="justify">Modern dünya, toplumsal hayat? mümkün k?labilecek bir 'ortak ahlak' üretmek aç?s?ndan pek ba?ar?l? olamad?. Liberalizm, dayand??? göreceli alg?lama nedeniyle ahlaki kodlar? tüm topluma yayg?n k?lmakta aciz kald?, çünkü bireyin söz konusu 'do?ru' davran?? kal?plar?n? kendi ba??na saptamas?n? me?ru k?lmaktayd?.

Ûl;zle?mesi demokratl??? gündeme getirmekte. Ötekini dikkate almayan, kendi kimli?ini ötekinin içinden ve onunla birlikte kurma yatk?nl???na sahip olmayan toplumlarda sa?l?kl? bir ahlaki zeminin olu?mayaca?? giderek idrak ediliyor. Çünkü gerçek toplumlar daima çe?itlilik içerir ve söz konusu heterojenlik içinde size benzemeyenle sizi ayn? çerçeve içine alan bir etik alg?lamaya ihtiyaç vard?r. Bu ise demokratl??? modern dünyada ahlak üretebilmenin önko?ulu k?lar. Ötekini kendinize e?it göremezseniz, onunla hangi ahlak? payla?abilirsiniz?

Türkiye gibi ülkeler ise bu aç?dan daha da sorunludur. Bizde ahlak, kadim insani ve ?lahi zeminini çoktan yitirmi? durumda. Baz? insanlar?n inanca dayal? ahlaki duru?lar? art?k sadece ki?isel bir iç dünya tercihi olarak ya?anabilmekte. Bu, Bat?'daki gibi özgürce ya?anabilen, konu?ulabilen, dolay?s?yla ahlaki tutumumuzu ku?atan bir bireysellik bile de?il. Öte yandan ayn? bask? ortam? sadece dinsel de?il her türlü la-dini demokrat aç?l?m? da engelliyor... Bu nedenle de inanc? tehlikeli sayarak kamusall???n d???na iten otoriter laiklik, gerçekte vahim bir ahlaki bo?luk üretmekte. Bugün elimizde ne kadim geçmi?ten miras edindi?imiz toplumsalla?m?? bir ortak ahlaki zemin var ne de onun yerine geçebilecek, demokratl?ktan beslenen bir birliktelik iradesi.

Cumhuriyet'le birlikte devlet ad?na davrananlar bir 'millet' üretmek üzere yola ç?karken, otoriterlikten ayr?lmadan, yani toplumu i?in içine katmadan bir ahlak önermenin de yolunu arad?lar. Milliyetçilik bu aç?dan son derece uygun gözüküyordu, çünkü hem otoriter zihniyetin uzant?s?yd? hem de farkl?l?klar?n üstünü örttü?ü için toplumu bir anda milletle?tiriyordu. Böylece millet için önerilen ideolojik bir ahlaki kodun, gerçekte toplum olu?turmak için de yeterli olaca?? varsay?ld?. Derken bir ad?m daha ileri gidilerek, bu kodun topluma zorla empoze edilmesi millet olman?n önko?ulu san?ld?.

Bu ahlaki kod resmi ideolojideki 'vatanda?l?k' tan?m?ndan ve beklentisinden ba?ka bir ?ey de?il... Bizde 'vatanda?l?k' milletin üyesi olmak için toplumun sahip olmas? gereken birtak?m fikir ve davran?? kal?plar?n? ima eder. Ahlak ise bireyin söz konusu fikir ve davran??lar? benimsemeye ne derece yatk?n oldu?uyla ilintilidir. K?sacas? milliyetçi ideoloji alt?nda asl?nda ahlak gerçek niteli?ini yitirir... Çe?itlilik içeren bir toplumun birlikteli?ini mümkün k?lan bir kabuller manzumesi olmaktan ç?kar, bu çe?itlili?i bo?du?u ölçüde toplumu gayr? insanile?tiren bir kimliksel faydac?l??a meyleder.

O nedenle bugün birtak?m insanlar, örne?in 'hepimiz Ermeni'yiz' slogan?n? hazmedemiyorlar. Haks?zl??a u?ram?? birinin kimli?ini payla?ma iste?ini anlam?yor, bunun insan oldu?umuzun beyan? oldu?unu fark edemiyorlar. O insan s?rf Ermeni oldu?u için öldürülmü?ken, inan?lmaz bir ?ekilde Ermeni kimli?inin içinden 'analizler' yapmaya yelteniyorlar. Ama as?l mide buland?r?c? olan ise bu tür tiplerin bir de ç?k?p 'dostum Hrant' demeleri... Ötekinin ölümünü bile kendi ahlaks?zl???na malzeme yapan bir 'ahlak' m? Türkiye'yi gelece?e ta??yacak? Kendinden memnun bir duyars?zl???n pespayeli?inden sahih bir duygunun, sahih bir kimli?in ç?kmas? mümkün mü?

De?il elbet... Türkiye bu de?il. 'Türk' de bu de?il. Bu topraklar kimlik feti?izmine kap?lmadan kendi içindeki ahlaks?zl??? bir safra gibi atacak gelene?e ve güce sahip. Hat?rlamak için yürek gerekiyor olsa da...