HRANT D?NK VE SÖZDE OSMANLICILIK

Yakla??k 6 y?l önceydi. Aksiyon Dergisi için bir kapak dosyas? haz?rl?yordum. Konu, H?ristiyanl?ktaki dinî tasvirler, özgün ad?yla ikonalard?. Elimizde çok çarp?c? bir bilgi vard?: H?ristiyanl?k aç?s?ndan büyük tarihî ve dinî de?ere sahip en eski ikonalar, Müslümanlar sayesinde korunmu?tu. Bu çok ilginçti. Çünkü H?ristiyanl???n en önemli dinî resimleri, tasviri yasaklayan ?slamiyet sayesinde günümüze gelebilmi?ti. 8'inci as?rda, Bizans, ikonalar? putperestlik olarak gören bir anlay???n etkisiyle, imparatorluk s?n?rlar? içindeki tüm ikonalar? tahrip etmi?ti. Tek istisna, ?slam'?n ilerlemesi sayesinde Müslüman egemenli?ine geçen topraklardaki kiliselerdi. ??te bu kiliselerden biri de bilinen en eski ikonalar?n bulundu?u M?s?r'daki St. Catherine Manast?r? idi.

Konuyu ara?t?r?rken, hadisenin birinci elden muhataplar? olan H?ristiyanlarla da görü?memiz gerekiyordu. Acaba onlar da bu bilgiyi do?ruluyor muydu? Bu amaçla Fener'deki Rum Patrikhanesi'ni ziyaret ettik. Çok ?ansl?yd?k; çünkü Patrikhane'de Ortodoks Kilisesi içinde ikonalar? en iyi bilen bir din adam? kar??m?za ç?km??t?. Peder Pavlos Politis, uzun süre ikonalar?n restorasyonu konusunda çal??m?? bir isimdi. Pavlos, ayn? zamanda Fransa'daki S?n?rs?z Restoratörler sivil örgütünün Güneydo?u Avrupa sorumlusuydu. Patrikhanenin küçük atölyesinde fetih öncesi dönemden kalma ikonalar? restore etmekle u?ra?an Pavlos, St. Catherine Manast?r?'ndaki tarihî eserlerin ve en eski ikonalar?n bölgenin Müslümanlara geçmesi sayesinde korundu?unu do?ruluyordu. Ayr?ca Müslümanlar?n Ortodokslu?a katk?s?n?n, bu manast?r ve buradaki ikonalarla s?n?rl? olmad???n? söylüyordu: "Ortodoksluk bizatihi varl???n? ve geli?mesini tamamen Osmanl?'ya borçludur. Osmanl? s?n?rlar? d???nda kalan Ortodoks miras? maalesef korunamam??. Osmanl? olmasayd?, Katolikler asla Ortodokslu?u bugünlere getirmezlerdi."

Patrikhane'den ayr?l?rken, koltuklar?m?z kabarm??t?. Duyduklar?m?z, Müslüman ve Osmanl? geçmi?imize dair gurur vericiydi.

Bugün, kendimizi ba?ka milletlere anlat?rken, hep böyle örneklere ba?vuruyoruz. Ve Allah'a çok ?ükür, bu aç?dan oldukça zengin bir mirasa sahibiz. Daha önce, tarihimizde yer alan bu güzel örnekleri belgeleriyle anlatan bir kitaptan söz etmi?tim. "Gökkubbe Alt?nda Birlikte Ya?amak: Belgelerin Diliyle Osmanl? Ho?görüsü" adl? kitap Ba?bakanl?k Devlet Ar?ivleri taraf?ndan haz?rlanm??t?. Kitapta, Fatih'in Bosna'daki bütün gruplara dinlerini serbestçe ya?ayacaklar?n? garanti eden ferman?ndan Osmanl? vatanda?? H?ristiyanlar?n kilise in?as?na yapt??? yard?m için padi?aha yazd??? te?ekkür mektuplar?na, insan? hayret içinde b?rakan belgeler yer al?yordu. Bu belgelerden biri de, gazeteci Hrant Dink cinayetiyle gündemde olan Ermeni cemaatiyle ilgiliydi. Belgeye göre 10 y?l sonra Ermeni teröristlerin bombal? sald?r?s?na u?rayacak olan Padi?ah II. Abdülhamit, maddi s?k?nt? içinde oldu?unu ö?rendi?i Ermeni Patrikhanesi'ne yard?m yap?lmas?n? istiyordu.

Bu örneklere, 500 y?l önce Avrupa'da sürülen Yahudilere Osmanl?'n?n kucak aç???n?, ecdad?m?z?n Kudüs, ?am, ?stanbul ve Balkanlar'da farkl? din ve ?rktan insanlara gösterdi?i ho?görüyü de ekleyebiliriz. Ancak Hrant Dink cinayetine zemin haz?rlayan tablo, ulusalc? denilen gruplar?n pompalad??? kin ve dü?manl?k, maalesef bu mirastan çok uzakla?t???m?z? gösteriyor.

?ayet bugüne yans?m?yorsa, düne dair muhte?em örneklerle övünmek ne ifade eder. ?çimizde ya?ayan ve din-dil yönüyle ço?unluktan farkl? olanlara muamele noktas?nda, yak?n tarihimizde övünece?imiz böyle kaç örnek var? Dinî ve millî kültürümüze göre, bize emanet olan insanlar?n sorunlar?ndan ne kadar haberdar?z? ?uras? aç?k: Osmanl?'y? yere gö?e s??d?ramayan kimi milliyetçi ve muhafazakar çevrelerin bu konulardaki tutumu, ne kendi geçmi?imize ne de evrensel de?erlere uyuyor. Biliyorsunuz, soyk?r?m iftiras?n? reddetmek için, bu kavram?n önüne "sözde" s?fat?n? ekliyoruz. Galiba, Osmanl?'y? sürekli yüceltip, ama uygulamada hep aksini savunanlara da "sözde Osmanl?c?lar" dememiz gerekiyor.