ellspacing="0" ceŽÿ35DI? POL?T?KADA EZBER BOZMAK ERMEN?STAN KAPISINI AÇMAK•

Morton Abramowitz, bitmez tükenmez bir enerjiyle uluslararas? sahnede didinmeye devam ediyor. 74 ya??na girmi? olmaktan morali bozulacak derecede ?ikâyetçi ama moral bozucu olan, i?in aritmetik k?sm?. Yoksa, uluslararas? siyasete yönelik enerjisinde bir de?i?iklik yok. Kosova’daki geli?melerle birebir ilgili.

H)va’daki geli?melerle birebir ilgili. Zaten, önce Belgrad’a, ard?ndan Pri?tina’ya u?rad?ktan sonra “Kosova Plan?”n? aç?klayan eski Finlandiya Cumhurba?kan? Marti Ahtisaari ile görü?mek için Viyana’ya gidip, Viyana üzerinden ?stanbul’a geldi. Ahtisaari, nüfuzlu “Uluslararas? Kriz Grubu”nun ba?kan?; Morton Abramowitz ise kurucusu.

Dostlar?n?n k?saca “Mort” diye hitap etti?i, Amerikal? dü?ünce ve eylem adam?, geçen gün bulu?tu?umuzda ilk i? olarak Bush yönetiminin Ortado?u politikas?n? ele?tirdi?i, Wall Street Journal’da yay?mlanm??, Leslie Gelb ile birlikte kaleme ald??? makaleyi elime tutu?turdu ve “?unu oku ve görü?lerini bildir” dedi.

Abramowitz, Bush’un Irak politikas?n?n amans?z bir kar??t?. Bu kez, ele?tirisini dayand?rd??? husus, “siyasetsiz diplomasi” olamayaca??. “Diplomasiyi öne ç?karmak i?e yaramaz” diyor. “Önce siyasetiniz olacak. Diplomasi, o siyasetin diplomasisi olacak. Bizim siyasetimiz yok...”

Aya??n?n tozuyla geldi?i Balkanlar üzerine konu?uyoruz. Ard?nden seyahat planlar?ndan söz ediyor. Çok yak?nda Kore’ye gidecekmi?. Uzakdo?u ve Kuzey Kore nükleer program? ile de yak?ndan ilgili. Zaten, ilgisiz oldu?u ne var ki? Bunca faaliyetinin aras?nda, Türkiye ve Türkiye-ABD ili?kileri konusunda yeni bir kitap haz?rlanmas? projesi de var.

Morton Abramowitz, Türkiye ile ilgisini hiçbir vakit kaybetmedi. Y?lda en az iki-üç kez Türkiye’ye gelir. Washington’da Türkiye konusunda kulak verilen isimlerden biri olarak hep kald?.

?li?kilerin son durumunu, bu arada Ermeni soyk?r?m tasar?s?n?n Kongre’den geçme ihtimalini de konu?tuk. Abramowitz, Kaliforniya’daki Ermeni seçmenlerine yükümlülük içine girmi? olan Temsilciler Meclisi’nin yeni ba?kan? Nancy Pelosi’nin tasar?y? getirece?inden emin. Büyük ihtimalle Temsilciler Meclisi’nden geçece?i kan?s?nda. Senato'da ne olaca??n? kestiremiyor. Senato'da tak?lma ihtimali mevcut.

Bu arada, yönetimin tasar?y? engelleme gücü kadar, bunu engellemek amac?yla olanca gücünü kullanaca?? konusunda da ku?kulu. 1990’da Senato’dan geçmesine ramak kalm?? tasar?ya kar?? verilen mücadeleyi hat?rlat?yor, “Laf aram?zda, o dönemde Türkiye ile bugünkünden çok daha yak?n ili?kilere sahip olan baba Bush yönetimi bile parma??n? k?p?rdatmam??t? asl?na bakarsan” diyor; “sadece büyükelçi olarak ben ve Senatör Robert Byrd didinmi?ti. Nitekim, geçmesini de Byrd engelledi.”

Dolay?s?yla bu kez, yönetimin etkisi ve gücü Nancy Pelosi kar??s?nda pek s?n?rl? olabilece?i bir yana, bunu kullanma iste?ini canl? bir biçimde ortaya koyaca?? da soru i?areti.

***          ***        ***

Türkiye’deki cumhurba?kanl??? ve genel seçimler arefesinde, soyk?r?m tasar?s?n?n Amerikan yasama organ? platformuna gelmesinin, zaten kronik hastal?ktan mustarip görüntüsü veren Türk-Amerikan ili?kilerini daha da ve tehlikeli biçimde zehirleyece?ine ku?ku yok. Ancak ABD nezdindeki tüm gayretlerine ra?men Türkiye’nin bir “Ermeni sorunu politikas?”n?n olmad???n? da görmeliyiz.

