MESROB II: BABAMA A?LAMADI?IM KADAR, HRANT'IN ARKASINDAN A?LADIM

Türkiye Ermenileri Patri?i Mesrob II, 'Dü?üncelerini kabul etmesem, bazen k?r?l?p tepki göstersem bile samimiyetine inand???mdan, Hrant'tan hiç nefret etmedim. Çocuksu bir içtenli?i vard?' diyor.

Hrant'?n ölümü ne i?e yarar?
Hrant Dink'le tan???p dost olal? on seneyi geçmi?.

Sade ama renkli bir ki?ilikti.

Militan bir yan? vard?. Bununla birlikte korkmas?n? da sevmesini de biliyordu.

Anla??lmam?? ya da yanl?? anla??lm?? bir adamd?r benim için Hrant Dink.

Türklü?ümden hiç ?üphe duymad?m, ama Hrant'?n yazd?klar?ndan da bir Türk olarak rahats?zl?k ya?amad?m.

Ele?tiri ile hakareti ay?racak birikime, alg?layacak sa?lam bir ruhsal dengeye sahibim.

“Ben öyle demedim” dese de ezberlenmi? alg?lamalar?n olu?turdu?u duvar? y?kamad? ve kendisini y?k?ld? gitti…

17 ya??nda zavall? bir genç taraf?ndan ba??ndan vuruldu?u haberini Amerika'da ald?m. O an hislerim ve akl?m i?lemez halde, kendimi tuhaf bir bo?lukta hissettim.

Türkiye'de de?ildim, cenazeye kat?lamad?m, tepkimi gösteremedim…

Bunlar bende “suçluluk” olarak kald?.

Haberler ard? ard?na gelmeye ba?lad?…

Güvenlik kameralar?na yans?yan zanl?n?n görüntüleri…

Hrant'?n delik ayakkab?lar?…

Hayat?ndan ilginç kesitler…

Stratejik öngörüler…

…

Tek bir soru sordum kendime; Hrant'?n ölümü ne i?e yarar?

Bu soruya cevap bulmal?y?m, çünkü Türkiye'nin sahip ç?kt??? bu ölüm, hayattan, bar??tan, huzurdan yana olanlar?n i?ine yaramal?d?r, katillerin de?il.

* * *

Hrant Dink'in cenazesindeki “Hepimiz Hrant?z”, “Hepimiz Ermeniyiz” pankartlar? nas?l de?erlendirdiniz?

O pankartlar?, bu melun ve kanl? cinayete kar?? duyulan isyan?n ve za-lime kar?? birle?menin ve direnmenin ve birlikte hareket etmenin bir sembolü olarak görüyorum.

Müslüman bir yazar, milliyetçi bir Ermeni taraf?ndan vurulmu? olsayd?… cenazeye kat?l?r, “hepimiz Türküz”, “hepimiz ….” der miydiniz?

Toplumun bir kesimi taraf?ndan yabanc? ve hatta bazen kötülüklerin nedeni olarak görülen bir az?nl???n ad? olan “Ermeniyiz” demekle “Türküz” demek ayn? ?ey de?il.

Yani?

Neden demeyelim ki nüfus cüzdanlar?m?zda Türkiye Cumhuriyeti vatanda?? oldu?umuz yazm?yor mu? Buradaki mesele Türklük veya Ermenilik meselesi de?il ki. ?nsanlar?n dedi?i asl?nda ?u: “Büyük bir haks?zl?k yap?ld?. Bir insan kahpece arkadan vuruldu. Ben de o haks?zl??? kendi vücudumda hissediyorum. K?n?yorum. Bu vah?eti ya?ayan dostlar?mla ayn? safta durdu?umu hayk?rmak istiyorum.” ?imdi bu sloganlar? al?p da ba?ka mecralara çekmeye gerek yok. Bunu yapanlar ay?p ediyorlar.

S?Z AZINLIKSINIZ SES?N?Z? ÇIKARTMAYIN

Suikast?n size verdi?i bir mesaj var m??

