.FÔ Ple="TEXT-ALIGN: justify">?ki ülke aras?nda yerle?mi? alg? ve davran??lar?n de?i?mesi, uzun zaman alan bir süreç. Toplumlar aras?nda ili?kiler ve kar??l?kl? ba??ml?l?klar olu?turuldukça, olumsuz alg?lar?n olumluya ta??nmas? da muhtemel. D?? politika, uzunca bir dönem devletler düzeyinde de?erlendiren, dolay?s?yla da devlet adamlar?n? ilgilendiren bir alan olarak ele al?nd?. ?ç politikaya göre daha ciddi uzmanl?klar gerektiren ve bu haliyle de daha dokunulmaz kabul edilen d?? politika, yine genel olarak konusunu devletlerden ve devlet yöneticilerinden ald?. Di?er bir ifadeyle, devletlerin sadece kurumlar? ve karar al?c?lar? taraf?ndan üretilen politikalar analizlere konu oldu, toplumsal kesimlere ili?kin talep ve beklentiler ise bu devletlerin sorumlulu?u içinde olaca?? varsay?m?ndan hareketle, o kadar da dikkate al?nmad?. Hatta o kadar ki, bir ülkedeki devrim ya da ihtilal ortamlar?, ancak devrim ya da ihtilali yapanlar iktidar olduktan sonra d?? politikan?n konusuna girebildi.
Özellikle iki kutuplu y?llarda geli?en bu anlay??, dünyan?n kategorilere ayr?lmas?n? kolayla?t?r?c? bir metod sa?lam??, do?rusu bu alanda çal??anlar?n da i?ini oldukça kolayla?t?rm??t?. Devlet say?s? ve dahil oldu?u taraflar belli oldu?unda, de?erlendirmeler için fazlaca zihin zorlamaya gerek yoktu. Oysa, i?in içinde insan faktörü olan her faaliyetin, sadece formel yap?larla aç?klanmas? imkans?zd?, uluslararas? ili?kiler bilim dal? bunu so?uk sava? sonras? benimseyebildi.
11 EYLÜL SONRASI 'ÖTEK?' ÜRET?M?
Bireylerin, toplumlar?n, halklar?n ya da vatanda?lar?n küresel olgular ve ülkeleri d???nda geli?en olaylar?, kendi varl?k biçimleri ile ili?kilendirdikleri aç?k. Bu ili?kilendirme sonucunda olu?an alg?lar, tarihsel kanaatler, ya?anan çevrenin sosyo-ekonomik ko?ullar? ve yayg?n ideolojileriyle de beslenmekte ve genel olarak da tepkiler bir iç politika yans?mas?na dönü?mekte. Her toplumsal kesim olay ve olgulardan farkl? biçimlerde etkilendi?inden, asl?nda hiç bir zaman da topyekün sosyolojik alg?lar sözkonusu olmamakta. Farkl? toplumsal kesimlerin tarihsel olaylar? alg?lay??lar?, bu olaylar? yerle?tirildi?i çerçeveler ve kendisine benzeyen-benzemeyen di?er toplumlar? alg?lay?? biçimleri aras?nda ciddi farkl?l?klar var. Ço?u zaman, bu farkl?l?klar?n göz ard? edilerek toplumlar? de?i?mez davran?? biçimleri içinden de?erlendirmek ise, de?erlendiren ile de?erlenilen toplumlar?n yönetim mant???ndan kaynaklanmakta; k?sacas? tam da iç politika anlam?na gelmekte.
Bu konuda verilebilecek çok say?da örnek bulmak mümkün. 11 Eylül sonras?nda esmer, hatta b?y?kl? ve sakall? "Ortado?u tipli" ki?ilerin "Bat?" dünyas?nda tehlikeli olarak de?erlendirildikleri hat?rlanabilir. Hem olgular, hem ta-rihsel edinimler hem de o s?ralardaki (ve bu s?ralardaki) yayg?n zihniyet, "Do?u" alg?s?n?n olumsuzlu?unu peki?tirdi. ABD ve milliyetçili?in yükseldi?i baz? Avrupa ülkelerinde de, bu ötekinin ne kadar öteki oldu?u üzerinden üretilen politikalarla, otoriteler güçlendi. Türkiye, gayet tabii bu durumdan Avrupa nezdinde pay?n? ald?. Bununla birlikte, her durumda benzer etki-ler do?mad?. Örne?in KKTC'de çe?itli toplumsal kesimler, tarihsel arka plan ve olu?turulmaya çal???lan ortak bilince ra?men, geleceklerini farkl? yerde gördüler. ?zole edilmi? ve dünyadan kopmu? bir alanda, i? ve a? kayg?s?n?n a??lmas? yönünde irade kulland?lar. Çal??mak için Rum taraf?na gittiler, AB d???nda kalmamak için kullan?lan oylar referanduma olumlu yans?d? ve bugün gelinen noktada da, d??a aç?lma en önemli konu oldu.
