.HFÀ7à="justify">Ermeni soyk?r?m? iddialar?yla ilgili tasar? Temsilciler Meclisi Ba?kan? Nancy Pelosi buna angaje biri oldu?u için kaç?n?lmaz ?ekilde gündeme gelecek. Ama Ba?kan Bush imzalamad?kça yasala?maz!

DERYA SAZAK: Türkiye'nin Washington Büyükelçisi olarak bir y?ld?r görevdesiniz, ABD ile ili?kilerde 1 Mart tezkeresinin olumsuz izleri hayli geride kald?. Bush yönetimi, Irak politikas? nedeniyle Kongre seçimlerinde a??r bir darbe ald?. Senato ve Temsilciler Meclisi'nde üstünlük Demokratlara geçti. 2007 ba??nda ABD ile ili?kilerin gelece?ini nas?l görüyorsunuz?
NAB? ?ENSOY: 1 Mart tezkeresi nedeniyle Türkiye-ABD ili?kilerinde geçen üç y?lda ini?li ç?k??l? bir dönem ya?and?. Ancak bunun nedenlerini sadece tezkerede aramak do?ru olmaz. So?uk Sava??n sona erdi?i 1990'lar?n ba??na kadar gidebiliriz. Ondan önce ?kinci Dünya Sava??, ard?ndan Türkiye'nin NATO'ya girmesiyle güçlenen uzun süreli bir dostluk ve ittifak dönemi ya?anm??t?. Berlin Duvar?'n?n y?k?lmas?yla, ABD'nin etkisiyle yeni bir dünya düzeni kuruldu. Bu halen devam eden bir süreç.

Küresel de?i?imden Türkiye nas?l etkileniyor?
- Bir ülkenin kom?ular? de?i?miyor ama jeopoliti?i de?i?ebiliyor. Türkiye eskiden Sovyetler'e kar?? NATO'nun güney kanat ülkesiydi. Avrasya dedi?imiz, Balkanlar'dan Orta Asya'ya uzanan co?rafyan?n merkezinde bir ülke haline geldi?inde Türkiye'nin etki alan? da geni?ledi. Ortado?u'da etkiliyiz. Avrupa Birli?i'ne üye olmaya çal???yoruz.
2003'teki Irak sava??ndan sonra AB'nin Türkiye'ye olan ilgisini de bölgesinde oynad??? role ba?l?yorum. AB ya "Schengen duvarlar?" içine çekilecek ya da küresel bir güç olmaya çal??acak.
Türkiye'nin jeopolitik öneminden söz ederken So?uk Sava? sonras? "soft power" dedi?imiz demokrasi, insan haklar?na sayg?, hukukun üstünlü?ü gibi alanlardaki birikimini d??a kar?? bir "rol modeli" diyebilece?imiz, örnek ülke olacak noktaya getirdi.

Türkiye '?l?ml? ?slam' de?il
Rol modelinden kast?n?z, "?l?ml? ?slam" m??
- Hay?r, kesinlikle. Türkiye ?l?ml? ?slam de?il. Türkiye laik ve demokratik bir ülke. Nüfusunun ço?unlu?u Müslüman ama "?l?ml? ?slam" ?eklindeki kategoriye sokulmas? kadar yanl?? bir ?ey olamaz. Radikal ?slam kar??s?nda Türkiye'ye "?l?ml? ?slam" rolü biçenler oldu ama tutmad?.

Washington'dan önce Moskova Büyükelçisiydiniz. So?uk Sava? döneminde Rusya ve ABD'de pe? pe?e görev yapmak ilginç olurdu.
- Evet, So?uk Sava? döneminde biraz acayip olabilirdi. Ben 1998-2002 y?llar? aras?nda Moskova'da bulundum. Yeltsin'in son, Putin'in ilk y?llar?yd?. Baz?lar? hâlâ 500 y?ll?k Osmanl?-Rus tarihinden bak?yor olsalar da bugünkü dünyada dengeler de?i?ti.

