AVRUPA ?NSAN HAKLARI MAHKEMES??N?N YAKLA?IMLARI

AVRUPA ?nsan Haklar? Mahkemesi (A?HM), Türkiye hakk?nda bugüne kadar çok çe?itli konularda kararlar ald?. Baz?lar? Loizidu davas?nda oldu?u gibi K?br?s meselesi aç?s?ndan ciddi sorunlar yaratt?.

Türban davas?ndaki karar siyasi e?ilimlere göre farkl? reaksiyonlara yol açt?. Seçim sistemimizdeki yüzde 10 baraj? hakk?ndaki son karar ise baz?lar?nca biraz da yanl?? yorumlanarak bu sistemin geçerli görüldü?ü ?eklinde de?erlendirildi.

* * *

Eski DEHAP’?n iki üyesinin, ??rnak’ta çok yüksek oy almalar?na ra?men Türkiye çap?nda yüzde 10 baraj? engeli yüzünden seçilemediklerini ileri sürerek 2003’te yapt?klar? ba?vuru, Avrupa ?nsan Haklar? Sözle?mesi’nin (A?HS) 1 numaral? protokolünün "serbest seçimler hakk?"na ili?kin 3. maddesi gere?ince kabul edilmi?ti.

Mahkeme, karar?nda yüzde 10 baraj?n?n, 2002 seçimlerinde, 1946’da çok partili sisteme geçi?ten beri en az temsili bir parlamentoya yol açt???n? vurgulamaktan geri kalm?yor. Yüzde 10 gibi yüksek bir baraj?n ba?ka Avrupa ülkelerinde mevcut olmad???n?n alt?n? çiziyor.

Fakat, özellikle 1970’li y?llardaki istikrars?zl?k ?????nda yüksek baraj?n yönetim istikrar?na katk?s?n? da kabul ediyor. Sonuçta, A?HM, 1 numaral? protokolün 3. maddesindeki takdir hakk?n?n a??lmad???na hükmederek seçim sistemindeki dengesizlikleri düzeltmenin Türk politikac?lar?n?n, yasama ve yarg? kurumlar?n?n sorumlulu?unda oldu?u görü?ünü benimsiyor.

* * *

A?HM karar?n?n bugünkü sistemin savunulmas? amac?yla kullan?lmas? hiçbir ?ekilde mümkün de?ildir. Seçim sistemi, ?imdiye kadarki uygulamas?n?n aç?kça ortaya ç?kard??? sak?ncalar göz önünde tutularak de?erlendirilmelidir. Tabii art?k önümüzdeki ilk seçimlerden önce sistemi de?i?tirmek imkán? kalmam??t?r.

Ancak, konu siyasi gündemimizde bütün önemini koruyacakt?r. Bir süre istikrar?n sa?lanmas?na hizmet eden yüksek baraj?n bundan sonra bir istikrars?zl?k kayna?? te?kil edece?i gerçe?i art?k görmezlikten gelinemez.

A?HM kararlar?n?n do?ru yorumlanmas? çok önemlidir. Son karar?, Türkiye’yi seçim sistemi tercihlerinde tamamen serbest b?rak?yor. Dava konusunun niteli?i dolay?s?yla ba?ka türlü bir karar zaten söz konusu olamazd?. Türban karar? da kesinlikle üniversitelerde ileride de türban tak?lamayaca?? anlam?na gelmiyordu.

A?HM, Türk Anayasa Mahkemesi’nin gerekçelerine kat?lm??t?. Anayasa de?i?ikli?iyle türban yasa?? kald?r?l?rsa buna A?HM’nin itiraz? olamaz. Fakat ba?ka alanlarda, örne?in mülkiyet davalar?nda kararlar aynen uygulanmal?d?r. Uygulamaman?n siyasi yapt?r?m? vard?r.

* * *

Bu vesileyle, gerçeklerle ba?da?mayan baz? görü?lere ve vehimlere de de?inmek istiyorum. Ermenilerin, "soyk?r?m" iddialar?na gittikçe daha fazla destek sa?lad?ktan sonra, Türkiye’deki eski mülkleri üzerinde hak iddia edecekleri ve tazminat isteyebilecekleri s?k s?k dile getiriliyor.

Hukuk alan?nda böyle bir olas?l?k katiyen yok. A?HM, Avrupa Konseyi kurulmadan veya mahkemenin yetkisi taraflarca kabul edilmeden önceki mülkiyet ve kamula?t?rma konular?na bakm?yor. Dolay?s?yla, Ermenilerin olas? ba?vurular?n? kabul edemez.

Ermenilerin müracaat edebilecekleri ba?ka bir yarg? mercii de yok. Son zamanlarda, az?nl?k vak?flar? konusundaki A?HM’nin karar?na tepki olarak, Balkanlar’daki Türk vak?flar?n?n ta??nmazlar? konusunun A?HM’ye götürebilece?i de ileri sürüldü.

Böyle bir giri?im, yine A?HM’nin yetkisindeki s?n?rlama nedeniyle sonuç veremez. Kuzey K?br?s’taki ta??nmazlar? hakk?nda Rumlar?n yapt??? ba?vurular? ise A?HM, hem KKTC’yi yasal yönetim olarak görmedi?i, hem de ihlalin devam etti?i gerekçelerine dayanarak kabul etmi? ve tazminata hükmetmi?ti.