HRANT D?NK'?N AVUKATI FETH?YE ÇET?N, SU?KASTI BÖYLE YORUMLADI:B?R HUKUK C?NAYET?

Hrant Dink, bilirki?inin ve Yarg?tay Ba?savc?l???'n?n 'Suç yoktur" dedi?i bir yaz? nedeniyle 'Türk dü?man?' diye lanse edildi, haks?z sald?r?lara u?rad?, ceza verildi. Bu hukuk cinayetidir.

DERYA SAZAK: Hrant Dink davas?n? üstlenecek avukatlardan biri olarak, Trabzon'daki çeteyi, cinayetin azmettirici olarak gözalt?na al?nan Erhan Tuncel'in muhbir ç?kmas?n? ve "Hrant'?n öldürülece?ini 11 ay önce Emniyet'e bildirmesini", cinayet zanl?s? Ogün Samast'?n Samsun Emniyeti'nde çekilen bayrakl? görüntülerini nas?l de?erlendiriyorsunuz? Suikast?n ard?ndaki karanl??? ayd?nlatabilecek misiniz?
FETH?YE ÇET?N: Önümüzdeki tablo çok karanl?k görünüyor. Son y?llarda k??k?rt?lan milliyetçilik, çat??mac? kültür, linç giri?imlerine bakt???m?zda bu cinayet asl?nda geliyorum demi?tir. 11 ay önce Emniyet'e ihbar edilmesine ra?men Hrant'?n korunmamas?, katil zanl?s?n?n bir kahraman gibi kar??lanmas? bayrakl? video çekimleri, bu ve buna benzer olaylar daha önceki cinayetlerden farkl? olarak ilk kez kamuoyu önüne ç?k?yor.
Tabii çok sars?c?. ?yi taraf? art?k bunlar gizlenemiyor ve aç??a ç?k?yor. Umut verici olan budur. Hrant Dink'in cenaze töreni çok önemliydi. 100 bini a?k?n insan geldi. Bunlar her kesimden insanlard?, "Art?k yeter" dediler. Ve yöneticilere bir mesaj verdiler: "Dü?manl?k politikalar?ndan vazgeçin" dediler.

Almalar 'Türküz' dedi
?stanbul'da 100 bini a?k?n ki?inin "Hepimiz Hrant'?z, hepimiz Ermeniyiz" diye yürümesini çarp?tanlar da oldu.
- Kar?? sald?r?ya geçenlerin milliyetlerinden korkular? m? var, diye dü?ünüyorum. Bir cenaze töreninde "Hepimiz Ermeniyiz" diyenlerin Ermeni olaca??n? m? dü?ünüyorlar? Böyle ?ey olur mu? ABD i?gali üzerine burada insanlar "Hepimiz Irakl?y?z" diye yürüdü. 
Almanya'da Solingen'de Türkler yak?ld?klar?nda Almanlar "Hepimiz Türküz" diye dayan??ma yapt?lar. Hrant, Ermeni oldu?u için öldürüldü. Etnik nefret nedeniyle öldürüldü. O nedenle insanlar ç?k?p "Hepimiz Ermeniyiz" diye tepki gösterdiler. Bu bir empatiydi. San?yorum baz? çevreleri cenazenin y???nsall??? ve insanlar?n o sessiz halleriyle güçlü bir mesaj vermeleri rahats?z etti.

