!áH€ ="justify">Sadrazam Re?it Pa?a'n?n elçilik dan??man? Agop Gircikyan, Sadrazam Ali Pa?a'n?n saray ar?ivi ba? tercüman? Sahak Abru, ?ura-y? Devlet üyesi, Ticaret Bakanl??? dan??man? Ohanes Pa?a, Bahriye ba? tercüman? Vartan Pa?a, pe? pe?e Nafia naz?rlar? Bedros Hallacyan ve Kirkor Sinapyan, ?stanbul Müzesi ikinci müdürü Kleman Sbilyan, bas?n i?lerini âdeta elinde tutan Karabet Ke?i?yan, 19. as?r Osmanl? bürokrasisindeki pek çok Ermeni'den; Maarif Nezareti istatistik müdürü Isaac Amon, tefti? heyeti üyesi Elias Choki, sa?l?k müfetti?i Soma Welich, pek çok Musevî'den sadece birkaç tanesi idi.
Ermeni Kirkor Kömürcüyan, Tomas Terziyan, Ermenice-Türkçe Asya gazetesi sahibi Ovakim Reisyan, yine Ermenice-Türkçe Mecmua-i Havadis sahibi Vartan Pa?a, Karakin Deveciyan, Agop Boyac?yan, Musevî Elias Cohen Pa?a, Samuel Abravaya, Mi?on Ventura, Leon Schönmann, Moiz Cohen, Avram Galanti, Jacob Habib, Isaas Ferara yine 19. as?r Osmanl? bas?n ve bilim adamlar?n?n önde gelenlerindendi. Bütün ?slâm ve dolay?s?yla Osmanl? tarihinde görülen uygulamalar?n bir devam? idi bu.

19. asr?n sonuna do?ru "milliyetçilik" rüzgârlar? ve Bat?'n?n Osmanl? Devleti içindeki az?nl?klar? k??k?rtmalar? sonucunda, as?rlard?r bir arada ya?ayan mozaik çatlamaya ba?lad?. ?lginçtir ki, Türk dü?manl??? olarak kendini gösteren Arapç?l???n arkas?nda Beyrut Amerikan Koleji, Protestan misyonerleri Nazif Yaz?c?, Butrus Bostan, ?rk Türkçülü?ü olarak anla??lan milliyetçili?in arkas?nda ise Türklerin tarihini yazan Leon Cahun, ?ngiliz ajan? Macar Wamberry, Ziya Gökalp'in hocas? Moiz Kohen (Tekin Alp)'den Polonya mühtedîsi Mustafa Celalettin (A. Borgensky) Pa?a'ya kadar ço?u Musevî gayrimüslimler vard?. Mehmet Akif, ?rkç?l?k temelli milliyetçili?i ?ngiliz oyunu olarak de?erlendiriyordu. (Safahat, Hat?ralar)

Bu çerçevede Türkiye'de Ermeni meselesini daha iyi anlamak için Do?an Avc?o?lu'nun 31 Mart'la ilgili ?u mülâhazalar? önemlidir: Almanlar, Türkiye'yi ele geçirme çabalar?na kar?? özellikle ticarette hakim Ermenilerin büyük bir engel te?kil etti?i dü?üncesindedirler. ?ngiltere ile ticarî ili?kileri olan Ermeniler, Alman ticarî ajanlar?n?n faaliyetlerini ba?ar?s?z k?lmaktad?r. Yine bir ticaret burjuvazisi olarak sivrilen Selânikli dönmeler de, ?stanbul'daki Rum ve Ermeni i?adamlar?n?n tekel durumunu y?kmak için f?rsat kollamakta ve bir rejim de?i?ikli?i istemektedirler. Bu sebeple Selânik tüccarlar? bir yandan Almanlarla yak?n ili?ki kurarken, ?ngiltere ile dostlu?u da ihmal etmemektedirler. ??te ?ttihat Terakkî'nin toplumsal temelini daha çok bu tüccarlar ve onlar?n pek ço?unun dahil oldu?u Mason localar? te?kil etmi?tir. Türkiye içindeki bu rekabet ve Türkiye üzerindeki ?ngiliz-Alman rekabeti 31 Mart gibi, Ermeni meselesinin de temelini olu?turmu?tur. (Türkiye'nin Düzeni, c: 1)

Ülkenin 31 Mart darbesinden sonra ne tarafa yöneldi?i ve Osmanl? Devleti'nin 10 y?l içinde nas?l y?k?ld??? herkesin malûmu. Ermeni problemi, bu 10 y?l içinde zirveye ç?karken, Cumhuriyet döneminde sözü geçen Selânik burjuvazisi Anadolu'ya, Türkiye içindeki Rumlar da Y unanistan'a ta??nd?. O zaman, ?rk temelli hareketler ve Osmanl? Devleti içindeki ve üzerindeki rekabet imparatorlu?un sonunu getirdi. Ba?tan beri halk?m?z? birle?tiren ve ülke bütünlü?ünü sa?layan millî de?erlere hizmet anlam?nda milliyetçili?e zarar verdi?inde ?srarl? oldu?umuz ulusalc?l?k hareketinin de, Türkiye'yi etnik ve mezhebî temelde bölme planlar?n?n aç?kça telaffuz edildi?i günümüzde ortaya ç?km?? bulunmas? tesadüf olamaz. Yine, son birkaç y?l içinde Ermeni meselesinin konferanslarla gündemde tutulmas? ve bu mesele çerçevesinde geli?en olaylar, Trabzon'da durup dururken önce PKK örgütünün taban bulma ve eylem yapma te?ebbüsleri, TAYAD giri?imleri ve onlara kar?? gösterilen tepkiler, Rahip Santaro cinayeti, hep bir bütünün parçalar? gibi görünmektedir. Hadiseler ve onlarla birlikte giden bilgi kirlili?i o noktaya gelmektedir ki, Türkiye'de art?k ülke üzerinde yap?lan hesaplardan ve millî de?erlerden, ülke bütünlü?ünden bahsetmek bile âdeta imkâns?zla?mas?n?n yan? s?ra, tersine hizmet edecek bir durum arz etmektedir.

Her bak?mdan dikkat ve teenni isteyen günlerden geçiyoruz.