.E×à(ğ="justify">Rahmetli Hrant Dink'i Abant toplant?lar?ndan birinde tan?m??t?m. Bende yaratt??? ilk etki, s?cak, samimi, tek kelimeyle insan birisi oldu?uydu.
 
Birebir ili?kilerde kar??n?zdaki ki?inin ne söyledi?i, nas?l söyledi?i, kelimeleri telaffuzu, gözlerinize bakmas?, size dokunmas? gibi tezahürler kadar, bunlar?n ötesinde bir ak?l düzlemine indirgenemeyecek nice ayr?nt? devreye girer ve sizde bir kanaat olu?ur. Her ?eyden önce, Dink'in ezbere, olu?turdu?u bir da?arc???n ak???na dayal?, kli?eler üzerinden konu?mad???n?, her ne söylüyorsa kalbinden konu?tu?unu dü?ündüm. Ne söyledi?ine gelince onu zaten -en az?ndan ?ekil olarak- herkes biliyor. Ermeni meselesine ili?kin olarak bir uzla?t?r?c? rolü oynamak, fanatizme kar?? ç?kmak, bar??? sa?lamak istiyordu.

Dink'in fikirlerine kat?lanlar kadar buna itiraz edenler de oldu. Bu son derece normal bir durum. Kim kimin söylediklerine bütünüyle kat?l?yor, onayl?yor? Ayn? partinin içinde yer alan insanlar bile kimi zaman farkl? dü?ünüyorlar, hatta birbiriyle çat???yorlar, bu gerginli?i d??ar?ya vurmakta da bir sak?nca görmüyorlar. Akademik dünyada anla?mazl?klar diz boyu. Dink'in söylediklerini makul bulanlar kadar ona kar?? ç?kanlar?n da yegâne referans?n?n Ermenilik ya da Türklük oldu?unu dü?ünmek abes bir muhakemedir.

Dink'in bir cinayete kurban gitmesine bu ülkede akl? ba??nda olup da sevinecek kimse oldu?unu dü?ünmüyorum. Dink'in fikirlerine itiraz edenler de buna dâhildir. Dünyan?n birçok yerinde oldu?u gibi bu ülkede de geçmi?te fikir ayr?l?klar? cinayetlere neden oldu, insanlar öldürüldü. Ancak kendi dünyas? ile ötekileri keskin s?n?rlarla ay?ran, insani ve zihnî ileti?ime imkân vermeyen, bu sterilli?in de deste?inde bu taraf? yüceltirken di?er yan? bütünüyle kötüleyen toplumsal ?artlar çok gerilerde kald?. Az çok dünyay? anlamak, geli?meleri okumak isteyen ki?i, belli bir politik konumda yer alsa dahi, ötekilerden daha gerçekçi bir zeminde haberdar olabiliyor, onlar?n iddialar?n? ö?renebiliyor. Bugün Türkiye'de bir getto akl?na sahip olmak için ki?inin özel çaba sarf etmesi, kendisini yasaklarla ve tabularla çevirmesi gerekir. Olaydan saatler sonra yakalanan zanl? on yedi ya??nda bir çocuk. "?nternette Türklü?e hakaret etti?ini okudum, sonra otobüse binip ?stanbul'a gittim ve vurdum." dedi?i söyleniyor. E?er bu ülkede böyle bir sebep-sonuç ili?kisi do?uran sosyal iklim varsa vay halimize.

O büyük ac?ya dokunabilir miyiz?

Politik bir cinayet i?lendi?inde, akla birbiri ard?ndan iki konu gelir: Birincisi, yerle?ik alg?lar içinde en kolay ve en yayg?n ?ekilde hat?rlanacak olan?d?r. Dink cinayetinde de hemen Ermeni/Türk kar??tl???, soyk?r?m iddialar?, Dink'in bu tart??malardaki yeri ve rolü güncellenmi?tir. Ki?isel olarak insanlar daha analitik dü?ünmeye e?ilimli olsalar dahi kitleler kaba hatlara dayal? bir ay?r?m çizgisi üzerinde hareket ederler ve yerle?ik alg?lar üzerinden tepkilerini ortaya koyarlar. ?unu biliyoruz: Politik cinayetlerin kast? kurban de?ildir, hay?r, onun kimli?iyle temsil ettikleridir ve bu çerçevede "kan"la birlikte ya?anacak yeni geli?meler ve bunun do?uraca?? politik sonuçlara dair beklentilerdir. Buradan ikinci konuya geçebiliriz. Adli ya da politik, yine tüm cinayetlerde ?u soru sorulur: "Bu cinayet kimin ç?kar?na?" Herhalde Türklerin oldu?u kadar Ermenilerin de ç?kar?na de?il. Elbette cinayetin tetikçisi konusunda ortada bir zanl? var, ama arkas?ndaki güçler, ba?lant?lar nedir, bunlara ula??lacak m?d?r, hâlihaz?rda bilemiyoruz, ancak "amaçlanan"?n ne oldu?u konusundaki muhakemeye mutlaka ortamdaki egemen durumu eklemek gerekir. Egemen durum, dünyan?n birçok yerinde Türkiye'ye yönelik suçlamalar?n, yaln?zla?t?rma stratejilerinin devreye sokulmas?, genel bir suçluluk duygusunun tahrik edilmesidir. Türkiye'de ise birbiriyle çeli?ik iki tutum öne ç?k?yor: Birincisinde, olabildi?ince geni? çevreler ak?l ve sa?duyu temelinde, bu tür karanl?k cinayetlere kar?? duyarl?l??a ve dayan??maya ça?r?l?yor. ?kincisinde ise, ac?, öfke ve k?zg?nl???n rüzgâr?nda baz? toplumsal ve politik kesimlere kar?? has?ml?k bildiriliyor. E?er Dink hayatta olsayd? hiç ?üphesiz birinci safta yer al?r, ac?s?n? has?ml???n de?il kucaklaman?n vesilesi yapard?. Nitekim cenaze töreninde sadece Dink'le ilgili sloganlara izin verilmesi, ay?r?m yaratacak söz ve görüntülerin kullan?lmamas?n?n istenmesi, Dink'in maddi varl??? kadar manevi miras?na da sahip ç?k?ld???n? göstermektedir.