'Uzun y?llar tart???lacak'
Hrant Dink'in mahkûmiyetine, a??r? milliyetçi çevrelerce "Türklü?ü a?a??lad???" gerekçesiyle hedef gösterilip öldürülmesine yol açan 301'e dayal? davalar ne olacak?
- Hrant yazd??? son derece masum bir yaz? ve mecazi bir söz nedeniyle haks?z sald?r?lara u?rad?. "Türk dü?man?" olarak lanse edildi. Tetikçilerin Hrant'?n yaz?lar?n? okuduklar? kan?s?nda de?ilim.
Asl?nda Ermeni kimli?i üzerine yazd??? bu yaz?da Hrant'?n Ermeni diasporas?yla bir tart??mas? var. Kendi cemaatiyle tart???yor. Ermeni diasporas?n?n Türk olgusunu kendi kimli?ine yanl?? yerle?tirdi?ini savunuyor.
Hrant'? yarg?ya ?ikâyet eden dilekçelerde bile "?rkç?" bir yakla??m ve nefret var. Ne yaz?k ki savc?lar onu hedef alanlara de?il Hrant'a dava açt?lar. Bunun önyarg?l? bir okuma oldu?undan kayg?lan?yordum. O yüzden bilirki?iye gitmesini istedik. Bilirki?iler "Suç yoktur" dediler. Biz "Beraat edece?iz" diye dü?ünürken Kerinçsiz grubu sahneye ç?kt?. Bilirki?ileri ?ikâyet ettiler. Mahkemeleri bast?lar. Beraat etmesini önlemek için.
Yarg?tay Cumhuriyet Ba?savc?l??? çok u?ra?t? "Suç yoktur" diye. Yarg?tay Hrant'?n mahkûmiyetini onaylad?. Çok ac?. Bu bir hukuk cinayetidir. Uzun y?llar tart???lacakt?r.
Son mahkemede, Hrant'? polis ?i?li Adliyesi'ne d??ar?daki azg?n kalabal?ktan ürktü?ü için garajdan ald?. Asansörden ç?kt???m?zda sald?rgan grubun içine dü?tük. Polis kordonuna ra?men Hrant'a vuranlar, küfredenler, tükürenler oldu. Hrant, as?l orada vuruldu.

A?HM'ye de ba?vurmu?tunuz.
- 11 Ocak'ta ba?vurumuzu yapt?k, 19 Ocak'ta Hrant öldürüldü.

Hrant'?n ald??? tehditlerden ne ölçüde haberdard?n?z? 12 ve 19 Ocak tarihli Agos'ta ba??na gelecekleri yazm??. Savc?l??a ba?vurusu var. Erhan Tuncel, Trabzon Emniyeti'ne 11 ay önce Yasin Hayal'in Hrant'? öldürece?ini bildirmi?. Buna ra?men korunamad??
- Hrant, duru?malar?nda da öyle davrand?. Destek istemezdi. Kimseyle çat??ma içine girmek istemezdi. Aleyhinde ç?kan yaz?lar üzerine, "Suç duyurusunda bulunal?m" derdim. Kabul etmezdi.
Gelen tehditler konusunda da öyleydi. Sadece bir tehdidi bana sordu, "Ne yapal?m?" diye. Bursa'dan gelen 'Gestapo' imzal? tehdit mektubunu bana verdi. Ailesine yöneldi?i için önemsedi. "Kendine dikkat et" diyorduk. "Ne yapay?m, taksiyle gidip geliyorum" diyordu.

'Devlete dava açaca??z'
Valili?e ça?r?lma olay? var, "Aya??n? denk al" diye uyar?yor vali yard?mc?s?. Bu olay?n da üzerine gidecek misiniz?
- Elbette. Dava süreçleri birkaç koldan gidecek. Bir cinayet soru?turmas? ve ceza davas? var. Ceza hukukunda yetkin arkada?lar?m?z çal??maya ba?lad?lar. A?HM aya?? var. Di?er taraftan devlete "ya?am hakk?n? korumad???" için aç?lacak bir dava var. Tedbir almayanlarla ilgili tek tek dava aç?lacak.

?u ana kadar ortaya ç?kan üç isim "Erhan, Yasin ve Ogün" ili?kileri aç?s?ndan olay?n ayd?nlat?ld??? kan?s?nda m?s?n?z?
- Bir hukukçu olarak ancak soru?turman?n gizlili?ini ihlal etmeden, medyaya yans?yan bilgiler çerçevesinde de?erlendirme yapabilirim. Benim görebildi?im son derece profesyonelce haz?rlanm?? bir senaryo var. Yasin Hayal diyor ki, "Silah?, ölen bir arkada??mdan ald?m." Adam ölmü? oldu?u için silah?n üzerinden gidilemeyecek! Belli ki dü?ünülmü?.
Tetikçinin 17 ya??nda biri seçilmesi de tesadüf olamaz. Ogün diyor ki, 17'sinde geldim diyor. 18 Ocak'ta ne yapt??? belli de?il. Bu üç be? lümpen gencin "Hrant Dink diye bir Türk dü?man? var, hadi gidip vural?m" diye i?ledi?i bir cinayet de?il. Son derece organize bir ?ey.
Cinayet senaryosu önceden, üç be? ki?i aras?nda kals?n diye yaz?lm??. E?er poliste haz?rlanmad?ysa, d??ar?da planlanm??.
Siyasi irade ?emdinli ve Dan??tay sald?r?lar?n?n üzerine gidebilmi? olsayd?, Hrant Dink cinayeti i?lenemezdi. Bu cinayetin arkas?ndaki sis perdesi kald?r?l?p as?l failler ortaya ç?kar?lmazsa daha çok cinayetin arkas?ndan a?lar?z. Pelitli'deki 3-5 ki?inin yapaca?? i? de?il, arkas?ndaki güçler mutlaka aç??a ç?kar?lmal?.
Ogün tetikçi olarak yukar?daki adam? bilmiyor olabilir. Devletin içinde çok önemli isimlere kadar gidece?ini dü?ünüyorum.