Kurtlar Vadisi'nin etkisi
Rusya'da ya?amad???n?z zorluklar?, 1 Mart tezkeresinin etkisi alt?nda ABD'de ya??yor olmal?s?n?z.
- 1 Mart tezkeresi Türk-ABD ili?kilerinde yara açm?? olaylardan birisi. Etkisi gözüküyor. Sonradan da baz? ufak tefek olaylar ya?and?. "Kurtlar Vadisi Irak" filmi örne?in, Washington'da çok ciddiye al?nd?. ABD'de "Vietnam sendromu" diye bir psikoloji var. Çok hassaslar. Bu film, ABD kamuoyunu ve yöneticilerini olumsuz etkiledi.

Irak'? nereye koyuyorsunuz?
- ?lk ba?ta negatif alg?lanm??t?r ama ben pozitife koyuyorum. 1 Mart tezkeresinden sonra ABD ile çok yak?n i?birli?i yapt?k. ABD askerlerine giden lojisti?in büyük k?sm? Türkiye'den gidiyor. ?ncirlik kullan?l?yor.

Tezkere reddedilince ABD'nin Irak'taki yeni müttefiki olarak Kürtler görülmeye ba?lanm??t?. Bu ne ölçüde do?ruland?? ABD, geçen üç y?l?n sonunda Türkiye'yi gözden ç?karamad?.
- ABD'nin Türkiye'yi gözden ç?karmas? için bir neden yok. Türkiye, bölgesindeki en güçlü ülke. Bar?? ve istikrar vaat eden, AB yolunda ilerleyen bir ülke. ABD Türkiye'yi niye feda etsin?

Irak'a müdahale yanl??t?
Kuzey Irak'ta Kürtlere devlet kurdurma u?runa Türkiye'den vazgeçmez diyorsunuz?
- Niye vazgeçsin. Hayatta her ?ey petrol de?il ki. Irak, petrol zengini bir ülkeydi ama ABD'nin stratejisi sadece petrole ba?lanamaz. Çünkü biz ba?tan itibaren yanl?? olaca??n? söyledik. Amerikal?lar memnun olmad?lar ama bugün "hakl?ym??s?n?z, sizi daha fazla dinlemeliydik" diyorlar.

3 y?lda 3 bin Amerikan askeri, 650 bin Irakl? öldü. Irak iç sava?a sürüklendi.
- ABD'nin bu muhasebeyi kendisinin yapmas? laz?m. Ne kadar ba?ar?l? oldu?u ortada. Biz askeri müdahalenin bölgenin, Irak'?n hayr?na olmayaca??n?, Türkiye aç?s?ndan da büyük s?k?nt?lar getirece?ini bilerek zaman?nda dostlar?m?z?n dikkatine getirdik. Ama "Yapmay?n" dedikten sonra ABD sava?a girince müttefikli?in gere?i olan yard?m ve deste?i esirgemedik.

Çuval olay?n? unutal?m

 Amerikan kamuoyunda "Kurtlar Vadisi Irak" filminin yol açt??? hassasiyeti aktard?n?z, Türk askerinin ba??na Süleymaniye'de çuval geçirilmesi de Türkiye'yi yaralad?.
- Do?ru, hepimizi çok derinden yaralad?. Ama çuval hadisesini art?k unutmal?y?z. Türk -ABD ili?kilerinin gelece?i bu talihsiz olaydan daha fazla etkilenmemeli. Washington'da göreve ba?lad???m 2006 ba??ndan bu yana ili?kilerde daha samimi bir atmosfer geli?ti?ini görüyorum.

ABD Ba?kan? Bush'un yeni Irak politikas?n?n bu hafta aç?klanmas? bekleniyor, D??i?leri eski Bakan? James Baker'in yönetimindeki Irak Çal??ma Grubu'nun raporundan ne ölçüde yararlanacak? Türkiye aç?s?ndan köklü de?i?iklikler bekleniyor mu?
- Raporu ABD yönetimi tümüyle benimsemi? de?il. Buna ra?men Irak'tan çekilmenin hemen söz konusu olmayaca??na, hatta Ba?dat çevresindeki birliklerin art?r?laca??na ili?kin tespitlerde Demokratlar da Cumhuriyetçiler gibi dü?ünüyor. Bush yönetimi Irak'ta ba?ar? kazanmadan çekilmeyeceklerini aç?klad?. Zaten i?lerin çok kötüye gitti?i bir s?rada bu bölgenin de hayr?na olmaz. ?ç sava??n e?i?ine gelmi? bir ülkeden aniden çekilmek felaket olur. Türkiye'nin de i?ine gelmez.

