'KEND? D?N?NCE!.'

Menfur bir suikast sonucunda hayat?n? kaybeden Hrant Dink'in cenazesi ve arkas?ndan ba?layan tart??ma ibret verici oldu. Hrant Dink Marxist sol gelenekten geliyordu, Protestan okulunda okumu?tu; bu ülkenin hasbi çocu?uydu, Ermeni'ydi, hedef gösterildi ve bir suikasta kurban gitti. Toplumun büyük ço?unlu?u bu cinayeti tasvip etmedi, Hrant'?n ölümüne üzüldü ve bunu belli etti. Cenazeye kat?lan on binlerce insan, belli ba?l? kanaat önderlerinin aç?klamas? Türk toplumunun tepkisini aç?kça ortaya koymu? oldu.

Fakat bu olayda da bir köksüzlük ve tarihsizlik kendini gösterdi. Marxist gelenekten gelen, Protestan okulunda okuyan ve Ortodox Ermeni geleneklerine göre defnedilen bir gazeteciyle ilgili tutum sorun te?kil etti. Kimisi "Türk bayra??na saral?m" dedi, kimisi cenazede Türk bayra??n?n ta??nmas?na bile izin vermedi. Kimisi ben "Allah rahmet etsin, der, ruhuna Fatiha okurum" dedi, kimisi Diyanet'ten, sorgu hakimi edas?yla "Cevap verin, Fatiha okunur mu, okunmaz m??" ?eklinde sordu. Kimisi de (Batman'da) Yasin ve mevlit okutmaya çal??t?.

Bu toplumun okumu?lar? bo?lukta sallan?yor, s?rtlar?n? dayad?klar? bir gelenekleri yok art?k. Her ?eylere aç?klar. Ayd?nlar? yol haritalar?n? kaybetmi? durumda, neye göre hareket edeceklerini bilmiyorlar. Söylediklerinin ne tarihsel ve teamüle dayal? bir arka plan? var, ne de dinî ve entelektüel bir derinli?i. Bu yüzden kar??l??? yok.

Ancak sevindirici olan halk?n hâlâ s?rt?n? dayad??? bir referans çerçevesinin mevcut olmas?d?r. Kendi fildi?i kulelerinde medya mensuplar? Hrant Dink'in arkas?ndan dinî gelenekleri birbirine kar??t?r?r ve neredeyse defin usulünü ve ibadet ?ekillerini anketlerle yeniden belirlemeye çal???rken, Trabzon'da u?rad??? silahl? sald?r? sonucu hayat?n? kaybeden Rahip Andrea Santoro için, Sancta Maira Kilise'sinde bir ayin düzenlendi. Ayine ?talya Katolik Piskoposlar Kurulu Ba?kan? Kardinal Camillo Ruini ve Santoro'nun annesi Maria Polselli, k?z karde?i Maddalena ile Trabzon'daki H?ristiyan cemaati de kat?lm??t?. Dikkat çekici olan katil zanl?s?n?n annesi Necmiye A. ve babas? Hikmet A.'n?n Kilise'ye giderek maktul rahibin ailesine üzüntü ve taziyelerini bildirmeleriydi. Katil zanl?s?n?n ailesi, rahibin ailesine "Üzüntülüyüz, böyle olmas?n? istemezdik, taziyelerimizi belirtir, ba?sa?l??? dileriz; bizler de sizin kadar peri?an?z" demi?ler. Maktulün ailesi ve din adamlar? da onlar? "çok s?cak kar??lam??". Gelenekte olan budur, hem katil zanl?s?n?n hem maktulün ailesinin tutumu do?ruydu, ne eksi?i ne fazlas? var; dinlerin vakar?na uygundu.

Yüzy?llar boyu Mardin'de birlikte ya?ayan Müslümanlar ile Süryaniler de yakla??k ayn? ?eyi yaparlard?. Biri öldü?ünde birbirlerine taziyelerde bulunurdu. Bazen H?ristiyanlar, bir Müslüman vefat etti?inde, taziye evine gelir ve "Vekkelnaküm bi'd-dua (Sizi duada vekil k?ld?k)" derlerdi. Yani siz ölünüze hangi duada bulunuyorsan?z, biz de ayn?s?na kat?l?yoruz. Müslümanlar da, ölen bir Süryani için, geride kalanlar?na "Bunun takdir-i ?lahi oldu?u"nu, "Hepimizin bu ac?y? tadaca??"n? söyler, ba?sa?l???nda bulunurdu. Büyük Süryani bilgini Hanna Dolapönü'nün cenazesine binlerce Müslüman kat?lm??t?. Halen de kar??l?kl? taziyeler devam etmektedir. Anadolu'da ve ?stanbul'da da bazan ölen bir H?ristiyan için Müslümanlar "Kendi dinince dinlensin" temennisinde bulunurlar. Burada zarif bir tevriye söz konusu: Hem dinlensin, rahat etsin; hem kendi dinine göre, dini üzere muamele görsün. Aslolan her din ve inanç sahibini kendi dininin usullerine, yerle?ik geleneklerine göre defnetmek ve taziyesini yapmakt?r. Dinler aras?ndaki "ihtiram ilkesi" bunu gerektirir. Yoksa dinlerin ve geleneklerin çorbas?n? yapmaya kalk??mak din müntesipleri taraf?ndan kabul görmez, sahih gelenek de olmaz.

??te bu yüksek seviyede bir insan ili?kisi, rafine bir irfan ve her bak?mdan geli?mi? bir medeniyettir. Farkl? dinden olanlar birbirlerinin cenazesine gider, kar??l?kl? taziyede bulunur. Ama ne Müslümanlar bir gayrimüslim için Fatiha okumaya, ne H?ristiyanlar veya Yahudiler kilisede veya sinagogda ayin yapmaya kalk???r. Bunlar yapmac?k, temelsiz, türedi, dinlerin hassasiyetlerinden habersiz köksüzlerin, bilgisizlerin bilemedi?i teamüllerdir.