le="FONT-FAMILY: VŽÿ6ERMEN? MESELES?NDE DÜNYAYA DERT ANLATAB?LMEN?N YOLLARIY

Bir süre önce Fransa Parlamentosu'nda al?nan kararla birlikte Türkiye'nin gündemine ?imdiye kadar görülmemi? bir ?ekilde oturan Ermeni meselesi konusunda maalesef birçok ki?i yeterince bilgi sahibi de?il. Oysa, bu konuda dünya kamuoyunda sesimizi duyurabilmek için sadece bilgi düzeyimizi art?rmakla kalmamal?, ayn? zamanda bu bilgileri hedef kitlelerimiz için cazip olacak ?ekilde sunmak üzere içerik geli?tirmeye öncelik vermeliyiz.

. pasifist yakla??m Türkiye'nin zarar görmesine neden oluyor. Örne?in, bu konuda dünyada Ermeni diyasporas?n?n tezlerini yans?tan 20 bini a?k?n kitap yay?mlanm??ken, Türk tezini yans?tan kitaplar?n say?s? bu say?n?n binde 1'i civar?nda! Üstelik bunlar aras?nda yabanc? dilde sinemaya, tiyatroya, müzi?e uyarlanm?? olanlar? neredeyse hiç yok! Daha da önemlisi ba?ka konular? i?leyen kitaplar içinde yer alan Türk tezini savunan anekdotlar?n göreceli olarak çok daha az olmas? dünya kamuoyunu etkileyebilmek aç?s?ndan ne kadar geri kal?nd???n?n birer göstergesidir. Türk tezleri konusunda uluslararas? camiada en çok sesini duyurma çabas? içinde olan ve bu konuda içerik geli?tirmeye ciddi ?ekilde gayret eden say?n Gündüz Aktan'a da te?ekkür ederek bu konuda edindi?im bilgileri payla?mak isterim.
 

50 y?ldan sonra
?nsanl?k tarihi trajedilerle doludur. Türk ve Ermeni tarihleri de istisna de?il. 1915-16 aras?nda gerçekle?enlerin bir trajedi oldu?u yads?namaz. Bu dönemde birçok Ermeni ve Türk'ün trajik ?ekilde hayatlar?n? kaybettikleri konusunda Türk ve Ermeni tezleri aras?nda bir farkl?l?k yoktur. Fark, Ermenilerin bu olaylar? 'soyk?r?m' olarak konumland?rmaya çal??mas?, bizim de 'sözde soyk?r?m' iddias?n?n atalar?m?z için, bilimsel kan?ta dayanmayan, haks?z bir suçlama oldu?una inanmam?zda. Dolay?s?yla konu 1915-16 olaylar?n?n nas?l tan?mland???yla ilgili. Birçok Bat? ülkesinde ya?ayan Ermeniler 'soyk?r?m' sözcü?ünü ilk kez olaylardan 50 y?l kadar sonra, 1948'deki BM sözle?mesini imzalad?ktan 17 sene sonra kullanmaya ba?lad?. Hitler'in Yahudi soyk?r?m? sonras?nda BM sözle?mesiyle tan?nan bu kavram?n deste?iyle Yahudilerin sa?lad?klar?, ?srail'in kurulmas? gibi kazan?mlar Ermenilerin de i?tah?n? kabartt?.
Ermeniler, 1915-16 aras?nda Osmanl?-Rusya sava?lar?n?n geçti?i yerlerden imparatorlu?un ba?ka bölgelerine gönderilmelerini 'deportation' (yurtlar?ndan at?lma) olarak ifadelendirmek istiyor, oysa bu ifade ülkeden at?lma anlam?na geliyor ve olay?n gerçek tan?m? 'relocation' (ba?ka yere yerle?tirilme) olarak ifade edilmeli. 'Relocation' soyk?r?m demek de?il. Nitekim 2. Dünya sava??nda ABD'de ya?ayan yakla??k 112 bin Japon as?ll? insan casusluk ve/veya sabotaj 'potansiyeli' nedeniyle 'ba?ka yere yerle?tirilmi?'tir. Osmanl?lar ise potansiyelin çok ötesinde, aç?kça Ermeni as?ll? vatanda?lar? taraf?ndan ihanete u?ram?? ve bu nedenle 'ba?ka yere nakil' uygulamas?na ba?vurmak durumunda kalm??t?r.
'Soyk?r?m' büyük bir insanl?k suçudur ve hukuken tan?mlanm??t?r. 1948'de imzalanan ve 1950'de yürürlü?e giren 'Soyk?r?m? önleme ve cezaland?rma sözle?mesi'nin 2. maddesine göre soyk?r?m insanlara millet, ?rk, dini görü? veya etnik gruplara ait olduklar? için uygulanabilir. Bu sözle?mede 'politik gruplar' özellikle d??ar?da b?rak?lm??t?r. Sebebi gayet net: Ba??ms?zl?k, toprak elde etmek veya ideolojik kazan?mlar elde etmek gibi politik amaçlar için mücadele edenlerin, hayatlar?n? kaybetmeleri bu mücadeleriyle ilgili olup, 'soyk?r?m' say?lmaz.
1914'te Rus Kumandan? Kont Varantzoff Dachkoff'un yapt???, Osmanl?larla sava?ta kendileriyle birlikte hareket etmeleri halinde alt? vilayeti kapsayan, ba??ms?zl?k önerisini kabul eden Ermeniler, Osmanl?lar?n Bakü petrol sahalar?na ula?mas?n? engelledikleri gibi, Enver Pa?a'n?n Sar?kam??'a girmesini 36 saat geciktirerek so?uk hava ?artlar?n?n da katk?s?yla 30 bini askerini yitirmesine de sebep olmu?tur. 1919 Paris Bar?? Konferans?'nda Ermeni Delegasyonu Ba?kan? Boghos Nubar Pa?a, nüfusun yüzde17'sini olu?turduklar? Do?u Anadolu'nun dörtte birinde ba??ms?zl?k ilan etmek istediklerini aç?k aç?k ifade etmi?tir. Bölgede nüfusun büyük ço?unlu?unu olu?turan Türkleri yok etmeksizin böyle bir kontrol sa?lanamayacak olmas?, Ermenilerin bu konudaki niyetlerini aç?kça ortaya koyar. ABD Senatosu'ndaki raporlara göre 100 bin Ermeni, 1. Dünya Sava?? s?ras?nda Türklere kar?? sava?ta yer alm??t?r. Bu nedenle, Ermeniler hukuken 'politik grup' olarak nitelendirilmelidir ve 1915-16 olaylar? sadece sözle?me tarihinden önce gerçekle?mi? olmas? nedeniyle de?il, ayn? zamanda nitelik olarak da Soyk?r?m Sözle?mesi'ne tabi olamaz.


