ER?VAN'A ZEYT?N DALI UZATALIM

Türkiye, 'Ermeni soyk?r?m?' iddialar? kar??s?ndaki klasik duru?unu de?i?tirmeli. Bunun bir i?e yaramad??? art?k çok daha iyi görünüyor. Ermeni diasporas? yerine Ermenistan merkezli bir politika izlemeliyiz. Yap?lacak ilk i? de bir an evvel Ermenistan'la s?n?r? açmak olmal?

D??i?leri Bakan? Abdullah Gül'ün son ABD ziyaretinin as?l amaç? Temsilciler Meclisi'ne sunulan 'Ermeni soyk?r?m?' tasar?s?n?n kabul edilmesini önlemekti. Daha önceki soyk?r?m tasar?lar?nda Beyaz Saray müdahaleleri sonuç vermi? ve Meclis Ba?kanlar? tasar?n?n Kongre komisyonundan genel kurula oy için getirilmesini önlemi?lerdi. Bu y?l i?leri zorla?t?ran üç temel husus var. Birincisi Demokrat Parti'nin seçimleri kazananm?? olmas? ve Meclis Ba?kan? Nancy Pelosi'nin Ermenilerin yo?un olarak ya?ad??? Kaliforniya eyaletini temsil ediyor olmas?. ?kinci sorun Ba?kan Bush'un, Nancy Pelosi ile aras?n?n genel anlamda kötü olmas?. Araseçimlerin etkisi henüz geçmedi ve de üstelik Demokratlar ve Cumhuriyetçiler Irak sava?? nedeniyle son derece kutupla?m?? durumdalar. Üçüncü ve belki de en önemli sorun, Musevi lobisinin Türkiye'ye kar?? belirli bir k?zg?nl?k içinde olmas?. Bütün bu nedenlerle bu y?l kritik kabul ediliyor.

Her y?l gündeme gelen bu Ermemi soyk?r?m tasar?lar?n?n Türkiye'yi son derece y?pratt??? aç?k. ?imdiye kadar 20 kadar ülkenin parlamentolar? soyk?r?m karar?n? kabul etti. Bu ülkelerle ili?kilerimiz hep ciddi gerginlik devrelerinden geçti. ABD genelinde de 38 eyalet ayn? nitelikte kararlar? oylad?lar. Bu zor durum kar??s?nda genelde hep iki klasik söyleme ba?vuruyoruz. Ya 'Meseleyi tarihçilere b?rakal?m' diyoruz ya da konuyu uluslararas? hukuk çerçevesinde soyk?r?m?n teknik tan?m? çerçevesinde tutmak istiyoruz. ?ki söylemde de amaç ayn?: Konuyu siyasi arenadan ç?karmak.

Konuyu siyasi boyuta biz ta??yoruz

Oysa ciddi bir mant?k hatas? yap?yoruz. Zira konuyu siyasi boyuta ta??yan biraz da biziz. Öyle bir noktaya geldik ki dünyaya art?k neredeyse bütünüyle Ermeni soyk?r?m? penceresinden bak?yoruz. Amerikan araseçimlerini Demokratlar kazan?nca hemen, 'Eyvah Ermeni meselesi gene gündeme gelecek' diye korkmaya ba?l?yoruz. Avrupa ile ili?kilerde de durum ayn?. Önümüzdeki kritik süreçte Avrupa'dan bu konuda gelecek talepler ?imdiden kayg? yarat?yor. Mesele bizim tepkilerimiz ve ezikli?imiz nedeniyle daha ciddi siyasi boyutlar kazan?yor. Bu eziklik nedeniyle Bat?'y? sürekli çifte standart ve Türk dü?manl???yla suçluyoruz. Bunda hakl? da olabiliriz. Fakat sorun Bat?'ya hem k?z?p hem de Bat? içinde yer almak istememizde. Sayg?nl?kla kabul görmek istedi?imiz bir ortamda 'sab?kal?' olarak alg?lanmak gururumuza dokunuyor. Kendimizi haks?zl??a u?ram?? hissediyor ve haliyle sinirleniyoruz. Sonuçta Bat?'ya kar?? besledi?imiz, k?zg?nl?k, hayranl?k ve eziklik duygular? bir araya gelip içinden ç?k?lmas? zor bir siyasi kimlik bunal?m?na dönü?üyor.