“Sözde soyk?r?m”, “tarihçiler tart??s?n” söylemi ile ve a?z?n? açan?n kafas?n? 301 testeresinin alt?na sokarak ABD’ye yar? ?ikâyet yar? babalanarak ve Ermenistan'la kap?lar? kapatarak “negatif tepkisellik”ten öteye bir ?ey üretmemek, siyaset de say?lmaz, diplomasi de. Zaten, bu tür bir yakla??m sonuç verseydi, 2007 y?l?nda hâlâ bu konunun Türk-Amerikan ili?kilerini (bu arada Türk-Frans?z ve daha niceleri) zehirlemesi durumunu konu?ur olmazd?k.

Türkiye’nin üç konuyu;

1. Türkiye’deki Ermeni vatanda?lar?na yakla??m;

2. Ermenistan'la ili?kiler;

3. Diyasporaya yönelik tavr? birbirinden ay?rarak yürümesi gerekiyor.

Elbette ki, bu üçü birbiriyle ba?lant?l? ama siyaset demek, bunlar? ay?rabilme becerisi gösterebilmek demek. Özellikle ilk ikisinin birbiri ile “do?rudan manevi ba?lant?s?” söz konusu.

Ermenistan'la diplomatik ili?ki kurmak ve s?n?r kap?s?n? açmak, hem içerdeki Ermeni vatanda?lar?m?za bir “manevi jest” niteli?i ta??yacak hem Avrupa’n?n kapal? tek s?n?r?n? aç?k hale sokarak, Türkiye’ye Kafkasya’da jeopolitik manevra alan? sa?layacak, hem AB rotas?nda bir engeli kendili?inden kald?rm?? olacak hem Türk-Amerikan ili?kilerinde bir rahatlama imkân? yaratacak ve hem de Ermeni diyasporas?n?n en az?ndan bir bölümünü kendisine kar?? bir ölçüde “silahs?zland?racak.”

Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan’?n Abdullah Gül’ün Washington’da bulundu?u s?rada Los Angeles Times’ta Türkiye’nin bir tarihi f?rsat? heba etti?ine dair çok önemli bir makalesi yay?mland?. Oskanyan, “Ankara çok nadir gelen bir an? kaç?r?yor. Türk-Ermeni gazeteci Hrant Dink’in suikast?ndan üç hafta sonra Türk yetkililer ne Hrant’?n hayat?n?n ne de ölümünün öneminin verdi?i mesaj? kavram?? gözüküyorlar” diye ba?lad??? yaz?s?nda, Ba?bakan Tayyip Erdo?an’?n Ermenilerle bir yak?nla?ma olamayaca?? çünkü Ermenilerin soyk?r?m konusunda ?srarl? olduklar?n? söyledi?ine de?iniyor. Ve “Biz de yak?nla?madan yanay?z. Soyk?r?m konusu ili?ki kurmam?z için bir ön ?art de?il” diyor.

Yaz?s?n?n bir yerinde ise “E?er Türkiye zaman? yakalamayazsa, ba?kalar?na ?a??rmamal?” diyerek ABD Kongresi’ne sunulacak tasar?ya gönderme yap?yor. Ermenistan'la ili?kilerin normalle?tirilmesinin, Kongre sürecini etkileyebilece?i imas?yla.

D?? politikada s?ra “ezber bozmaya” gelmedi mi?

***      ***       ***

Ermenistan'la diplomatik ili?kiler kurmak ve s?n?r kap?lar?n? açmak, Erivan'la her konuda anla?mak anlam?na gelir mi? Fransa ile diplomatik ve ekonomik ili?kilerimiz yok mu? Var.  Ayn? zamanda, bir sürü siyasi ihtilaf?m?z da var. Biri di?erini engellemiyor. Ermenistan'la ili?ki kurulmas?n? da engellememesi gerekir.

Ermenistan’?n Karaba?’daki i?gali onaylanamaz. Do?ru ama bu mant?kla Irak’ta i?gali süren ABD ile de ili?kileri kesmemiz gerekmez mi? Diplomatik, ticari ve ekonomik ili?kiler, Karaba?’?n mevcut statüsünü tan?may? öngörmüyor ki. Bunu bir kural gibi alg?larsak, KKTC’yi tan?mayan tüm ülkelerin Türkiye ile ya ili?ki kurmamas?n? veya ili?kilerini kesmesini kabul etmemiz gerekir.

Muhalefet lideri Mehmet A?ar, Ermenistan’? da dahil ederek, Türkiye’nin güneydo?u ve kuzeydo?u kom?ular?yla bir “Benelüks modeli”ni savunuyor. Ermenistan'la ili?kilerin kurulmas? i?ine giri?en MHP’nin kurucu lideri Alparslan Türke?'ti. Erdo?an hükümetinin seçim y?l?nda, bu örneklerden yola ç?karak, oy kayg?s?yla hareket etmemesi umulur.

D?? politikada “ezber bozma” zaman?. Ermenistan’la kap?lar? açma ve diplomatik ili?ki kurma zaman?.

Hrant Dink bo?una m? ya?ad?? Bo?una m? öldü?