Hepsinin ötesinde ise tüm laf, yorum, görüntü kalabal???n?n hiçbir anlam ifade etmedi?i, o sessiz ve tüm dünyevilikten soyunulmu? ç?plak alanda, ancak ki?inin en yak?nlar?n?n ya?ad??? o büyük ac? durmaktad?r. Oraya dokunabilir miyiz? Kan?n döküldü?ü yerde o insan?n ki?isel dram?n? payla?maktan önce politik muhasebenin parças? olarak ya?anan? de?erlendirmek, günümüz dünyas?n?n tuhaf bir gerçekli?i. Politik cinayetlerin bir bak?ma hepimize yapt??? bir ba?ka kötülük de bu. Gün boyu televizyonlar Dink'in üstü örtülü cesedini göstererek yay?n yaparken, o ki?inin "öldürülmü? olmas?"n? bir politik metafora çeviren yorumlara mecra oldular. Mecburen böyle yapt?lar, çünkü Dink'i öldüren silah, ayn? zamanda geride kalanlara bu i?in anlam?na dair bir bilmece b?rakm??t?. Bu olay?n kitleleri bu kadar ilgilendirmesinin hikâyesinde de herkesin bilmeceyle bir ?ekilde ili?kili olmas? vard?.

Olay?n arkas?ndan Dink'in geçmi?i, bu defa farkl? bir gözle, defteri kapanm?? bir hayat?n ak??? olarak ortaya kondu. Dink, yetimhanede büyümü? ve ayn? ?ekilde yetimhanede yeti?mi? olan Rakel'le evlenmi?ti. Ermeni cemaatini çok içine kapal? olarak görmü?, bunu k?rmak, Ermeni cemaatini anlatmak, ülkesinin insanlar?yla ba?lar kurmak için Türkçe gazete ç?kartmaya ba?lam??t?. Son zamanlarda ya?anan politik tart??malar ve gerginlikler dolay?s?yla yurtd???na gitmesi telkinleri yap?ld???nda bunlar? reddetmi?, atalar?n?n ya?ad???, köklerinin, hayat?n?n, ruhunun ba?l? oldu?u bu topraklardan gitmemek için sonuna kadar direnece?ini ortaya koymu?tu. Televizyonlardan birinde bu konuya ili?kin konu?urken, "Çok zorda kal?rsam giderim." derken a?lamas? bir ülkenin evlad? olman?n anlam?n? ortak belle?e yerle?tirdi. Vuruldu?u yere yüzükoyun dü?mü? Dink'in ayakkab?lar?ndan birinin alt? delikti. Alt? delik ayakkab?lara a?ina olan bu toplum, o ayakkab?da Anadolu insan?n?n toplumsal ve politik tarihini okurken, Dink'in de bu tarihin ne kadar anlaml? bir parças? oldu?unu elbette yüre?inden teyit etmi?tir. Son olarak Dink'in, ald??? tehditler kar??s?ndaki ruh hâlini güvercin ürkekli?i üzerinden dile getirmesi, ancak bu toplumun güvercinlere verdi?i "emin olma" duygusuna güvendi?ini aç?klamas? herhâlde herkesi çok üzmü?tür. Üzüntünün hemen yan? ba??ndaki ise, üzerimize dü?en bir görevi yerine getirememi? olman?n verdi?i utanç ve kah?r duygusudur.

Politik cinayetler, katillerin maksatlar?n?n ötesinde ayr?ca taraflara, kendi varl?klar?na, durduklar? yere ili?kin gerçekli?i yeni bir gözle görmeleri için seslenir. "Yeni bir gözle bakmak," "yerle?ik kli?elerin d???na ç?kmak", bunu herkes yapmal?. Yine Agos'un önünde dökülen bu kan, terörün hesaplar?n? bo?a ç?kartacak ?ekilde, tam da ya?asayd? Dink'in isteyece?i tarzda yeni bir anlama kavu?mal?. Bu manada, Türkler kadar Ermeniler de Dink'in yazd?klar?n?n bir inanc?n kan?yla yaz?lm?? oldu?unu dü?ünmeli, "Anadolu kökenli, Türkiye Cumhuriyeti vatanda??, Ermeni as?ll? kimli?i"nin ve ac?y? ortak k?lan kayb?n?n in?a etti?i köprüden birbirlerine yakla?mal?lar. Bugün ebedi âleme u?urlad???m?z Anadolu'nun evlad? Hrant! Elli üç y?ll?k hayat?n gibi bugün toprakla bulu?an varl???n da bu ülkenin güzel insanlar?na ve insanl??a hizmete devam edecektir.