?çten ve d??tan tüm dü?manlar art?k insandan bile saymad?klar? Türkleri bu kez yok etmekte kararl? görünmektedir. Toynbee'nin deyi?iyle, tarih denen insanl?k maceras?n?n 'en ac?l?' dönemi olan bir imparatorlu?un çözülmesinin son a?amas?d?r bu. Ba?kumandanvekili Enver Pa?a, Dahiliye Naz?r? Talat Pa?a'ya 2 May?s 1915 günü ?u yaz?y? yollar: "Van Gölü etraf?nda ... Ermeniler isyanlar?n? sürdürmek için daima toplu ve haz?r bir haldeler... Ermenilerin buralardan ç?kar?larak isyan yuvalar?n?n da??t?lmas? dü?üncesindeyim. III. Ordu Komutanl???'n?n verdi?i bilgiye göre, Ruslar 20 Nisan 1915 tarihinde kendi s?n?rlar? içindeki Müslümanlar? sefil ve peri?an bir halde s?n?rlar?m?zdan içeri sokmu?lard?r. Hem buna kar??l?k olmak ve hem yukar?da bahsetti?im amac? sa?lamak için ya bu Ermenileri aileleriyle birlikte Rus s?n?r? içine göndermek veyahut ... Anadolu içinde çe?itli yerlere da??tmak gerekmektedir. Bu iki ?ekilden uygun olan?n seçilmesiyle tatbikini rica ederim. Bir mahzuru yoksa isyanc?lar?n ailelerini ve isyan bölgesi halk?n? s?n?rlar?m?z d???na göndermeyi ve onlar?n yerine d??ardan gelen Müslüman halk?n yerle?tirilmesini tercih ederim." (Ba?bakanl?k Osmanl? Ar?ivleri. DH. ?RF, nr 52/282).

Talat Pa?a ikinci seçene?i yani Ermenilerin, Anadolu içinde ba?ka yerlere (daha sonra Kuzey Suriye'ye) gönderilmesini ye?ledi. Yani 'bir grubu yok etme kast?na' hiç sahip olmad?. Enver Pa?a'n?n önerdi?i ilk seçene?i kabul edebilir ve Ruslar?n, Müslüman halka yapt???n? Ermenilere yapabilirdi. Bu, o güne kadar Balkanlar ve Kafkasya'da Türk ve Müslümanlara yap?lan ve ad?na bugün 'etnik temizlik' denen harekât olurdu. Silahl? kuvvetlerle yap?lan bu harekâtlar sonunda nas?l ki Balkanlar ve Kafkaslar'dan sökülüp at?lan Türk ve Müslümanlar?n yar?s? öldüyse, Ermeniler de öyle öleceklerdi. Ama kimse bugün ölenlerin hesab?n? soramayacakt?. Talat'?n çok daha düzenli bir yer de?i?tirme olan tehciri seçmesi, Ermeni ölümlerini büyük ölçüde azaltt?. Kendi ?artlar?nda insani say?labilecek bu tercih daha sonra hayal mahsulü abartmalarla soyk?r?m olarak sunuldu.

Bunlar? olay?n trajik yönünü hafifletmek için yazm?yorum. Ancak Ermeniler tehcire trajedi denilmesine kar??lar. Zira trajediyi iki taraf?n ac? çekmesi ama hiçbir taraf?n sorumluluk yüklenmemesi ?eklinde anl?yorlar. Soyk?r?m kavram?n?, tüm sorumlulu?u bir tarafa, yani bize yüklemek için istiyorlar. Onlar için tarihi ç?lg?nl?klar?n?n sorumluluklar?n? inkâr etmek, ölenlerin trajedisinden çok daha önemli.
Bu nedenle tarihi gerçeklere ve hukuka ters dü?en 'soyk?r?m' üzerinde ?srar etmek, bir insanl?k trajedisinin tan?nmas?n?n önündeki en büyük engeli olu?turuyor. Bu Ermeni ku?ak, tarihi sorumlulu?undan kaç?nan bencil tutumuyla kendi ölülerine en büyük haks?zl??? yap?yor.
Kendilerine 'ayd?n' diyen, bir psikopatoloji olan kimlik kayb?n? ve bunun sonucu her ?eyden kendini suçlu sayma e?ilimini 'ayd?n dürüstlü?ü' sanan, ki?isel travmalar?yla özde?le?tirdikleri ba?kalar?n?n travmalar?n? 'tarihi gerçek' diye kabullenenler, sorunu daha da içinden ç?k?lmaz hale getiriyor.