.Ep ="justify">O dünyan?n bir ba?ka ülkesinin bir ba?ka kentinde ve bir ba?ka mekân?nda ifade özgürlü?üne verilen yeni ?ehit. Dünya hâlâ zaman zaman, bir dü?ünceye veya siyasi tutuma kar?? be? k?ta üzerindeki grup veya bireylerin dar görü?lülü?ünü 'al???ld?k' biçimde ifade ediyor. Fakat ?stanbul'da geçen hafta sonu kur?unlanarak hayat?n? kaybeden Türk-Ermeni gazeteci ?ehit Hrant Dink, dünyan?n dört bir yan?ndaki uzun gazeteci kurbanlar listesine eklenen bir ba?ka isim oldu. ??lenen suç ise modern Türk tarihinde, özellikle de Türkiye-Ermenistan ili?kilerinde özel bir yer i?gal edebilir.

Kocaeli depremi misali...

Türkiye'de suikast?n yaratt??? ?ok, Ermenistan'la ili?kilere, hatta belki dünyan?n dört bir yan?ndaki Ermeniler aras?nda ili?kilere dair olumlu bir sürece geçi? olana??n? ortaya koydu. Ermenistan D??i?leri Bakan?, suikasta verilen siyasi ve kültürel tepkiye dikkat çekerek ili?kilerin iyile?tirilmesi ça?r?s? yapt?. Böyle bir anda ?u soruyu sormak uygun dü?er: Acaba Türklerle Ermenilerin Hrant Dink suikast?na yönelik tepkisi, 1999'daki Kocaeli depreminin Türkiye'yle Yunanistan ili?kilerindeki tarihi iyile?me sa?layarak oynad??? role benzer bir rol oynayabilir mi? Yunanistan bu ulusal felaket an?nda Türkiye'ye insani yard?m göndermi?ti. Bundan sonra, modern Türkiye'nin kurulmas?ndan bu yana dü?man olan iki ülke, ili?kilerinde bugüne kadar süren farkl?, olumlu bir iklime geçti; bunu kar??l?kl? ziyaretler, ili?kilere sükûnet ve ak?lc?, Avrupal? havan?n hâkim olmas? izledi. Oysa yak?n zamana kadar Yunanistan, Türk askeri stratejisine göre bir numaral? dü?mand?. Türk uzmanlar?n hâlâ en fazla ara?t?rd??? konulardan biri de 21. yüzy?lda askeri stratejide yap?lacak de?i?ikliklerdir.

Kocaeli depremi, Türkiye ve Yunanistan ili?kileri aç?s?ndan bir dönüm noktas?yd?. Geçen ay Beyrut'ta düzenlenen 'Dünya Sosyalizm' toplant?s? s?ras?nda Eski Yunanistan D??i?leri Bakan? Yorgos Papandreu'yla Yunanistan-Türkiye ili?kileri hakk?nda konu?ma imkân? bulmu?tum. Papandreu'nun o döneme dönülmesi yönündeki arzusunu gözlemledim. Eski d??i?leri bakan?, o dönemin 'tarihi' yan?n? vurguluyor ve K?br?s ba?ta olmak üzere sorunlara ra?men takip eden y?llarda ili?kilerde ya?anan düzelmedeki rolünden gurur duyarak konu?uyordu.

Acaba bizler Hrant Dink'in ?ehadetine yönelik tepkilerin duygusal bir noktaya gelmesi aç?s?ndan, Ermeni sorunu ve dolay?s?yla Türk-Ermeni çeki?mesi hakk?nda 'tarih yazacak' bir Türkiye-Ermenistan yan?t? arzulayabilir miyiz?

Bu suça, siyasi etkeninin yani 301. maddenin iptal edilmesiyle yan?t verilebilir. Öte yandan, Türkiye'de yeni liberal süreci bast?rmak isteyen bu suikast?n etkeninin kald?r?lmas?ndan daha fazlas?n?n yap?lmas? mümkün.

Bu ayd?nlar Ermeni konusunu, Ermenistan'?n teziyle farkl? dü?ünsünler veya k?smen uyu?sunlar fark etmez, tart??maya ba?lad?. Hrant Dink'in öldürülmesine yol açan bu terörist eylemin etkeninin iptalinden ba?ka yap?lacak olan, Türkiye ve Ermenistan'?n suçun Türk-Ermeni diyalo?unun olumlu geli?imine dönü?türülmesi ba?lam?nda olgun bir yan?t vermesidir. ?lk süreçte Ermeni sorununun muhtemel çözümlerinin Türkiye'yle Ermenistan aras?nda resmi düzeyde tart???lmas? mümkün. Ard?ndan konu daha zorlu düzeye, yani Ermenistan içindeki ve diasporadaki Ermeniler aras?nda da ele al?nabilir... Paralel olarak Türk ayd?nlar?n ve siyasilerin cesur giri?imleri de gelebilir.

Bu suikast, gerek Türklerin gerekse de Ermenilerin dokunulmazlar olmaks?z?n konuyu yeniden ara?t?rma sürecini baltalamay? amaçl?yor. Bu yüzden bu suikast, 20. yüzy?ldaki milliyetçi taassuptan miras al?nm?? ulusal bilinç ve güvenlik kavram? içindeki liberal dönü?ümlere yönelik bir suçtur.

Hrant Dink'le tan??mad?m. Ama onu tan?yanlar? tan?yorum. Hayat? onu, Ermeni ayd?nlar?n ?stanbul'un kozmopolit yap?s?na, kültürel ve siyasi ya?am tarz?n?n büyüsüne duyduklar? a?k?n mirasç?s? k?l?yor. Hrant ayr?ca, Ermeni seçkinlerin geçen yüzy?l?n ilk yar?s?ndaki komünist ve solcu e?ilimlerin do?umunda sahip oldu?u rolün de mirasç?s?d?r. Bu anlamda Kahire ve Beyrut'la kar??la?t?r?labilir.

Hrant Dink bir direni?çiydi

Fakat Hrant Dink'in en derin yer edecek özelli?i siyasi cesaretidir. Tabii bu cesaret sadece Ermeni sorununa dair tart??malarda ho?görü havas? yaratmak için Türk arkada?larla beraber ?stanbul'un kalbinde bir direni?çi olmas?nda de?il, ayn? zamanda Avrupa'n?n tart??ma özgürlü?üne kar?? yasakç? e?ilimleriyle mücadele noktas?nda da bir direni?çi olmas?nda görülüyor. Hrant Türk yarg?s?yla hukuk sava??n?n doru?undayken, Frans?z parlamentosunun geçen y?l onaylad???, 'Ermeni soyk?r?m?n? inkâr'? suç sayan yasa tasar?s?n? kabul edilemez görerek itiraz etmi?ti.

Hrant Dink suikast? farkl? bir tarih yazmak için bir kap? açt?. Suçu kim i?lemi?se i?lesin, bu kap?y? kapatmak istiyordu. Müslüman dünyas?n?n gelecekteki kenti ?stanbul matemde, ayn? zamanda büyük bir sorunla da kar?? kar??ya. Zira bu suikasta verilecek yan?t, Türkiye halk?n?n ilerlemek için geçece?i bir s?nav? bar?nd?r?yor. (Lübnan gazetesi Nehar, 23 Ocak 2007)