABD senatosunda Ermeni soyk?r?m?n?n tan?nmas? ile ilgili yasa,senato üyelerinin olay? tan?mamas? veya kabul etmemesinden de?il,ABD ç?karlar?n? korumak için reddedilmi?tir.Fransa’daki durum bundan farkl? de?ildir.?ahsi kanaatimize göre,y?llard?r Ermeni diasporas? faaliyetlerini sürdürürken,Türkiye’nin d?? ülkelerdeki yetkilileri konuya ciddi anlamda yakla?mam??lar ve gereken önemi göstermemi?lerdir..
?ç nedenlerle ilgili olarak bu ve buna benzer örnekleri ço?altmak olanakl?d?r.
SONUÇ VE ÖNER?LER
1.Ermeni sorunu bitmemi?tir.Gerek Ermenistan ve gerekse diaspora Ermenileri,soyk?r?m olay?n? ve tarihi Ermenistan topraklar? ile ilgili dü?üncelerini haf?zalar?nda canl? bir ?ekilde tutmaktad?rlar.
2.Ermenistan soyk?r?m olay?n? ve tarihi topraklar ile ilgili iddialar?n? Dünya kamuoyuna ta??mas?yla Dünyada ezilmi? bir ulus imaj? yaratarak bat?n?n ekonomik yard?mlar?n? kendine çekmek ve ho?görüsüne s???nmak istemektedir.
3.Türkiye’de Ermeni sorunu akademik çevrelerce ve kamuoyu taraf?ndan yeterince bilinmemektedir.Bu nedenle gereken tepki konulamamakta ve ileriye dönük kal?c? politikalar üretilememektedir.
4.Türkiye ve Ermenistan iki kom?u ülkedir ve bu co?rafyada birlikte ya?amak zorundad?rlar.Bu zorunluluk nedeniyle Ermenistan tarihinin derinliklerinde kalm?? soyk?r?m olay?n? hat?rlatmaktan ve tarihi topraklar?yla ilgili hayallerinden vazgeçmek durumundad?r.Türkiye de Ermenistan ile ilgili yeni politikalar üretmelidir.Bu çerçevede Ermenistan-Azerbaycan aras?nda sa?lanacak bar???n mimar? Türkiye olmal?d?r.
5.Türkiye Ermenistan sorununu kronikle?mi? bir sorun olmaktan ç?karmal?d?r.Bunun için bize göre yap?lmas? gerekenler a?a??da belirtilmi?tir.
.Türkiye’de üniversitelerde Balkanlar,Orta Do?u ve Kafkas bölgeleri ile ilgili stratejik ara?t?rma birimleri vakit geçirmeden kurulmal?d?r.
.Türkiye’de bat? ülkelerine ekonomik boykot politikalar? anlay??? b?rak?lmal? uzun dönemli jeopolitik ve jeostratejik hedefler belirlenmelidir.
.Türkiye Ermenistan ile Azerbaycan aras?nda arabulucu bir rol üstlenmeli ve Karaba? sorununun çözümünde politikalar üretmelidir.Bu çerçevede önerilen kar??l?kl? koridor açma önerisi desteklenmelidir.[15]
.Ermenistan ile Türkiye aras?ndaki sorunlar?n çözümü iki ülkenin yak?nla?mas?na ba?l?d?r.Ermeniler bulundu?u co?rafyada ekonomik s?k?nt? içindedir.Bu durum Ermenistan’?n Türkiye’ye ba??ml?l??? anlam?nda kullan?labilir.Bu kapsamda Ermenistan’?n bat?ya aç?lmas?nda önemli olabilecek Trabzon-Ermenistan karayolu ba?lant?s? proje önerisi de?erlendirilebilir durumdad?r..[16]Öte yandan Ermenistan Türkiye s?n?r ticaretinin gerçekle?tirilmesi ve Alican s?n?r kap?s?n?n aç?lmas?,17 hatta ?ah Denizi do?al gaz?n?n Türkiye’ye getirilmesinde Ermenistan üzerinden geçirilecek bir boru hatt?n?n Türkiye-Ermenistan ili?kilerinde oldu?u kadar,Yukar? Karaba? sorununun çözümünde de anahtar bir rol oynayabilece?i dü?ünülmelidir.
.Ermeni sorununun tan?t?m?nda yurt d???ndaki vatanda?lar?m?zdan yararlanma yollar? ara?t?rmal?d?r.Yurt d???ndaki vatanda?lar?m?za çifte vatanda?l?k verilmesiyle ilgili çal??malar yo?unla?t?r?lmal?,böylece bulunduklar? ülkelerdeki bir tak?m kararlar?n al?nmas?nda söz sahibi olmalar? sa?lanmal?d?r.
.Geç kalm?? olsak bile,özellikle internette Türkiye aleyhine olabilecek siteler dikkatle izlenmeli ve gerçekler ayn? kanal ile tüm dünyaya duyurulmal?d?r.Bu ba?lamda baz? yabanc? yazarlar?n görü?leri ön plana ç?kar?larak Türkiye’nin tezleri anlat?lmal?d?r.
