!Şà 0="justify">?ükrü Elekda?, Mavi Kitap olay? üstüne yazd???m yaz?lardan sonra Radikal'de uzun bir cevap yay?mlatm??. Bundan geç haberim oldu?u için ancak ?imdi cevab?n? yazabiliyorum. Bu ba?lamda benim söylemek istedi?im ba?l?ca iki ?ey var: birincisi Mavi Kitap'?n bir propaganda kitab? olmas? (veya olmamas?) ile ilgili. ?kincisi belki 'söyleyecek bir ?ey' bile say?lmaz: Lord Avebury'nin davetiyle ilgili sorumu tekrarlayaca??m.
Toynbee, haz?rlad??? kitab?n Birle?ik Krall?k D??i?leri Bakanl??? taraf?ndan propaganda amac?yla kullan?ld???n? ve kendisinin bundan üzüntü duydu?unu söylemi?tir. Bunu biliyoruz.
Ne var ki, Toynbee, hayat?n?n hiçbir döneminde, kitapta yer alan tan?kl?klar?n do?rulu?unu sorgulamam??t?r. Zaten üzüntüsü de bundand?r: Bu kitab?n öyle bir amaçla kullan?lmay? hak etmedi?ini dü?ünür. An?lar?nda Ermeni k?y?m?n?n deh?etini çok net bir dille anlat?r. 1890'larda, Abdülhamid zaman?nda yap?lm?? ilk ciddi k?y?m?n sanki çok daha korkunç olan 1915'in bir provas? gibi görülebilece?ini belirtir. Bu pasaj? ben çevirmi? ve geçen y?l Radikal'de ç?kan yaz?mda yay?mlam??t?m.
Toynbee'nin bu tavr?, dü?ünceleri de biliniyor. Elekda? ve onun arkas?ndan giden TBMM üyelerinin, Toynbee kitab?n?n propaganda amac?yla kullan?lmas?na üzüldü diye, onun kitab?n içeri?ini reddetti?i sonucunu ç?karmas?n?n hiçbir dayana?? yok. Elekda?'?n ?u cümlesi: "... Toynbee'nin olaylara önceki tek tarafl? yakla??m?ndan ve tarihi gerçekleri çarp?tt??? hissiyat?ndan rahats?z oldu?u anla??l?yor..." hiçbir do?ru temele oturmuyor. Toynbee'nin bu konuda söylediklerinden 'bu i?lere kar??m?? olman?n yaratt??? pi?manl?k duygusu' gibi yarg?lara gelmek, ancak ?ükrü Elekda? gibilerinin ba?arabilece?i i?lerden.
Mavi Kitap'?n kaynaklar? k?smen Birle?ik Krall?k ar?ivlerinde. Ama as?l a??rl?k, ABD ar?ivlerinde. Kitap, olaydan sonra yay?mlanan ilk ara?t?rmalardan biriydi. ?imdi ar?ivlerde y???lan belgeler de, yay?mlanm?? makale ve kitaplar da, müthi? bir yekûn olu?turuyor.
Mavi Kitap'? 'çürütme' çabalar? bu çerçevede ayr?ca anlams?z.
Derken, Elekda?, Westmacott'un aç?klamas?ndan da kendine bir ?eyler yontmaya kalk?yor. Onun mektubu 'Belge'nin söylediklerinin tam tersini içeriyor'mu?.
Elekda?, emekli diplomat olarak 'diplomatik dil'in özelliklerini bilmeli, dikkatli ifadelerle kesin bir söz söyleme tekni?ini anlamal?d?r. Ama buradaki sorun 'anlamak' sorunu de?il, 'anlamak istemek' sorunu. Westmacott o al?nt?da, kitab?n propaganda amac?yla kullan?lm?? olmas?n?n, a) sava? ko?ullar? içinde anla??l?r, b) ama ayn? zamanda esef edilecek bir olay oldu?unu belirtiyor; sonra, a) içindeki raporlar?n hiçbirinin yalanlanmad???n? ve b) kitab? haz?rlayanlar?n (Elçi, 'authors' demi?) dürüstlü?ünü sorgulayabilecek çok az ki?i olabilece?ini söylüyor (o 'çok az ki?i'den biri Elekda?). Elekda? bu ?ngiliz diplomasisinin ölçülü 'understatement'lar?ndan, Elçi'nin kitaba 'do?rudur' diyemedi?i, onun için 'tekzip edilmemi?tir' dedi?ini, devamla, Bryce ve Toynbee'nin dürüst olduklar?n? da söylemekten 'çekindi?i' yorumlar?n? ç?karmay? da ba?ar?yor. Yani, dolay?s?yla, dürüst olmad?klar?n? ima etmi? (en az?ndan) oluyor. Bu durumda ben Westmacott'un sözlerini 'tahrif etmi?' oluyorum.
Elekda?'?n bütün bunlar? yazm?? olmas? bir anlamda iyi bir ?ey, asl?nda. Çünkü böylece, 'gerçeklik' denilen olguyla nas?l bir ili?ki kurdu?unu, kendi dili, kendi kalemiyle, aç?k aç?k ortaya koymu? oluyor. |
Anasayfa
İletişim
Makaleye Yorum Yaz
Tavsiye Et