Yok etme niyeti
Soyk?r?m Sözle?mesi'nin 2. maddesine göre bir olay? soyk?r?m olarak adland?rabilmek için bir grubu yok etme niyetinin aç?kça ortaya konulmu? olmas? gerekir. Tüm dünya ara?t?rmac?lar?na aç?k olan Türk ar?ivlerinde böyle bir niyeti ortaya koyan tek belge bulunmad??? gibi, ba?ka yere nakil süreciyle ilgili sorunlara nas?l insanc?l yakla??ld???n? gösteren ve süreçte zarar görme olas?l?klar?n? en aza indirme gayretlerini de ortaya koyan birçok belge vard?r.
Ayr?ca, 'ba?ka yere nakil' sadece Ruslarla i?birli?i yapan Gregoryenlere uygulanm?? olup, Katolik ve Protestan Ermeniler ve imparatorlu?un ba?ka yerlerinde ikamet eden Ermeniler bu uygulaman?n d???nda b?rak?lm??t?r. Göç s?ras?nda yeterli tedbirleri almad?klar? gerekçesiyle Osmanl?lar 500-600 görevliyi cezaland?rm??t?r. Niyeti soyk?r?m olan bir devletten bunlar beklenebilir mi?! Nitekim sava? sonras? Osmanl? ar?ivlerine ula?ma yetkisine de sahip olan
?ngiltere, Ermenilere kar?? sava? suçuyla itham edilen 144 ki?iyi Malta'da yarg?lamak istemi? ancak 29 Temuz 1921'de ba?savc? bu ki?ileri suçlamak için yeterli 'kan?t bulunamamas?' nedeniyle suçlamadan vazgeçmi?tir.
Olaylar s?ras?nda kaç ki?inin hayat?n? kaybetti?i 'soyk?r?m' suçu aç?s?ndan önemli olmamakla birlikte, kamuoyu aç?s?ndan etkileyici olabiliyor. Örne?in, uluslararas? mahkemeler 1995 Srebrenista katliam?nda 8 bin Bosnal? erke?in öldürülmesini 'soyk?r?m' olarak nitelendirdi. 1915-16 aras?ndaki kay?p say?lar? konusunda da Türk ve Ermeni tezleri aras?nda ciddi farkl?l?k var. Ermeniler sava? öncesi Osmanl? topraklar?nda 2.5 milyon Ermeni'nin ya?ad???n?, bunlar?n 1.5 milyonunun da hayatlar?n? kaybettiklerini iddia ediyor. Paris Konferans?'nda Ermeni heyeti ba?kan?, Osmanl? topraklar?ndaki Ermeni say?s?n? 2 milyon 250 bin olarak belirtmi?ti, Frans?zlar?n Sar? Kitab? bu rakam? 1 milyon 555 bin, Britannica ise 1.5 milyon diyor. Kurucu ba?kan? da bir Ermeni olan(!) Osmanl? ?statistik Kurumu ise Ermeni as?ll? vatanda? say?s?n? 1.3 milyon olarak belirliyor.