Baker raporu ve Kerkük
Kerkük'de 2007'de referandum yap?lacak, Baker Komisyonu raporunda Kuzey Irak'?n gelece?i ve Kerkük'ün statüsü konusunda Türkiye'yi rahats?z edecek yönler var m??
- Baker Komisyonu, raporunu yazmadan önce beni de davet etti. Türkiye'yi rahats?z edecek bir ?ey görmedim. Geneli itibariyle bizim politikalar?m?zla örtü?en bölümler daha fazla. Kerkük'ün statüsüyle ilgili de bizim görü?lerimize yak?n bir de?erlendirme yap?lm??.
Baker-Hamilton raporunda ortaya konan görü?lerin Bush yönetimince de dikkate al?nmas?, ilgili tüm taraflar?n ç?kar?nad?r. Bizim arzumuz Kerkük'te bir siyasi çözüme gidilmesidir. Kerkük'te öyle bir özerk statüsü öngörülür ki, Irak'?n bütünlü?ü içinde herkesi memnun eder.
Kerkük'ün demokrafisi 2003'ten sonra de?i?tirildi. Bu ?artlarda yap?lacak bir referandum hay?r getirmez.

Kuzey Irak'ta Kürt devleti
Kuzey Irak'ta fiilen kurulan bir Kürt devletinin yak?n gelecekte resmen ilan?n? bekliyor musunuz? Irak'taki iç sava? ve bölünmenin kaç?n?lmaz sonucu kuzeyin ba??ms?zl??? m? olacak?
- Irak'taki çat??ma süreci uzar da tam bir iç sava? ya?an?rsa ülke parçalan?r. Böyle bir durumda Irak'?n herhangi bir bölgesi ba??ms?zl?k ilan eder mi, bugünden bilemeyiz. Türkiye'nin esas politikas? ülkenin bütünlü?ünün korunmas?d?r. Herkes bize bu soruyu soruyor.
Sanki sadece Türkiye'nin derdiymi? gibi... Türkiye'nin böyle bir derdi yok. Kendi s?n?rlar?m?z? korur ve bölgesel bir güç olarak da her zaman cazibe merkezi oluruz. Oradaki geli?meler sadece Türkiye'yi de?il, bölgedeki tüm ülkeleri etkiler.

PKK sorunu ve ABD'nin imaj?

ABD'de Kongre'de Demokrat a??rl?kl? yeni dönem ba?lad?. Temsilciler Meclisi Ba?kan? Nancy Pelosi, Kaliforniya üyesi ve Ermeni lobisinin deste?ine sahip. Türkiye, PKK'ya kar?? inisiyatif beklerken Ermeni soyk?r?m?yla ilgili tasar? gündeme al?nabilir.
- PKK meselesi Türk kamuoyunun ABD'ye bak?? aç?s?nda en ba?ta gelen sorun. Beklentimiz PKK'nin Kuzey Irak'taki varl???n?n tamamen ortadan kald?r?lmas?d?r. ABD bunu yapmazsa Türkiye kendi güvenli?i aç?s?ndan bütün opsiyonlar? aç?k tuttu?unu ilan etmi?tir. PKK terörünün bitirilmesi ABD'nin Türkiye'deki imaj?n?n düzeltilmesi bak?m?ndan da önemli bir dönüm noktas? olacak.