ERMEN?STAN'A BAKMAK
Durumun vurgulanmas? bak?m?ndan bir di?er örnek ise, muhtemelen Ermenistan ile ilgili verilebilir. Nüfusunun be?te üçü, ülke topraklar?nda ya?ayan Ermenistan, hemen her bak?mdan s?k??m?? bir ülke. D??ar? ile ba?lant?s? s?n?rl? olan ve gelecek tasar?m? olu?turamayan toplumsal kesimler, varl?klar?n? geçmi?leriyle desteklemekte. Bu geçmi?, Osmanl?'n?n son dönemleriyle adland?r?lmakta, oradan beslenmekte. Bu çerçevede olu?mu? zihinsel ve duygusal alt yap?, günümüz Türkiye'sine yönelik güdülerin de özünü olu?turuyor. Baz? Ermenilere göre, "soyk?r?m" meselesi, Ermenilerin meselesi de?il Türklerin meselesi. Baz?lar?na göre ise, ad? soyk?r?m, k?y?m, katliam ya da ne olursa olsun bu, geçmi?in sorunu ve gelece?i ipoteklemesi do?ru de?il. Baz? Ermenilere göre ise, sorun zaman?nda Türklerin ve Ermenilerin ortak hükümeti olan yap?n?n sorgulanma ya da sorgulanmama meselesi. Baz?lar? ise, soyk?r?m konusunun toplumsal harç olmas?na ra?men, esas olumsuz alg?n?n Türkiye'nin Karaba? konusunda Azerbaycan'? desteklemesinden kaynakland???n? ileri sürmekte. Birbirinden farkl? de?erlendirme biçimleri varm?? gibi gözükse de, bu türden yakla??mlar?n hemen hepsinde sorgulamalar?n Türkiye'de yap?lmas? gerekti?i anlay??? yayg?n. Di?er bir ifadeyle, Ermenilerin bir k?sm?, yukar?daki konular?n kendi ülkelerinde tart???lma-yacak kadar sabit olduklar? kan?s?ndalar. Öte yandan, Ermenistan'daki bir çok ki?inin do?rudan Türk vatanda?lar?na yönelik olumsuz alg?lar ta??d?klar? söylenemez. Tam tersine, Türklerin Ermenileri sevmedikleri hatta Pan-Türkizm'in hiç ölmedi?i kanaati ta??yorlar. Olumsuz olmayan bak??lar?n arkas?nda yatan aç?klamalar?n büyük bir k?sm?n?n ise, zaman?nda bir çok Türk ailesinin Ermenileri gizlemesine, büyütmesine ve kollamas?na dayand??? an?msat?lmal?.
Diaspora milliyetçili?i bak?m?ndan ise, nerdeyse Türkiye'deki yayg?n kan?n?n aksine, son derece olumsuz bir anlay?? bulundu?u söylenebilir. Türkiye'nin baz? diaspora faaliyetleri nedeniyle Avrupa'dan uzak tutulmas?n? kendileri için olumsuz gördükleri gibi, Türkiye'ye yönelik sert uygulamalar?n Türkiye'nin Ermenistan'? izole etmeye yarad???n? ileri sürmekteler. Hatta çok ileri gidenler, Ermeni diasporas?n?n bir Türk diasporas?na bile dönü?türülmesi gere?ini savunuyor. NATO ile ili?kilerin Yunanistan üzerinden yürütülmesi, elektri?in Irak'tan al?nmas? ve Rusya'n?n belirleyici tavr?ndan rahats?z olanlar, sorumlulu?u Türkiye'de görüyorlar.
ALGI VE GERÇEKLER
Tüm bunlara ra?men, hiç bir Ermeni'nin 1915'te olup bitenler hakk?ndaki kan?s? de?i?ecek gibi görünmüyor. Ayr?ca, dikkat çekici olan durum Ermenilerin, kendileri ile ilgili sorunlarda birey ve toplum, ama Türkiye ile ilgili sorunlarda Türk Devleti'nden söz etmeleri. Di?er bir ifadeyle Ermeniler, Türkleri de?il Türkiye'yi de?erlendiriyorlar. Varl?klar?n? toplumsal dinamiklerle aç?kl?yor, ama ili?kileri buradan de?erlendirmiyorlar. Dolay?s?yla bu durum asl?nda ciddi bir demokrasi sorunsal?na i?aret ediyor. A??r? uçlardaki partilerin, milliyetçi politikalar?n yarar?na inanmayanlar bile, bunu tam olarak ifade edemiyor. Ayr?ca, ço?u zaman Rusya'y? sorgulayamad?klar?ndan Türkiye'yi sorguluyorlar. Bu haliyle de Rusya ve demokrasi iki kutsal konu haline geliyor.
Yerle?mi? alg? ve davran??lar?n de?i?mesi, uzun zaman alan bir süreç. Bununla birlikte, toplumlar aras?nda ili?kiler kuruldukça ve kar??l?kl? ba??ml?l?klar olu?turuldukça, olumsuz alg?lar?n olumluya ta??nmas? muhtemel. Öyle anla??l?yor ki, Ermenistan'da da rejimi sorgulayan, rahats?zl?klar duyan ve dü?manl?klardan beslenmenin s?n?rlar?na ula??ld???n? dü?ünenler var. D?? politikalar?n olu?umunda, bu türden e?ilimlerin katk?s? büyük olabilir.
|
Anasayfa
İletişim
Makaleye Yorum Yaz
Tavsiye Et
