.`ðð €="justify">Türkiye'nin, kendi topraklar? üzerinde birtak?m iddialar? bulunan ve s?n?r anla?mazl?klar? yaratan birden fazla ülkeyle diplomatik ili?kisi mevcut. Erivan'la diplomatik ili?kilerin kurulmas?nda mesele 'soyk?r?m' iddialar?nda veya Ermenistan'?n emellerinde de?il.

¢&halk?n?n gösterdi?i toplumsal teessür ve tepkiler Ermenistan'da ve diasporada da yank?lar yaratt?. Bu vesileyle ?stanbul'a gelen diaspora temsilcileri her ne kadar bu yank?lar?n Fransa'da ve Amerika'da, parlamentolarda bulunan soyk?r?m yasalar?n?n süreçleri üzerinde bir etkisi olmayaca?? yolunda beyanlarda bulundularsa da, Ermenistan'dan daha nüansl? bir ses duyuldu. D??i?leri Bakan? Oskanyan Türkiye ile diplomatik ili?kilerin kurulmas? için önko?ulsuz olarak görü?melere ba?lamaya haz?r olduklar?n? söyledi. Türk hükümeti, D??i?leri Bakanl??? yeni sözcüsü de?erli genç diplomat Levent Bilhan'?n a?z?ndan, Oskanyan'?n aç?l?m?nda yeni bir ?ey olmad??? gerekçesiyle bu ça?r?ya ?imdilik olumlu cevap vermedi.

Uluslararas? hukukun ihlali: Kan?m?zca hükümetimizin tutumu do?ru fakat gerekçeleri yetersiz. Bölgedeki bar?? ve i?birli?i ortam?n? en fazla zehirleyen durumlardan biri hiç ?üphesiz Ermenistan'?n Azerbaycan topraklar?n?n yüzde17'sini i?gal alt?nda bulundurmaya devam etmesi. Uluslararas? hukukun aç?k ihlalini olu?turan bu durum bir milyon dolay?nda Azerbaycanl?n?n uzun y?llardan beri kendi topraklar?nda mülteci durumunda kalmas?na sebep oluyor. Uluslararas? toplumun ve bölge ülkelerinin, hatta ?ran gibi bir kom?u ülkenin, bu insanl?k trajedisini görmezlikten gelmesi de tabii ayr?ca ibret verici.

Bölgesel demokrasi

Amerika ve Fransa gibi ülkelerde bir k?s?m parlamenter çevreler, 1915 olaylar? dolay?s?yla Türkiye'yi tarihi sorumluluklar?ndan ötürü k?namaya çal???rken, uluslararas? hukuku halen aç?kça ihlal etmekte olan Ermenistan'?n kom?usunu i?galini sorgulamamas?, Karaba? sorununun çözümünü engelliyor ve bölgenin güvenlik ve huzura kavu?mas?n? geciktiriyor. Bölgedeki demokratik aç?l?mlar?n da önünü kesiyor.

Me?ruiyetin iadesi ve çifte standartlar: Diaspora ise, tarihi iddialar? canl? tutarak Ermenistan'?n bugünkü siyasi sorumlulu?unu maskeliyor. Asl?nda bir milyon göçmenin durumu ve i?gal alt?ndaki topraklar meselesi, tarihin de?il bugünün trajedisi. Bu trajedinin soyk?r?m iddialar?yla maskelenmek, hatta örtbas edilmek istenmesi, uluslararas? toplumun aç?k bir çifte standard?n? olu?turuyor. Türkiye ile Ermenistan ili?kilerindeki t?kan?kl?klar?n ba??nda Ermenistan'?n bölgede uluslararas? me?ruiyeti iade etmesi mecburiyetini yerine getirmemesi geliyor. Tarih konusuna gelecek olursak, Anadolu halk?n?n, Türkü ile Ermenisi ile Birinci Dünya Sava?? s?ras?nda büyük haks?zl?klara, adaletsizliklere ve a??r kay?plara u?rad???n? Türkiye'de kimse reddetmiyor ve bundan herkes büyük bir ac? duyuyor. Ama bu olaylar?n 1948 tarihli Soyk?r?m Sözle?mesi'nde tarif edilen suçlar kapsam?na girdi?i dayatmas?n? ise ülkede hemen hemen hiç kimsenin kabul etmesi söz konusu de?il.

Tabular ve ço?ulcu tarihsel dü?ünce: Buna mukabil, Ermenistan'da, diasporada ve ?imdilerde Fransa'da bu dayatman?n reddi veya tart???lmas? kanunen ve siyaseten mümkün de?ilken, bugün Türkiye'de devletle tarih aras?ndaki paralelli?in k?r?lmas? ve ço?ulcu tarihsel dü?üncenin vücut bulmas? yönündeki e?ilimlerinin yayg?nla?t???n? ve güçlendi?ini görüyoruz. Ba?ka deyimle bugün soyk?r?m konusu, zahmetli de olsa Türkiye'de tart???lmakta. Yaz?l? veya sözlü, lehte veya aleyhte iddialara tan?k olunmakta. Ermenistan'da ve Diaspora'da ise benzer e?ilimlerin, yani soyk?r?m konusunda demokratik ve ço?ulcu dü?üncenin var olabilece?ine dair herhangi bir geli?menin ise henüz bir emaresini dahi görmüyoruz. Ço?ulcu tarihsel yakla??mlar?n ve demokratik tart??man?n Ermenistan'da da filizlenip ye?ermesi gerçekle?meden, iki ülke aras?nda sa?l?kl? bir diyalo?un kurulmas? mümkün olmayacakt?r.

