="justify">M?T'in yurtd??? operasyonlar? Nuri Günde?'in aç?klamalar?yla gündeme geldi. Ancak eski istihbaratç? ne kadar iddial? konu?sa da söz konusu ili?kiler a??n?n sonucu ba?ar?s?zl?klar dizisiydi...

Z.l;nde? bilindi?i gibi ba?bakanl??? döneminde Tansu Çiller'in istihbarat dan??manl???n? yapm??, o y?llarda ad? M?T'in d???nda Kamu Güvenlik Ba?kanl??? (KGB ) ad? alt?nda yeni bir istihbarat kurulu?u önerisiyle an?lm??t?. Söz konusu örgüt yönetmeli?i haz?rlan?p baz? faaliyetler içine girmi?, ancak adlar? yasad??? i?lere kar??m?? baz? ki?ilerin o çat? alt?nda toplanmakta oldu?u bilgilerinin ula?mas? üzerine söz konusu kararname ve ba?l? yönetmelik dönemin Cumhurba?kan? Süleyman Demirel taraf?ndan geri çevrilmi?ti. Susurluk skandal? sonras? Radikal'e itirafta bulunan baz? ki?iler ellerinde KGB kimli?inin bulundu?unu iddia etmi?lerdi.

Hrant Dink suikast? sonras? ortaya at?lan iddialar, aç?klanan kasetler, zanl?lar?n bas?na yans?yan ifadeleri öylesine zihin kar???kl???na sebep oldu ki, dedikodu kazan?n?n içinde gerçekte ne oldu?u sorusunun cevab? kaybolmaya ba?lad?. Bütün bunlar?n üzerine gazeteci Can Dündar'?n haz?rlad??? bir programda M?T'in eski sorumlular?ndan Nuri Günde?'in aç?klamalar? geldi. Bat?l? istihbarat örgütleri gerek geçmi?te yapt?klar? tutuklamalar, gerekse bilgi kanallar?n? kullanarak Avrupa'da Ermenilere kar?? eylemlerin arkas?nda Ankara'n?n oldu?unu kan?tlamak için u?ra??p istedikleri neticeyi alamam??ken Günde? söz konusu dönemde neler yap?ld???n? anlatt?, yetmedi eylemlerde kulland???n? ifade etti?i Alaattin Çak?c?'ya ekrandan selam/öpücük gönderdi...

Ve onun sözleri bir kez daha 'ne olmu?tu' sorusunu gündeme ta??d?.

80'lerin karga?as? içinde neyin gerçek oldu?u neyin fazla süslenmi? hikâye oldu?u konusu netle?medi. Hat?rlay?n Soner Yalç?n 'Te?kilat?n ?ki Silah?örü' adl? kitab? ASALA liderini hedef alan suikast? ?ttihat Terakki'nin ünlü tetikçisi Yakup Cemil'in torununun gerçekle?tirdi?i üzerine kurulmu?tu. Belki unutulmu?tur o dönemde Yakup Cemil'in ailesi hakk?nda bilgi vererek bunun mümkün olmad???n? yazm??t?m. Ayn? dönemde Fransa'daki Ermeni an?t?n?n bombalanmas?n?n 'kahraman?' olarak kimi Alaattin Çak?c?'y? kimi Abdullah Çatl?'y? i?aret ediyordu. Fazla yank?lanmayan bir iddiaya göre de ASALA'n?n sonunu getiren Atina suikast? silahl? kuvvetler mensubu bir ki?i taraf?ndan gerçekle?tirilmi?ti. Sonuncusu hariç bu iddialarla estirilen havan?n ortak noktas?, Türk güvenlik birimlerinin 1980 öncesi çe?itli suçlara kar??m??, ya da bu eylemlere do?rudan resmi ki?iler taraf?ndan yönlendirilmi? baz? ki?ilerin ihtilal sonras? yurtd???na kaç?r?larak kendilerine orada geçmi?lerine uygun 'devlet görevi' verildi?iydi.

Gerçekte ne oldu?