*E.Ü. Edebiyat Fakültesi Co?rafya Bölümü
[1]Türkiye-Ermenistan ili?kileri için bkz:
DPT,Sekizinci Be? Y?ll?k Kalk?nma Plan?,Türkiye ile Türk Cumhuriyetleri ve Bölge ülkeleri ili?kileri Ö?K Raporu,Ankara,2000.
LESSER lan O./FULLER,Graham E.,Balkanlardan Bat? Çin’e Türkiye’nin yeni jeopolitik Konumu,(Çev:Ya?ar Bülbül),Alfa yay?nlar?:757,?stanbul,2000,s.98-104.
http://www/tsk.mil.tr/tsk/luluslararasi/ermeni/ermeni.htm
http://www.mfa.gov.tr/Turkce/grupa/kafkasya.htm
SÜSLÜ,Azmi,Ermeniler ve 1915 Tehcir Olay?,Yüzüncü Yüzy?l Üniv.Rektörlü?ü,Yay.No:5 Van,1990.
[2]LESSER lan O./FULLER,Graham E.,Balkanlardan Bat? Çin’e Türkiye’nin yeni jeopolitik Konumu,a.g.e.s.98-104.
[3]MiNASS?AN,Anahide Ter,“La Diaspora Armenienne”,Diasporas(Coor.M.Bruneau),GIP RECLUS,Montpellier,1995,s.37.
[4]HOVANESS?AN,Martin,“Territoires de L’alterite:La Diaspora Armenienne”,Diasporas(Coor.M.Bruneau),GIP RECLUS,Montpellier, 1995,s.50.
[5]M?NASS?AN,bu kavram? Andrei Sakharov,1989’a atfen kullanm??t?r.Bkz:M?NASS?AN,Anahide Ter,“La Diaspora Armenienne”,a.g.e., s.34,
[6]M?NASS?AN,Anahide Ter,“La Diaspora Armenienne”,a.g.e.,s.30.
[7]CURTIS,Glenn E.(Ed.),Armenia,Federal Research Division,Library of Congress,Country Studies,1994.
[8]STEFANOS,Yerasimos,Milliyetler ve S?n?rlar,Balkanlar,Kafkasya ve Orta-Do?u,(3.Bask?)?leti?im Yay?nlar?,?stanbul,1999,s. 472.
[9]STEFANOS,Yerasimos,Milliyetler ve S?n?rlar,Balkanlar,Kafkasya ve Orta-Do?u,a.g.e.,s.444 ve 446.
[10]STEFANOS,Yerasimos,Milliyetler ve S?n?rlar,Balkanlar,Kafkasya ve Orta-Do?u,a.e.e.,s.444-472.
[11]BiNGÜN,Hakan,“Türkiye ve Güney Kafkas Devletleri ili?kileri”,Ça?da? Türk Diplomasisi:20 Y?ll?k Süreç(Ankara,Türk Tarih Kurumu,15-17 Ekim 1997),Atatürk Kültür,Dil ve Tarih Yüksek Kurumu,Türk Tarih Kurumu Yay.Ankara 1999,s.599-604.
[12]Radikal Gazetesi,22 Temmuz 2000.
[13]Hürriyet Gazetesi,7 ?ubat 2000.
[14]Türkiye-AB ve Türk Cumhuriyetler ile ili?kiler konusunda bkz:
GEZG?N,Suat,“Ermeni Soyk?r?m Yasas? Ba?lam?nda Türkiye Avrupa Birli?i ili?kilerinin De?erlendirilmesi”,Müdafaa-i Hukuk Dergisi,say?.31,?ubat 2001.
ÖKE,Mim Kemal(Ed.),Geçi? sürecinde Orta Asya Türk Cumhuriyetleri,Alfa Yay?nlar? No:524,?stanbul,1999.
ÖZKAN,I.Re?at,D?? Politika,D?? kap?n?n Mandal?(2.Bas?m),Ç?nar Yay?nlar?,?stanbul,1997.
SANDER,Oral,Türkiye’nin D?? Politikas?,?mge Kitabevi Yay?nlar?,Ankara,1998.
[15]LESSER lan O./FULLER,Graham E.,Balkanlardan Bat? Çin’e Türkiye’nin yeni jeopolitik Konumu,a.g.e.,98-104.
[16]LESSER lan O./FULLER,Graham E.,Balkanlardan Bat? Çin’e Türkiye’nin yeni jeopolitik Konumu,a.g.e.,s.98-104.
[17]B?NGÜN,Hakan,“Türkiye ve Güney Kafkas Devletleri ili?kileri”,a.g.e.,s.597-604. | | | | ----------------------
* Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafa Bölümü -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-II.Cilt | | | | | « Geri | | | |
|
|
| | |
Anasayfa
İletişim