??gal s?rf Ermenistan'la Azerbaycan aras?nda ikili bir sorun de?il: Bununla beraber s?n?rlar?n aç?lmas?, do?rudan ticaretin ba?lamas? ve diplomatik ili?kilerin kurulmas? için iki ülkenin soyk?r?m konusunda mutabakata varmalar?n? veya Ermenistan'?n s?n?rlar konusundaki bir k?s?m iddialar?ndan vazgeçmesini beklemenin anlam ta??mayaca?? aç?k. Türkiye'nin zaten halen, kendi topraklar? üzerinde iddialar? olan ve s?n?r anla?mazl?klar? yaratan birden fazla ülke ile diplomatik ili?kisi var. Bu nedenle diplomatik ili?kiler için mesele soyk?r?m iddialar?nda veya Ermenistan'?n emellerinde de?il. Mesele Ermenistan'?n Güney Kafkasya'da uluslararas? hukuka sayg? göstermesi. Bu mesele Ermenistan'?n sand??? gibi sadece kendisiyle Azerbaycan aras?nda bir anla?mazl?k de?il.

K?br?s'la paralellik yok

Türkiye, her sorumlu devlet gibi, devletler hukukuna sayg? göstermeyen ülkelerin bölgede yarataca?? istikrars?zl?k ve güvensizliklerin kendi refah ve huzuru için yarataca?? tehditlerle do?rudan do?ruya ilgilidir. Meseleye bu aç?dan yakla??nca Ermenistan temsilcilerinin bazen K?br?s konusunu dile getirdiklerine tan?k olunuyor. Ermenistan iki konu aras?nda paralellik kurarak Türkiye'nin kendilerini ele?tirmeye hakk? olmad???n? ima etmeye çal???yor. Böylece bölgede bir kom?u ülkenin topraklar?n? fütursuzca i?gal etmeyi sürdürebilece?ine inan?yor. K?br?s'ta çözüm olmadan Türkiye'nin asker çekmesini talep eden hiçbir BMGK karar? yok. Türkiye ve KKTC K?br?s'ta çözüm istiyor. BM Kapsaml? Çözüm Plan?'n? kabul ediyor. Güney K?br?s Rum Yönetimi reddediyor. Londra ve Zürih garanti antla?malar? yürürlükte. Yunanistan da, aynen Türkiye gibi bu antla?malar uyar?nca adada asker bulunduruyor. ?ngiltere'nin K?br?s'taki egemen üsleri de yine Londra ve Zürih antla?malar?ndan dolay? var. Ermenistan, K?br?s'? bahane ederek BM Devletler Hukuku'nu ihlal etmeye devam edemez ve kendini sorumluluktan kurtaramaz. Azerbaycan'daki bir milyon 'kaçk?n'?n sessiz ç??l???na kulaklar?n? t?kayan ve kendi ülkelerinde ifade özgürlü?ünün k?s?tlanmas?na ve tarihi nefretlerin körüklenmesine ye?il ???k yakan, fakat BM ?art?'n?n bugün çi?nenmesine göz yuman BMGK üyeleri Fransa ve Amerika'n?n da ayn? sorumlulu?u payla?t?klar?n? söylemeye gerek yok.

?kili ili?kiler kurulabilir: E?er Ermenistan uluslararas? hukuka uyar ve bölgede i?gale son verip, yerlerinden edilen yüz binlerce insan?n mukadderat?yla ciddi ?ekilde ilgilenece?i yolunda inand?r?c? ad?mlar atarsa o zaman Türkiye'nin de her ?eye ra?men ikili ili?kilerin kurulabilece?i i?aretini vermesi yine de en do?ru yol olacakt?r. Çünkü yine o zaman, kendisini kaybetmenin ac?s?n? içimizde hiçbir zaman dindiremeyece?imiz Hrant Dink'in de öteden beri isabetle ve insanca savundu?u gibi, halklar?n birbiriyle daha yak?n temas?, hata kucakla?mas? mümkün olacak ve belki bu beraberlik sayesinde, insanlar?n birbirlerini daha iyi anlamas?, resmi düzeylerde çimentola?m?? kal?plar?n sökülmesi, ta?la?m?? hükümlerin yumu?amas?, k?sacas? tabular?n y?k?lmas? için s?cak dostluk ortamlar? do?acakt?r.

Bölgede huzur ve demokrasi: Türk-Ermeni ili?kilerinin kurulmas?, Ermenistan'?n da demokratikle?mesine ve dolay?s?yla Azerbaycan'la sorunlar?n çözümüne katk?da bulunur. Azerbaycan-Ermenistan ili?kilerinin yumu?amas? demokrasi rüzgârlar?n? her ülkede daha güçlü estirir. Bütün bu geli?melerin toplam sonucu ise Karadeniz'deki donmu? ihtilaflardan birinin çözümlenmesi, ötekiler için de perspektif aç?lmas?, bölgenin istikrar ve güvenli?i ve demokratik geli?mesi yönünde bir dev ad?m atmas? anlam?n? ta??r. Tabii bu arada Azerbaycan'?n da biraz harekete geçmesi ve i?gal alt?nda topraklar? bulundu?unu dünya kamuoyunun dikkatine getirmesi gerekiyor. Çünkü bunu art?k kimseler bilmiyor. Bu görevi kendisi yapmazsa ba?kalar? k?p?rdamaz.

Özdem Sanberk: Emekli büyükelçi, eski D??i?leri Müste?ar?