1980 sonras? yayg?nl?k kazanan ASALA suikast ve bombal? sald?r? eylemlerine kar?? Ankara'n?n 'Kar??l?k verelim' dü?üncesiyle harekete geçti?ine ?üphe yok. Anla??lan o ki bu konuda karar dönemin cumhurba?kan? Kenan Evren ve onun M?T'te görevli damad? Erkan Gürvit'in giri?imi sonucu al?nm??, ancak organizasyon emekli olduktan sonra Türkiye'nin Bern büyükelçili?ine atanan Orgeneral Haydar Salt?k taraf?ndan yap?lm??t?r. Bu çerçevede hangi operasyonlar?n gerçekle?ti?ini bilmek zor. Ancak söz konusu yap?lanmaya M?T'in o dönemdeki sorumlular? taraf?ndan bir k?sm? 12 Eylül öncesi eylemler s?ras?nda kullan?lm?? ama ihtilal sonras? te?kilat?n ba??na dert olan, bir k?sm? da 'gözü kara delikanl?lar' denilerek eklemlenen kimseler bulundu?u biliniyor.

Sonraki y?llarda esas yap?lanman?n do?rudan ASALA liderli?inin tasfiye edilmesini hedef alan ve Orly Havaalan? katliam? sonras? Avrupa ba?kentlerinde de taraftar bulan giri?imleri fazla ses getirmedi. Zira çerçevede görev üstlenen ki?iler ortal??a ç?k?p ne yapt?klar?yla ilgili demeçler vermediler. Nitekim 28 Aral?k 1988'de ASALA lideri Hagop Hagopyan'?n Atina'da market al??veri?i s?ras?nda öldürülmesi olay?n?n kim ya da kimler taraf?ndan gerçekle?tirildi?i sorusu meçhul kald?. Kimileri bu eylemin Türk askeri haber alma servisine mensup bir subay taraf?ndan gerçekle?tirildi?ine inand?, kimileri Hagopyan'?n kendisi için tehdit olu?turdu?unu dü?ünen ve örgütü Monte Melkonian'?n yönetmesine zemin haz?rlamak isteyen KGB taraf?ndan gerçekle?tirildi?ine. O dönemde Fransa'n?n Melkonian'? tutuklad???n?, Ermeni Ulusal Hareketi lideri Ara Toranyan'?n ASALA'dan deste?ini çekti?ini unutmak mümkün de?il. Keza Melkonian'?n Ermenilerce 'davaya ihanet'le suçlan?p öldürüldü?ünü de...

Bu süreçte 3 May?s 1984'te Paris yak?nlar?nda Alfortvile'deki Ermeni an?t? bombaland?. Ancak ASALA'y? da??lma sürecine sokan geli?melerin aksine soyk?r?m iddias? an?s?na dikilmi? an?ta yönelik sald?r? anla??lmaz bir ?ekilde Türkiye'de büyük ilgi uyand?rd?.

Bomba patlamad? m??

Bern yap?lanmas?na sonradan eklemlenen 'milliyetçi gençler' taraf?ndan gerçekle?tirildi?i iddia edilen bombalama hadisesinin mahiyeti fazla sorgulanmad?. Oysa nas?l bir bombalamaysa an?ta zarar verilmemi?, hasar mermer plakan?n bir kö?esinde s?radan yanma neticesi olu?abilecek seviyede siyah lekeyle s?n?rl? kalm??t?. Söz konusu eyleme aksini iddia edenler olsa da Alaattin Çak?c?'n?n kat?l?p kat?lmad??? meçhul. Zaten kuvvetli bir ihtimalle kat?lmad? da. Üç ki?ilik grupta varl??? bilinen tek ki?i Abdullah Çatl?. Ancak onun da gerek heyecandan gerekse patlay?c? kullanmaktaki acemili?i yüzünden arzulanan tahribi gerçekle?tiremedi?i ve kimli?inin Frans?z istihbarat?nca belirlenmesi sonucu k?sa süre sonra posta kutusunda uyu?turucu bulundu?u bahanesiyle polis taraf?ndan gözalt?na al?n?p tutukland??? söylenebilir. Onun tutuklulu?u s?ras?nda Türkiye'nin resmi makamlar?yla irtibat? bulundu?unu söylemesi ihtimalinin ba?ta M?T sorumlular? olmak üzere herkesi hayli tedirgin etti?i, ancak Çatl?'n?n bask?lamaya, serbest b?rak?l?p Fransa'da ikamet imkân? sa?lanaca?? vaadine kar??n sorgusunda bu konuda bilgi vermedi?i biliniyor. Alaattin Çak?c? ve çevresinde kümelenen birkaç ki?inin ASALA konusunda uyu?turucu piyasas?nda ad? geçen baz? ki?iler üzerinden baz? Ermenilerle irtibat kurarak istihbarat toplamaya çal??m?? olmalar? kuvvetle muhtemel. Ancak bu yoldan di?e dokunur bir bilgi sa?lanamad??? gibi tahsis edilen yüklüce mebla??n ço?unlukla e?lence mekânlar?nda harcand??? iddias? da varit.

