ANADOLU'DA B?N YIL

CNN Türk'te geçen cuma ak?am? tarihçi ?lber Ortayl? ile program yapt?m. Ortayl? zaten çok sevilen, büyük ilgi gören bir tarihçi. Konusu "Anadolu'da bin y?l" olunca program daha bir ilgi çekti.
Birçok okuyucum program?n DVD'sini istedi, tabii buna imkân?m?z yok. Birçok okuyucum da bu konuda önerece?im kitaplar? ve programda gösterdi?imiz tarihsel haritalar?n hangi kaynaklardan al?nd???n? sordular.
Baz? okuyucular?m ise beni ?iddetle ele?tirdiler: Neden program? "19. yüzy?lda kavga ç?kt?, biz kavgaya girmiyoruz" diye kapatm??t?m?! As?l "nas?l ihanete u?rad???m?z?" konu?mam?z laz?mm??! Kime sat?lm??t?m ki ihaneti gizliyordum?!
Halbuki gayet basit: Tarihe hep kavgalar, ihanetler aç?s?ndan bakmak yerine bir de madalyonun öbür taraf?ndan, ho?görü ve birliktelikler aç?s?ndan bakmak istemi?tim; o kadar.

Kitaplara gelince
Yüzlerce kitap ad? verilebilir. Ben birkaç tanesini sunuyorum:

Rene Grousset, Ba?lang?c?ndan 1071'e Kadar Ermenilerin Tarihi, ?leti?im Yay?nlar?, 2004: Bu eser 700 sayfad?r. ?çinde Ermenilerin, Türkler Anadolu'ya gelmeden önce Bizans taraf?ndan 'da??t?ld???n?', Ermenistan co?rafyas?n?n o zaman küçüldü?ünü belirtir, haritalar?n? verir. Ermenilerin yerle?ik medeniyete erken geçmi? kültürlü bir kavim oldu?unu, Türklerin Malazgirt'ten önce Anadolu'ya yerle?meye ba?lad???n? anlat?r.
Grousset zaten ayn? zamanda 'bozk?r halklar?' uzman?d?r.

Georg Ostrogorsky, Bizans Devleti Tarihi, Türk Tarih Kurumu yay?n?, 1995: Kitap 580 sayfad?r. Bizans devlet idaresini, din ve toprak sistemini görmek bak?m?ndan son derece önemli bu eserdeki Bizans haritalar?, ayn? zamanda Anadolu'nun ?slamla?mas?n?n da haritalar?d?r. Eserin en önemli özelliklerinden biri, Anadolu'nun büyük ölçüde bo?alm?? olmas?n?, Türklerin güneydo?udaki Arap hâkimiyetini k?rarak Anadolu'ya girdiklerini anlatmas?d?r.
Claude Cahen, Osmanl?lardan Önce Anadolu, Tarih Vakf? Yay., 2000. ?kinci bask?d?r. Bizans'a kar?? Selçuklu-Ermeni ittifak?, Kürtlerin kuzeye göçü, Anadolu'nun bin y?l önce "Turchia" oldu?u... 350 sayfal?k çok de?erli bir eser.
Haritalar konusunda John Haywood'un The Cassel Atlas of Word History adl? ciltlerini tavsiye ederim.

Türk tarihçiler

Osman Turan, Selçuklular Zaman?nda Türkiye, Ötüken Yay?nlar?, 2004. Bizde Selçuklu tarihinin en büyük uzman? merhum Osman Turan'?n 700 sayfal?k bu eseri esasen siyasi tarihtir ama iktisat tarihi bak?m?ndan da çok zengindir. Türklerin Anadolu'ya Cengiz veya Timur ordular? gibi 'müstevli' olarak de?il, yerle?erek, medeni kurumlar olu?turarak geldi?ini anlat?r. Selçuklu-Osmanl? devaml?l???n? en iyi anlatan eserlerden biridir. Prof. Turan'?n Do?u Anadolu Türk Devletleri Tarihi de son derece de?erli, hâlâ a??lmam?? bir eserdir.
?lber Ortayl?, Osmanl? ?mparatorlu?unda ?ktisadi ve Sosyal De?i?im, Turhan Kitabevi, 2000. Sosyolojik tarihçili?in en parlak eserlerinden biri olan bu kitapta, 'etnoloji' ve gruplar aras? ili?kilere, H?ristiyanlar?n din özgürlü?üne dair çok de?erli bilgiler vard?r. Birinci cildi yay?mlanm??t?r, 500 sayfad?r.
Daha nice eserden benim vard???m sonuç ?udur: Tarihin 'mutlu' ça?lar?, birlikte ya?ama sanat?n? ba?ard???m?z ça?lard?r. Gelece?imiz de bunu ne ölçüde ba?araca??m?za ba?l?d?r.