Suikast? i?leyen ki?i ve azmettiricilerin hangi siyasi görü?e sahip ki?iler oldu?u aç?k seçik görülüyor. Dink suikast? genelde üstü kapal? olarak verilen “siz az?nl?ks?n?z, sesinizi fazla yükseltmeyin, yoksa sonunuz i?te böyle olur” mesaj?n?n, aç?k seçik verilmesi olarak alg?lamak mümkün.

Dink'in cenazesinin ba??nda neler hissettiniz?

Dink'in dü?ünceleri ve etnik kimli?i nedeniyle öldürülmü? olmas?n? içimize sindiremedik. ?ç kavuran bir ac? ve çaresizlik hissettik. ?nsanlar farkl? dü?ünebilirler. Bunun bedeli can olmamal?.

Gözya?lar?n?z sakal?n?z? ?slatm??…

Hrant'? yak?ndan tan?rd?m. Patrik seçimlerinde samimiyetle yan?mda oldu. Dü?üncelerimiz çok farkl? olsa bile, -ki bu do?ald?r- ben bir rahibim Hrant ise devrimci sol hareketinden gelen bir ki?iydi. Onun davas?nda ne kadar samimi oldu?unu çok iyi biliyordum. Bu yüzden de dü?üncelerini kabul etmesem, kar?? ç?ksam, bazen k?r?l?p tepki göstersem bile samimiyetine inand???mdan, ondan nefret etmedim. Çocuksu bir içtenli?i vard?.

IRKÇI POL?T?KALAR ÜLKEY? BÖLÜYOR

Cenazeye geni? kat?l?m, sa?duyu biraz olsun ac?n?z? hafifletti mi?

Vatanda?lar?m?z?n sa?duyusu beni çok duyguland?rd?. Sevgili Rakel'in de dedi?i gibi, sessiz ve kararl? yürüyü? asl?nda büyük ve kulaklar? sa??r eden bir sesti. Halk, bu sessiz ve kararl? yürüyü?le, bir yerde, “Yeter art?k, ?rkç? politikalar ülkeyi daha da bölüyor, bizi yaln?zla?t?r?yor, yoksulla?t?r?yor, insan? insana dü?man yap?yor” diye hayk?r?yordu. Siyasi partilerimizin her biri, halk?n verdi?i bu mesaj? çok iyi de?erlendirmeleri gerekir.

Dink'in iman?n? sorgulad?n?z m??

Birileri böyle bir dedikodu yaymaya ba?lam??lar. 21 Ocak'ta ö?leden sonra, Hrant Dink'in e?ine taziyemi sunmak üzere gittim. Konu?mam?z esnas?nda, Rakel Han?m kendili?inden: “Biliyorum ki, Hrant'?n yeri Rabb'in yan?ndad?r, çünkü Rabb ?sa Mesih'i ki?isel Kurtar?c?s? ve Rabb'i olarak kabul etmi?ti” dedi. Ben de “Kilisedeki konu?mamda bu dedi?ine yer verebilir miyim?” diye sordum. Rakel, “Nas?l dilerseniz” dedi. Bunun üzerine, cenazedeki konu?mamda, “Merhumun e?ine yapt???m taziye ziyareti esnas?nda Hrant'?n, Mesih ?sa Efendimiz'i Kurtar?c?s? ve Rabb'i olarak kabul etti?ini memnuniyetle ö?rendim” dedim. Olay bundan ibaret. Ben bir din görevlisi olarak sadece Hrant Dink'in birçok solcunun aksine ateist olmad???n? vurgulamak istemi?tim.

Hrant Dink neden Ermeni Protestan Mezarl???'na gömülmedi, Ortodoks Mezarl???'na gömüldü, sorusu kafalar? kar??t?r?yor…