Amaç Kandil'e operasyon mu, PKK'n?n silahs?zland?r?lmas? ve tasfiyesi mi?
- Nihai hedef PKK'n?n tasfiyesidir. Terörist örgüt olarak ortadan kalkmas?d?r. Bizim Amerikal?lara bu örgütün güç kullanmadan da zay?flat?labilece?i konusunda tekliflerimiz oldu. Örne?in Kuzey Irak'ta Kürt unsurlar?n yard?m? olmasa PKK bar?nabilir mi? E?er Irak yönetimi buna engel olam?yorsa, gereken etkinli?i ABD'den beklemek hakk?m?z.

Ermeniler ve Pelosi faktörü

Ermeni tasar?s? Kongre'den geçecek mi?
- 1915'te sanki Ermenilere soyk?r?m yap?lm?? gibi tarihi bir yalan? her f?rsatta gündeme getirme çabalar?, ABD'de de y?llard?r sürüyor. Demokratlar ve Cumhuriyetçiler içinde Ermeni tezlerini savunan üyeler var. Temsilciler Meclisi Ba?kan? Nancy Pelosi de bu tür giri?imlere destek veriyor.
2000 y?l?nda Clinton, sonra da Ba?kan Bush, tasar?n?n gündeme al?nmas?n? önlediler. ?imdi Bayan Pelosi kendisini bu konuya angaje etmi? bir ba?kan oldu?u için endi?emiz artt?.
Fransa'da 2001'de kabul edilen 'Ermeni soyk?r?m? olmu?tur' ?eklinde bir tasar? her an gündeme al?nabilir. Dünyada öyle bir alg?lama olu?tu ki, sanki soyk?r?m olmu?ças?na bunun inkar?n? da suç haline getirmeye çal???yorlar. ABD'de bunu yapmalar? kolay de?il. Anayasadaki özgürlüklere ayk?r? olur, herhangi bir fikrin savunulmas?n? yasayla önlemek. Soyk?r?m tasar?s? kaç?n?lmaz ?ekilde gündeme gelecek. Ama Ba?kan Bush imzalamad?kça yasala?maz!
Ermeni tasar?s?n?n Kongre'den geçmesi Türk-ABD ili?kilerini zedeler.

?zolasyon yerine angajman politikas?

ABD'nin, nükleer program?n? bahane ederek ?ran'a sald?rmas? bekleniyordu. Ancak Irak'ta kaybetme duygusu Bush yönetimini frenledi... Washington'dan bak?nca, bu risk azald? m??
- ABD'nin ?ran'a, Suriye'ye hatta Filistin'in bir kesimine kar?? "izolasyon" politikas? izledi?i dönemde Türkiye daima "angajman" politikas? tercih etti. Çünkü biz bölge ülkesiyiz ve kom?ular?m?zla iyi ili?kiler kurmak ç?kar?m?zad?r.
ABD'nin ?ran'a ve Suriye'ye kar?? izolasyonun do?ru olmayaca??n? dilimizin döndü?ünce anlatmaya çal??t?k. Biz "angajman" politikas? uygularken, 1 Mart 2003 atmosferinin etkisiyle ABD'de "Türkler güvenilir müttefik olmaktan uzakla??yorlar" ele?tirisi yap?ld?. Oysa Türkiye bölgedeki ç?karlar? aç?s?ndan bu rolü oynamak zorunda.
Nitekim angajman politikalar?n?n do?rulu?u Lübnan sava??nda görüldü. ABD'nin de i?ine gelecek ?ekilde Suriye ile konu?mak gerekti?inde Ankara devreye girdi. ?ran için de bu geçerli...

Saddam'?n idam? hayra vesile olmaz

Saddam Hüseyin'in idam? Irak'taki süreci nas?l etkileyecek? ?dam?n görüntüleri insanl?k ad?na rahats?z ediciydi.
Bir diktatör de olsa, binlerce ki?inin ölümünden sorumlu da olsa insanl?k de?erleri aç?s?ndan baz? limitlerimiz var. Bir insan?n idam?n?n ileride hay?rl? bir ?eye vesile olaca??n? dü?ünmek pek kolay de?il. Özellikle Sünni kesimdeki öfke, in?allah ?iilerle daha derin çat??maya götürmez.