Çerçeve

'Soyk?r?m' ve Alfred Rüstem Bey

ABD Temcilciler Meclisi'ne her y?l sunulan ve bu defa kabul edilece?ine dair yayg?n bir kanaat olu?an 'Soyk?r?m Tasar?s?' bir kere daha rahmetli Alfred (Ahmet) Rüstem Bey'i hat?rlaman?n vesilesidir.

Polonya kökenli Alfred Bilinsky'den söz ediyorum. Müslümanl??? seçtikten sonra Sadrettin Nihat ad?n? alan ve imparatorlu?a hizmet sunan Nihat Pa?a'n?n o?lu Alfred Rüstem Bey. Annesinin ?ngiliz oldu?unu 1862'de Midilli'de do?du?unu biliyoruz. S?vas Kongresi'nden itibaren Atatürk'ün yan?nda yer ald???n?, kongrenin delegeler aras?ndan seçti?i Heyet-i Temsiliye'nin üyesi oldu?unu ve 1. BMM'de milletvekili olarak görev yapt???n? da...

Osmanl? ?mparatorlu?u'na memur olarak girdi?inde 20 ya??ndayd? Alfred Rüstem Bey. Bulgaristan Komiserli?i'nde Frans?zca tercümanl???yd? görevi. Bu dönemde din olarak ?slam? seçti, ad?n? Ahmet Rüstem olarak de?i?tirdi 1886'da Amerika'ya konsolos olarak gönderildi. Elçilik personelinin yolsuzluklar?na ili?kin ?ikâyet dilekçelerinin dikkate al?nmamas? üzerine öfkelenip Londra'ya gitti?i, oradan ?skenderiye'ye geçerek yerle?ip gazetelerde yaz? yazmaya ba?lad??? biliniyor. Ancak 1909'da Bab?âli onu bir kere daha ABD'ye bu defa maslahatgüzar olarak gönderdi. Hemen akabinde Paris elçili?indeki yolsuzluk iddialar?n? soru?turmak üzere Avrupa'ya atad?. 1911'de ?stanbul'un Karada?'a atad??? büyükelçiydi. 1912'de Balkan Sava?? ç?k?nca gönüllü er olarak askere yaz?ld? ve cepheye gitti. 1914'te Washington Büyükelçili?i'ne atand?. 1915'te Amerikan bas?n?nda Ermeni tehciri dolay?s?yla Türkiye'ye yönelik haks?z yay?nlar üzerine gazeteleri makale bombard?man?na tuttu. 'H?ristiyan bat? Türkleri ele?tirece?ine kendi yapt?klar?na baks?n' demeye getiriyordu. Öylesine öfkeliydi ki yaz?lar?nda bu durum ba?kan Wilson'u müdahale etme noktas?na getirdi. ABD D??i?leri Bab?âli'ye resmen ba?vurup Osmanl? Büyükelçisinin tutumundan dolay? özür dilenmesini istemeye kadar vard? i?. Nihayet '?stenmeyen ki?i' ilan edilmesi üzerine Amerika'y? terk etti. ?stanbul'a dönen Rüstem Bey Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nde görev ald?, ça?r?l? olmad??? halde S?vas'a gidip milli direni? hareketine kat?ld?. Mustafa Kemal'in d?? politika dan??man?yd?. Heyeti Temsiliye'nin hem üyesi hem tercüman?yd?. Yabanc?larla yap?lan bütün görü?melere kat?ld?. Müstafa Kemal'le birlikte Ankara'ya gelen be? ki?iden biriydi. Meclis-i Mebusan'a milletvekili seçildi, Meclis ?ngilizlerce bas?l?p da??t?l?nca Ankara'ya dönüp BMM'ne kat?ld?. Nemrut Mustafa Divan? ad?yla bilinen ?stanbul yarg?lamas?nda Mustafa Kemal'le birlikte idama mahkûm edilenler aras?nda onun da ad? vard?. Sert, ilkelerinden taviz vermeyen, Mustafa Kemal'e dahi itirazdan çekinmeyen bir ki?iydi.

Bundan dolay? 1920'de anl?k bir öfke sonucu milletvekilli?inden istifa etti. Mustafa Kemal'in önerisiyle kendisine ba?lanan 150 liral?k emekli maa??n?n d???nda bir geliri olmaks?z?n 1935 y?l?na yani 73 ya??na kadar ya?ad?. Ve ölünceye kadar 1915 olaylar? ile ilgili Bat? bas?n?nda iddialara cevap niteli?inde yaz?lar yazd?.