!á½p="justify">Türk-Ermeni Bar??ma Komisyonu TARC'?n düzenleyicisi David Phillips iki hafta önce ?stanbul'a geldi ve kitab? 'Unsilencing the Past'?n tan?t?m?n? yapt?. ?tibarl? üniversitelerimizde konferanslar, büyük gazetelerimize mülakatlar verdi ve haber televizyonlar?n?n programlar?na kat?ld?. Bir ilki gerçekle?tirmi? ve uzla?maz taraflar? yan yana getirmi?ti. Baz? kö?e yazarlar?m?z Phillips'in söyledikleri ve yazd?klar? hakk?nda yorumlarda bulundular. Tavsiyelerini de?erlendirdiler.
Bu vesileyle George Jerjian adl? bir Ermeni'nin 'Gerçek Bizi Özgür K?lacak' adl? bir kitab? da piyasaya sürüldü. Kitap, TARC'?n New York'ta sayg?n bir STK olan ICTJ'ye yapt?rd??? 1915 olaylar?na ili?kin 'hukuki' bir çal??may? içeriyordu.
TARC gerçek anlamda 2002'nin ba??nda toplanmaya ba?lad? ve 2003 ?ubat?'nda sona erdi.
?ki taraf? yan yana getirmekte bir ilk ad?m olarak önemliydi. Baz? Ermeni üyeler, Ta?naklar?n ölüm tehditlerine gö?üs gererek toplant?lara kat?ld?lar.
Görü?melerde ortak bir zemin olu?turmak mümkün olmad?. Tarihçilerin, ar?ivcilerin ve psikologlar?n ortak çal??ma yapmalar? yolundaki önerilerimizi Ermeni taraf? kabul etmedi. '1915-1923' aras?nda olanlar onlar için bir soyk?r?md?; bütün dünya bu gerçe?i kabul etmi?ti; Türkiye de kabul edince sorun çözümlenmi? olacakt?. Kendileri aç?s?ndan 'mükemmel' bu söylemin bir eksi?i vard?. Soyk?r?m Sözle?mesi'ne göre soyk?r?ma yetkili mahkeme karar verebilirdi. Böyle bir karar yoktu. 1951'de yürürlü?e giren sözle?meyi geriye do?ru uygulamak da mümkün de?ildi. Ama bu engeli a?mak için Türkiye sözle?menin geriye do?ru uygulamas?n? kabul edebilir ve Ermenistan'la birlikte bir uluslararas? mahkemede yarg?ya veya bir hakemlik mahkemesinde tahkime gidilebilirdi.
Benim uluslararas? forumlarda s?kça yapt???m bu öneriyi Ermeniler sürekli reddediyordu. Zira hukukun kendi lehlerine olmad???n? biliyorlard?. Ama iddialar?na ölümcül tehdit olu?turan bu öneriyi bertaraf etmek için de yan?p tutu?uyorlard?. Phillips burada imdatlar?na yeti?ti. ICTJ diye bir kurulu? vard?. Buna 'Soyk?r?m Sözle?mesi geriye dönük uygulanabilir mi?' sorusunu sorabilirdik.
Bu sorunun hukuken cevab? çok basitti. 'Anla?malar Hukuku konusundaki Viyana Sözle?mesi'nin 28. maddesine göre sözle?menin geriye dönük i?lemesi imkâns?zd?. Bu cevab? almak için bir çal??ma yapt?rmak gerekmiyordu. Ama mademki Ermeniler istiyordu bir sak?ncas? da yoktu.
ICTJ'nin çal??mas? 28 Ocak 2003 günü ç?kt?. ?lk bölümünde sözle?menin geriye dönük uygulanamayaca?? kabul ediliyor; bu nedenle Ermenistan'?n Türkiye'den toprak ve tazminat isteyemeyece?i belirtiliyordu. Bu, bizim lehimizeydi. Ama ikinci ve çok daha uzun bölümde, ?ayet geriye dönük uygulanabilseydi Ermeni olaylar?n?n soyk?r?m olaca?? iddia ediliyordu. ICTJ kendisine sorulmayan bir soruya cevap vererek, Ermenilere istediklerini hukuk kisvesi alt?nda vermi?ti.
Türk taraf? olarak aldat?lm?? hissettik ve TARC'tan ayr?ld?k. K?sa bir süre sonra TARC öldü.
ICTJ'nin 'hukuki' çal??mas? tek kelimeyle berbatt?. Ermenilerin hukuk tezlerinin ne kadar zay?f oldu?unu göstermek için 17-18 ?ubat 2003 tarihlerinde TDN gazetesinde tam metnin yay?mlanmas?n? sa?lad?m.
19 ?ubat nüshas?nda da konuya ili?kin bizim görü?lerimiz yer ald?. Bu görü?ler çal??mayla birlikte yay?mlanmak için ICTJ'ye de verilmi?, ama de?il yay?mlanmak at?fta dahi bulunulmam??t?. Zaten zay?f olan Ermeni tezinin tamamen y?k?lmas?n? istememi?lerdi.
O tarihten bu yana bu konuda dört-be? yaz? yazd?m. Özdemir ?nce 27 Mart tarihli Hürriyet'te, TARC üyelerinin ICTJ'nin bu karar?ndan haberleri olup olmad???n? soruyor. Demek ki dikkatlerden kaçm??.
TARC gayriresmi diplomasi (track two) yöntemiyle kuruldu ve çal??t?. Bu yönteme göre, toplant?larda konu?ulanlar kat?l?mc?lara atfen yay?mlanamaz. Phillips kitab?nda sadece bu etik ilkeyi çi?nemekle kalmam??, geni? muhayyilesinin ürünü birçok gerçekd??? unsuru da ilave etmi?. Kitab? okuyan, benimle ve Özdem Sanberk ile baz? sorunlar? oldu?unu kolayca anlayabilir. Soyk?r?m iddialar?na kar?? görü?lerimiz, Ermeniler gibi onu da rahats?z etmi? olmal?.