Bana, yeni ceza yasas?n?n 301 No'lu maddesi nedeniyle k?nanan tek ki?i olu?unun sebebini aç?klad?. Ben de ona, baz? ?eylerin de?i?mesini istemeyen tüm insanlar?n neden hedefi oldu?unu aç?kl?yordum.

Hrant öldü. Ben e?siz bir arkada??m? kaybettim; ancak hepimiz yetimiz. Türkiye yetim, Ermenistan yetim ve diaspora yetim. Trajik haberi ald?ktan sonra hemen ?stanbul'a geldim. Sadece Hrant Dink'in cenaze törenine kat?lmak için de?il. Sadece Ermeni, Türk ve Agos Gazetesi'nin her bir üyesiyle gözya?? ve üzüntüyü payla?mak için de?il. Geldim; çünkü ?stanbul ve Türkiye'de durumu daha somut bir ?ekilde görmeliydim. Diasporadan birisi olarak, ki burada herhangi bir akrabam yok, Ermeni toplumunun ?stanbul'daki münzevi hayat?n? görmem için çok zaman?m oldu.

Sal? günü, Türkiye'de tuhaf ve tarihî uzun bir gün oldu. Sokaklarda Hrant Dink'in arkas?ndan yüz bin ki?i yürüyordu. Pankartlarda "Hepimiz Hrant Dink'iz, hepimiz Ermeni'yiz" yaz?yordu. ?nsanlar evlerinin pencerelerinde mimikleriyle Hrant Dink'i son yolculu?una u?urluyor, bu ana tan?kl?k ediyor, cenazenin ard?ndan yürüyenlerin ac?s?n? payla??yorlard?. 10 y?l öncesine kadar kim böyle bir ?eyi hayal edebilirdi ki? Hrant Dink'in Türk toplumunda ?uurlar? uyand?rmak içi büyük bir i? yapt???n?n fark?na vard?m. Deprem gibi bir ?ey oldu sanki. Hrant Dink ?iddeti, toleranss?zl??? reddederken hakl?yd?. ?lk ve de en önemli ortak sava??m?z?n demokrasi için oldu?una herkesi ikna etmeye çal???yordu. Sivil toplumu duyguland?racak ve onu duyarl? hale getirecek kelimeleri biliyordu. Türk toplumunun neyin adaletsiz oldu?unu anlayaca??n? biliyordu ve i?te bu nedenle ?iddeti ortadan kald?rma ve tüm fa?ist tutumlar?n geri dönü?ünü engelleme sürecine dahil oldu.

Türk halk?na te?ekkür ediyoruz

Sal? günü Hrant Dink için yürüyen tüm insanlara te?ekkür etmek istiyorum. Onlara, bu mesaj?n i?itildi?ini görmekten ne kadar duyguland???m? söylemek istiyorum. Sabah?ndan ak?am?na kadar bu törenin uçsuz bucaks?z de?eri, kar??l?kl? idrak için bir yol bulundu?unu, diyalog yönünde çal??mam?z gerekti?ini, kar??l?kl? nefreti reddetmeyi ve bu ülkenin her bir vatanda??n?n de?erine sayg? duyulmas? gerekti?ini gösterdi. Evet, Hrant Dink 301 No'lu madde ve kendisine kar?? yöneltilen sorumsuz nefret kampanyas? yüzünden suikasta u?rad?, ancak ?imdi herkes kendisine Türkiyeli bir Ermeni'nin öldü?ünü sormak durumunda. Büyük bir tarihî ironi ile, sal? günü insanlar 30 y?ldan bu yana ilk kez zihinlerindeki sorun nedeniyle Agos Gazetesi'nin bulundu?u Osmanbey'den Taksim yönüne yürüyordu. Bu ?u an kaçamayaca??m?z, zor fakat kaç??? olmayan bir sorun. Bu sal?y? ve gördü?üm ?eyi asla unutmayaca??m. Kalabal???n asaleti Hrant Dink'e son bir sayg? sunuyordu. O bu sayg?y? tümüyle hak ediyordu; çünkü ülkesinde bir konuda idrakin olu?mas?n?n sesi olmu?tu. Hrant Dink bu ülkeyi terk etmeyi ve yabanc? bir ülkede daha konforlu bir ?ekilde ya?amay? asla istemedi. Burada, sevdi?i ülkesinde kalmay? tercih etti ve tüm ya?am?n? demokrasinin ve hukuk devletinin peki?tirilmesine adad?. Bu günü bana cesaret verdi?i için asla unutmayaca??m. Dink'in trajik bir ?ekilde öldürülmesinden sonra, kendime ?unlar? söyleme e?ilimi içindeydim: 'E?er böyleyse, bu defteri kapat, herhangi bir de?i?ikli?in olaca??na dair hiçbir umut yok, bu umutsuz bir sorun.' Ancak sal? günü, Hrant Dink taraf?ndan söylenen ve yaz?lan ?eyler yüzünden Hrant Dink'in ba??na gelen olay nedeniyle kendilerini a??r? alakadar hisseden tan?nm?? ya da tan?nmam?? tüm insanlar? gördü?ümde bir umut ????? oldu?unu dü?ündüm.