O halde ne yapmal?? Ermeni iddialar?na boyun e?ip, soyk?r?m yapt???m?z? kabul edelim demek gerçekçi de?il. Öte yandan, siyasi, sosyolojik ve psikolojik boyutu bu kadar güçlü bir konuyu sadece tarihçiler ve soyk?r?m uzmanlar? tart??s?n demek de hiç anlaml? olmuyor. Ankara, siyasi ve psikolojik yönü a??r basan bir strateji belirlemek zorunda. Burada anahtar husus Ermeni diasporas? ve Ermenistan'? iki ayr? olgu olarak görmekten geçiyor. Bütün diaspora örneklerinde oldu?u gibi Ermeni diasporas? da, Ermeni anavatan?na göre daha milliyetçi. Diaspora için asimilasyon ve soyk?r?m? unutmak korkulu rüya. D??ar?daki Ermeni cemaatini bir arada tutan en önemli ö?e ortak tarih ve dü?man tan?m?. Bu k?zg?nl?k hali diasporay? tavizsiz bir milliyetçili?e ve Türkiye aleyhtarl???na sürüklüyor.

Ermenistan ise çok farkl? siyasi ve ekonomik gerçeklerle kar?? kar??ya. Nüfuslar? 6 milyona yak?n olan diaspora Ermenileri, fakir ve küçük bir ülke olan 2.5 milyonluk Ermenistan'a göre çok daha zengin ve kibirli. Sürekli d??ar? göç veren Ermenistan ise pragmatik olmak zorunda. Diasporan?n Türkiye ile iyi ili?kiler kurmak gibi bir derdi yok. Oysa Erivan için bu konu elzem. O halde çözüm, diasporay? nispeten etkisiz hale getirmek için, daha çok Erivan merkezli bir politika yürütmek.

Diasporaya Türkiye aleyhine siyasi gündem belirleme ?ans? vermemek için Ermenistan ile bir an evvel s?n?r?m?z? açmal?y?z. Say?n ?lter Türkmen'in geçen hafta Hürriyet gazetesinde belirtti?i gibi: "??ler bugünkü mecraya girmeden Ermenistan ile ili?kilerin bir ölçüde normalle?tirilmesi, hiç de?ilse s?n?r?n aç?lmas? belki faydal? olabilirdi. Bu ad?m? bugün de vakit geçirmeden atabiliriz. Buna ra?men tasar? Temsilciler Meclisi'nde kabul edilirse, s?n?r? hemen tekrar kapat?r?z. S?n?r? açmak, Azerbaycan ile Ermenistan aras?nda Yukar? Karaba? sorununun çözümü için son zamanlarda olumlu yönde ilerledi?i anla??lan görü?melere de mutlaka katk?da bulunacakt?r."

S?n?r? açmak konusundaki amac?m?z Azerbaycan'? gücendirmeden Erivan ile Karaba? konusunu da içeren bir 'Bar??ma Süreci' ba?latmak olmal?d?r. Bu bar?? süreci çerçevesinde Türkiye cesur davran?p bir 'Hrant Dink Bar?? An?t?' projesini de devreye sokmal?d?r. Hrant Dink'i anmak için yap?lacak bu an?t 'Birinci Dünya Sava??'nda hayat?n? kaybeden Ermeni ve Türk yurtta?lar an?s?na' yaz?l? bir ibare ta??yarak Ankara'n?n bugüne kadar göstermedi?i bir olgunluk da sergileyebilir. Bunlar? yapabilen bir Türkiye her ?eyden önce kendine güvendi?ini dünyaya kan?tlay?p, her y?l ABD kongresi taraf?ndan y?prat?lmaktan kurtulacakt?r. Yeter ki korkmak yerine, cesur olmay? bilelim. T?pk? Hrant gibi...

Dr. Ömer Ta?p?nar: Brookings Enstitüsü Türkiye Program? Direktörü