Bu konuyu açan sözde Türk Ortodoks Patrikhanesi Bas?n Sözcüsü Sevgi Erenerol'dür. Dünyada hiçbir kilise taraf?ndan tan?nmayan ve cemaati olmayan garip bir patrikhanenin sözcüsünün ne yapmak istedi?i çok mu?lâk. Hrant Dink'in annesi ve babas? cemaatimizin üyeleriydiler. H?rant'?n, Ermeni Protestan Okulu'na gönderilmi? oldu?u do?rudur. Bunda da garipsenecek bir ?ey yoktur. Cemaatimize mensup olan çocuklar Ermeni Katolik veya Ermeni Protestan okullar?nda okuduklar? takdirde mezhep de?i?tirmi? olmazlar. Hrant, Protestan hayat tarz?n? ve ö?retilerini benimsemi? olabilir, ancak kendisi Ermeni Ortodoks'tu. Hrant'a yak??an cenaze töreninin Patriklik Merkez Kilisemiz'de düzenlenmesi, naa??n?n aile mezarl???na defnedilmesi aksi dü?ünülemeyecek kadar do?ald?r.

Bu konuda e?inin iste?i oldu mu?

Evet, ailesi de, cenaze töreninin Patriklik Merkez Kilisemiz'de yap?lmas?n? istemi?, naa??n?n ise maktulün anne ve babas?n?n gömülü oldu?u Bal?kl?'daki mezarl???m?za defnedilmesini dilemi?lerdir. Sevgi Erenerol, ac?l? Dink Ailesi'nin arzusuna da sayg?s?zl?k etmi?tir. Sayg?s?zl?k etmekle kalmam??, üstelik bu utanç verici suikast? bir de siyasi mecraya çekmeye çal??m??t?r. Bu tiksinti veren bir davran??t?r. A??r? milliyetçi çevreler, ülkemiz gençlerinin dima??n? ?rkç? fikirlerle doldurarak çok tehlikeli oyunlar oynamaktad?rlar.

D?NK S?V?L YÖNET?M ÖNER?YORDU

Hrant ile Patriklik makam? aras?ndaki sorun neydi?

Bu konuya girmeyi, bir yerde Hrant'?n an?s?na sayg?s?zl?k gibi görüyorum. Ancak ?u kadar?n? söyleyebilirim. Hrant, Patrikli?imizin tarihten ve yasalardan gelen yetki ve görevlerini gözard? eden sivil bir yönetim öneriyordu. Bu öneriyi mevcut yasalar ve teamül çerçevesinde ?ekillendiremiyor, teklifin içini dolduram?yor ama buna ra?men sürekli gündemde tutuyordu. K?saca, sorun bu konulardaki uyu?mazl?kt? diyebiliriz.

Aran?zdaki sorunun ki?isel bir yan? da var m?yd??

Hay?r, tamamen kurumsald?. Patriklik görevimin bana verdi?i sorumluluklar?n Hrant'?n dünya görü?üne uymamas? ile ilgiliydi.

Patriklik'ten Agos'a koyulan ambargonun kald?r?ld??? söyleniyor, öyle mi?

Suikast hepimizi derinden sarst?. Televizyon ba??nda, babama bile a?lamad???m kadar, Hrant'?n arkas?ndan a?lad???m? bir Allah, bir de ben bilirim. Kilise, dü?ünce farkl?l??? olan herhangi bir kuruma kaynak aktarmak mecburiyetinde de?ildir. Ancak, bu menfur suikasttan sonra, cemaatimiz için birbirimize kenetlenme, sevgiyi daha da artt?rma zaman?d?r. Bu nedenle kilisele-rimize bir genelge yazarak, eskiden oldu?u gibi Agos'a ve di?er bir cemaat gazetesi olan Jamanak'a ilan vermelerini önerdim.

Türkiye Ermenilerinde tedirginlik var m??

Nas?l olmas?n? Cemaatimiz gazetelerinden birinin genel yay?n yönetmeni katledilmi?. Bu normal bir durum mu? Hâlâ Agos'a tehdit mek-tuplar? gönderiliyor, kiliselerimizin duvarlar?na tehdit yaz?lar? yaz?l?yor.

HEP?M?Z TED?RG?N?Z

Siz tehdit al?yor musunuz?

Emniyet Müdürlü?ü'nün Bili?im Suçlar? ?ubesi, bilgisayar?m? iste?im üzerine kontrol etti. Hrant'a tehdit ve a?a??lama mesajlar? gönderen ayn? mu?lâk çevrelerin bana da benzer içerikli iletiler gönderdiklerini tespit ettiler. Ba?ka rahiplerimize de benzer a?a??lay?c? iletiler hemen hemen her gün gelmektedir.