Diasporay? etkileyen tablo

Dink'in ba?armaya vakti olmad???n?, ancak ölümünden sonra devam edecek muazzam bir i? ba?latt???n? dü?ündüm. Cenazedeki birlik ve bütünlü?ü, Dink'in bu ülkede çözülmemi? çok say?daki problemin çözümüne dair kararl? bir itici kuvvet olu?turdu?unun kabulünün bir ifadesi olarak yorumlad?m. Onun öldürülmesinin yaratt??? ?oktan sonraki tepkileri, Dink'in ortak bir gelece?in, ortak evrensel de?erlerin payla??lmas? arzusunu ta??yarak, kendisini devletinin gelece?ine gerçek anlamda adad???na sivil toplumun büyük bir bölümünü ikna edi?inin bir kan?t? olarak yorumlad?m. Bu mümkündü; çünkü kendini sadece kendi toplumuna yönelik ayr?mc?l?klara kar?? ç?kmaya de?il ayn? zamanda demokrasi ve gerçe?e de adam??t?. Sal? günü, cenaze törenindeki her bir detay, Hrant Dink'in bu ülkede oynad??? kararl? politik rolün do?rulamas? niteli?indeydi. Bu benim edindi?im izlenim, belki herhangi bir izlenim kadar sübjektif, ancak sal? günü üzerinde konu?mak, benim için a?layan insanlar?n bütünlü?ünü göz önünde bulundurmak anlam?na gelmektedir: "Hepimiz Ermeni'yiz, hepimiz Hrant Dink'iz" sözleri onun ülkesindeki insanlar?n zihinlerinin demokratikle?mesine nas?l önemli bir katk? sa?lad???n?n fark?na varmay? anlatm?yor da neyi anlat?yor? Umut ediyorum ki bu süreç, uzun olsa bile, tersine döndürülemez olsun. Gerçe?i söylemek gerekirse, önceki günkü kalabal?k Hrant Dink'in katledilmesini bir uyar? olarak alg?lamak istemediklerini gösterdi. E?er, Hrant Dink suikast?, bu adam?n sessiz bir toplum üyesi olarak kalmayarak k?rm?z? çizgileri geçmesi nedeniyle di?erlerine bir 'örnek' olacaksa, onun öldürülmesinden sonra insanlar taraf?ndan ifade edilen sempati duygusu, kamuoyunun böylesi bir uyar?y? art?k kabul etmedi?ini aç?k bir ?ekilde göstermi?tir.

Kendilerini Türkiye Ermenisi olarak tan?mlayarak, insanlar ço?unluk ve az?nl?klar aras?nda herhangi bir statü fark?n? art?k kabul etmediklerini söylemeye niyetli olduklar?n? ve ülkeleri için hak etti?i demokrasiyi istediklerini ortaya koydular. Tarihin ?u an?nda, Hrant Dink demokrasiye, gerçe?e ve ifade özgürlü?üne adanm??l???n bir sembolü oldu. O, politik adalet duygusuna sahipti. Ermeni dünyas?n?n jeopolitik vizyonuna sahip birkaç Ermeni'den biri olan Dink, Türkiye ile Ermenistan aras?ndaki ili?kilerin normalle?tirilmesinin önemine vurgu yap?yordu. Türkiye ile Avrupa Birli?i aras?nda müzakere sürecinin ba?lamas?n?n önemini kavrayacak kadar parlak bir zekaya sahipti. Yine, demokrasi ve onun tüm bölgede uygulanmas? konusunda gerçek anlamda kayg?lanan birkaç Ermeni'den biri olan Dink, bu unsurlar?n tüm bölgenin istikrarla?t?r?lmas? için anahtar öneme sahip oldu?unu biliyordu. Ülkesi, bölge ve tüm dünya için, güçlü bir kararl?l?kla ve herkesi etkileyen ahlaki bir bütünlük içinde her ?eyin ama her ?eyin en iyisini istedi. Dink, dünyan?n yoksun oldu?u ahlaki bir öze sahipti. Ve bu cesaretinin bedelini ödedi. Ancak hâlâ bo? yere ölmedi?ine dair umudum var: Sal? günü gönüllülü?ü ve a??r? milliyetçi propagandaya ve onun temsil etti?i tehlikenin sonuçlar?na kar?? direni? kapasitesini gördüm. Herkese göre, onu gerçekte öldüren 301 No'lu madde oldu. Türkiye'nin, kimli?ini korumak için böyle bir maddeye ihtiyac? yok, ancak Türkiye vatanda?lar?n? fa?istlere kar?? korumak durumunda. Bu, sal? günü Hrant Dink'in cenaze töreninde toplanan kitlelerin verdi?i politik mesajd?.

(*) Bu yaz?y? Zaman için kaleme alan bayan Isabelle Kortian Ermeni kökenli Frans?z ara?t?rmac?. Bayan Kortian Fransa'n?n önde gelen ara?t?rma kurumlar?ndan biri olan Jeostrateji Merkezi ENS'de görev yap?yor. Kortian, dünyada Ermeni ara?t?rmalar?n?n önemli bir ismi olarak biliniyor.