1921'de rakamlar
Bu nedenle, Ermeni kay?plar? iddia edilen 1.5 milyonun çok alt?nda olmal?. 1921 y?l?na gelindi?inde ABD D??i?leri Bakanl??? ?ngiliz Konsoloslu?u ve Far East Relief Society bilgilerine dayanarak, Osmanl? topraklar?nda ya?ayan Ermeni say?s?n? 1.2 milyon olarak belirliyor. Osmanl? istatistikleriyle birlikte bu bilgi temel al?n?rsa, Ermeni kay?plar?n?n 100 bin, Frans?z ve ?ngilizlerin o dönem çal??malar? temel al?n?rsa 300 bin civar?nda olmas? gerek. Bu konuda daha detayl? çal??ma gerekti?i aç?k. Ayr?ca, Paris Konferans?'na kat?lan Ermeni delegasyonu ba?kan?nca kay?plar için belirtilen nedenler aras?nda özellikle salg?nlar, yiyecek-içecek s?k?nt?s?, sa?l?k personeli yetersizli?inin gösterilmi? olmas? da dikkat çekici.
1912-13 aras?nda Balkan sava?lar?nda sivil Türk kay?plar?n?n 1.4 milyon, Balkanlar'dan Anadolu'ya ta??nanlar?n 410 bin oldu?u; 1914-18 aras?nda 1. Dünya Sava??'nda ise yar?s?ndan ço?u Do?u'da olmak üzere 2.5 milyon sivil Türk'ün hayat?n? kaybetti?i ak?llardan ç?kmamal?. Ar?ivler Ermeni çetelerinin sald?r?lar?nda 523 bin Osmanl? vatanda??n?n öldürüldü?ünü de ortaya koyuyor.
Elbetteki, insanl?k aç?s?ndan hangi gruba ait olursa olsun her insan?n hayat? önemlidir ve her bir insan kayb? büyük bir kay?pt?r. Bir taraf?n kay?plar?, di?er taraf?n kay?plar?n? ho? göstermez. Ermeni meselesiyle ilgili belgeler birçok trajik insan kayb?n?n oldu?unu, ancak 'soyk?r?m' nitelemesini do?rulayacak sa?lam temelli verilerin ne o dönemde, ne de bugün için bulunamad???n? ortaya koymaktad?r.


Hukuk yerine siyaset
Birçok Bat? ülkesine yerle?en Ermeni diyasporas? hukuken elde edemedikleri bir sonucu siyasi olarak elde etme çabas?n? senelerdir sürdürüyor. Ayr?ca, 'soyk?r?m' suçlamas?n? toplumlar?n? bir arada tutabilmenin arac? olarak da kullan?yorlar. Bu suçlama etraf?nda kendi kendini besleyen ekonomik bir sistem dahi kurulmu?.
O günden bugüne yeti?tirilen nesiller bu suçlamay? özümsedikleri kültürlerinin bir parças? olarak görüyorlar. Bu anlay??? yaymay? milli bir görev olarak görüyorlar. Bat?'da ticarette, akademik dünyada, medyada, kültür alan?nda ba?ar?l? ve sayg? duyulan birçok Ermeni as?ll? insan var. Bu insanlar maalesef içlerine yerle?tirilmi? bu kini önemli yap?tlar?na yans?t?yor ve bulunduklar? bölgelerdeki siyasi güçlerini bu konuda kamuoyu olu?turabilmek için kullan?yorlar.
Ermeni meselesinin dünya kamuoyunda do?ru de?erlendirilmesi için kine kar?? kinle cevap vermek do?ru olmayacakt?r. Türkiye tezlerini bu insanlar? suçlayarak, kötüleyerek, onlara kar?? dü?manca tav?rlar alarak de?il, olaylar?n farkl? boyutlar?n? daha s?k ve daha etkin olarak dünya kamuoyuna aktaracak yarat?c?l??? gösteren yap?tlar olu?turarak savunmal?d?r. Senelerdir bu konuda gösterilen ataleti üstümüzden atman?n zaman? gelmi?tir. Fransa Parlamentosu'nun temel demokratik haklara ayk?r? olarak ald??? karar, bizi y?k?c? ve suçlay?c? de?il yap?c? ve yarat?c? bir anlay??a yönlendirerek bu konuda bize yard?mc? olabilir. Bu haks?z ve savunulmas? güç karar?n dünya kamuoyunda olu?turdu?u duyarl?l??? iyi kullanabilirsek dünya kamuoyunda senelerdir süregelen dezavantaj? avantaja çevirebiliriz. Bu konuda içerik geli?tirmek ve bunlar?n ileti?imini en yayg?n ?ekilde gerçekle?tirmek üzere ba?ta sanatç?lar?m?za, tarihçilerimize, yazarlar?m?za ama sadece onlarla s?n?rl? kalmamak üzere her birimize görev dü?üyor.
Y?lmaz Argüden: AR-GE Dan??manl?k Yönetim Kurulu Ba?kan?; yaz?, www.arge.com adresinden al?nd?