'Anneannem'i iyi niyetle yazd?m

?ki y?l önce "Anneannem' diye bir kitab?n?z yay?mland?. Elaz?? Madenli bir ailesiniz ve y?llar sonra anneannenizin ad?n?n Seher de?il, Heranu? oldu?unu ö?reniyorsunuz. ABD'deki akrabalar? Gadaryanlarla bulu?uyorsunuz.
- Agos'un ve Hrant'?n bu öyküde çok önemli bir yeri var. Anneannemin serüvenini 20'li ya?lar?mda ö?rendim. O zaman benden Amerika'daki yak?nlar?n? bulmam? istemi?ti. Annemler biliyormu? ama bize söylemiyorlar. Kitaptan sonra Elaz?? Maden'e gittim. Orada gördüm ki, birlikte okula gitti?im çocukluk arkada??m da Ermeniymi?.
Anneannem bir jandarma onba??s? taraf?ndan evlat ediniliyor. Erkek karde?i de bir ba?ka köyden ailenin yan?na gönderiliyor. Anneannem benim gibi 7-8 k?z vard? diyor. 15-16 ya??nda evlendiriliyor. Bir gün dedem ko?a ko?a geliyor. "Müjdemi ver, erkek karde?ini buldum, Amerika'dan mektup gelmi?..." Ho?görü konusunda bunlar çok önemli ?ey. Anneannem ve benzerlerine halk aras?nda "k?l?ç art???" denildi?ini ben çok sonradan ö?rendim.
1915 öncesi koca aileden iki kad?n ancak Halep'e ula?abiliyor. Anneannemin annesi, daha önce ABD'ye giden kocas?yla 1920'lerde bulu?abiliyor. Di?erleri yolda telef oluyor.
Anneannem 1970'lerin ortas?nda bana "ABD'deki ailemi bulun" deyince ?a??rd?m. Dedemle onu teyze çocuklar? biliyorduk. Dedem de bize ho? hikâyeler anlat?rd?, "Anneanneniz bana a??k oldu, ben çok yak???kl?yd?m" diye. Ben çok üzerine dü?tüm, ba?lang?çta konu?muyordu o travmay? hat?rlamak istemedi?i için eliyle dizine vurur, yüzümüze bakmazd?. Sonradan aç?ld?.

Agos'ta ç?kan ilan
Ben o zaman kâ??t kaleme ald?m yan?na oturdum. Seher kendi ismi de?ilmi?. Ermeni bir ailenin k?z? oldu?unu, Gadaryanlar'?n Amerika'ya göç etti?ini anlatt?. Hepsi do?ru ç?kt?.
2000 y?l?nda ölüm ilan?n? AGOS'a verdim. 2004 y?l?nda ABD'de Margaret Teyze ile bulu?tuk.
Son dönemde hep dü?manl?k ve nefret üzerinden politika yap?ld??? için ben anneannemin öyküsünü özellikle kitap yapt?m.
1915'i sadece soyk?r?m m? de?il mi, diye ölenler üzerinden tart???yoruz. Sürekli dü?manl?k üretiliyor. Ders kitaplar?nda da bunu görüyoruz. Dü?manl?k ekiliyor. Tan?ma ya da say?lara tak?lmadan, mutlak iyiler ya da kötüler gibi bak?? aç?lar?ndan uzak insani bir aç?dan anneannemin öyküsünü yazd?m.
Ailenin bulunmas?na Agos'taki ilan yard?m etmi?ti. Hrant'?n o gün beni arad?, ya?murlu bir gündü çok zor gittim trafikten, beni gözleri dolu dolu kar??lad?. Amerika ile konu?tuk. Bir konyak açt?, sevinçle içtik.

301'in kald?r?lmas? laz?m

 Cenazede at?lan "Katil 301" sloganlar?na ne diyorsunuz?
- Ne yaz?k ki Hrant 301 nedeniyle hedef haline getirildi. 301'in böyle bir i?levi oldu. You Tube'e bir klip göndermi?ler, Kurtlar falan var, Hrant Dink'in görüntüsü ekrana geliyor, o gidiyor Orhan Pamuk geliyor. Sonra da Elif ?afak.
Adalet Bakan? "Uygulamay? görelim" demi?ti, Hrant öldürüldükten sonra bunun alt?ndan nas?l kalkacak Cemil Çiçek? Ortada bir sürü tetikçi var, 301'i bu ?ekilde sürdürmek yeni cinayetler için insanlar? hedef haline getirmek demektir.
301'in kald?r?lmas? laz?m. Demokratik hukuk devletinde korunacak olan bireydir oysa bu yasa kurumlar? koruyor. Devlet zaten güçlüdür, insan haklar?n? merkezine alan demokratik hukuk devletinde bireyi korumak esast?r.
"Türklük" tan?m?nda da taraflar anla?am?yor. Adalet Bakan? bu olayda çok kötü s?nav verdi, istifa etmelidir.

?çi?leri Bakan?, ?stanbul Emniyet Müdürü, bu olay üzerine onlar?n da istifas? gerekmez mi?
- Elbette ama bizde öyle ahlaki bir gelenek yok. Cinayet geliyorum dedi ama toplum olarak seyirci kald?k. Hrant Dink herkesin bilgisi dahilinde öldürüldü.

Kimlik bunal?m? ya?amad?m

Kitaptan sonra ne tür tepkiler ald?n?z?
- Bat?dan gelenler hep "Kimlik bunal?m? ya?ad?n?z m??" diye sordular. Hay?r, ya?amad?m. Biz o kadar iç içeyiz ve birbirimize benziyoruz ki, bir fark göremezsiniz. Geleneklerimiz göreneklerimiz ayn?. Niye kimlik bunal?m? ya?ayay?m? Anneannemin öyküsü bende az?nl?klar konusunda daha fazla duyarl?l?k ve fark?ndal?k yaratt?.
Her ulus devletin in?as?nda travmalar oluyor, bir milliyetçilik ve onun üzerinden resmi tarih yaz?l?yor, kolektif bir haf?za olu?turuluyor ama son y?llarda Türkiye'de daha önce ya?amad???m?z nefret dalgas?yla kar?? kar??yay?z. Dü?manl?k üreten bu dili de?i?tirmeliyiz.
Hrant'?n cenaze töreni umut vericiydi.
Rakel Dink'in mektubundaki gibi, bir bebekten bir katil yaratan karanl??? sorgulamad?kça bir ?ey yapamay?z.

Fethiye Çetin kimdir?
Fethiye Çetin Elaz??'?n Maden ilçesinde do?du. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. ?stanbul Barosu, ?nsan Haklar? Yürütme Kurulu üyeli?i ve Az?nl?k Haklar? Çal??ma Grubu'nun sözcülü?ünü yapt?. Avukat Fethiye Çetin, 2004 y?l?nda Metis Yay?nlar?'ndan ç?kan "Anneannem" kitab?yla 1915 olaylar? s?ras?nda ya?anm?? gerçek bir öyküyü günümüze ta??d?.
Fethiye Çetin, anneannesi Seher Han?m'?n 's?rr?'n? 1970'lerin ortas?nda 24-25 ya?lar?nda ö?reniyor. Seher, t?pk? kocas? gibi ölene dek be? vakit namaz k?lmas?na kar??n 1913'te Palu'da okula ba?lad??? s?rada sürgüne u?rayan Gadaryan ailesinin Ermeni k?z?d?r. Fethiye Çetin, 301 savunmas?nda ve A?HM'ye aç?lan davada Hrant Dink'in avukatl???n? yap?yordu.