Devlet sizi ne oranda koruyor?

Trabzon'da Rahip Santoro'nun katledilmesinden sonra, di?er ruhani reisler gibi valilik makam?, bana da bir yak?n koruma memuru tahsis etti.

Cenazedeki konu?man?zda vurgu yapt?n?z, kimler bu cinayet üzerinden siyaset yap?yorlar?

Her çevreden siyasilerin bu cinayet hakk?nda söyledikleri var. Siyasi partilerle organik ba? içerisinde olan baz? yay?n kurulu?lar?nda ne yaz?k ki gerçekle ba?da?mayan yay?nlar oldu. Örne?in katilin yakalanmas?ndan sonra Tercüman gazetesi “Katil Ermeni” man?etiyle yay?nland?.

Diaspora için f?rsat oldu

Diaspora için bu cinayet bir f?rsat m?? Ermeni diasporas?n?n her kesimi ayn? siyasi görü?e sahip de?il. A??r? milliyetçi kesim bu cinayeti Türkiye aleyhtar? bir slogana çevirdi ?imdiden...

Türkiye Ermenileri ile Ermenistan aras?nda nas?l bir ili?ki var?

Ola?an. Onlarla soyda?l?k ve dinda?l?k ba?lar?m?z mevcut. Gerek yurtd???ndaki, gerekse Ermenistan'daki Ermeniler'den, Türkiye Ermenileri olarak farkl? görü?lerimiz, gelenek ve göreneklerimiz oldu?u da do?rudur.

Ermenistan “?arts?z görü?meye haz?r?z” diyor. Bu süreç nereye gider?

?n?allah bir yerlere gider. Ancak, hükümetimiz, böyle bir aç?l?ma yine haz?rl?ks?z yakaland?. Hükümetin verdi?i mesajlar bariz.

Türkiye Ermenileri, Türkiye ile Ermenistan aras?ndaki sorunlarda nas?l bir rol üstlenebilir?

Biz, ya?amsal bir çok sorunu olan bir az?nl???z. Ne yapabiliriz, bunu bilmek oldukça zor. Ancak ?unu da belirtmeliyim ki, bu konudaki her türlü aç?l?mda bize herhangi bir rol biçildi?i takdirde her zaman haz?r?z. Bar?? ve huzurdan daha güzel bir ?ey olabilir mi?

Bu tür olaylar, protestolar, az?nl?k haklar?na dönük sorunlar, cemaat vak?f mallar? tart??mas?… siz Ermenileri Türkiye'de yabanc?la?t?r?yor mu?

Bu gibi giri?imlerin bizi rahats?z etmedi?ini söylersek yalan olur. Kim ne yaparsa yaps?n, kim ne derse desin, bu topraklarda üç bin y?ll?k tarihi olan bir halk? bu ülkede kimse yabanc?la?t?ramaz.

Ermeniler devlet ve toplum ile ne tür sorunlar ya??yorlar?

Toplumla herhangi bir sorun ya?am?yoruz. ??te Hrant'? u?urlamak üzere sokaklara dökülen insanlar?m?z ortada. Vak?flar?m?z, okullar?m?z, kilisele-rimiz konular?nda ise devletimizden baz? beklentilerimizin oldu?u do?rudur. Bu konularda yetkili-lerle görü?me süreci devam etmektedir.

Zaman zaman yurtd???ndan baz? k??k?rtmalar ya da bir k?s?m bas?n ve siyasetçinin bizi yanl?? de?erlendirmeleri ve toplumu yanl?? yönlendirmeleri sonucu birtak?m olaylar ya?an?yor. Ülkenin ivme kazanan demokratikle?me süreci bunlar? azaltacakt?r. Kar??l?kl? diyalogla birbirimizi daha iyi anlayarak sorunlar çözülebilir. Bu konuda ya?ad???m?z bir sorun var; Ankara'da belli bir adresimiz yok, bizleri muhatap alacak tek bir adres olmal?.

Amerika'daki Ermeni lobisinin soyk?r?m tezi 8 ?ubat'ta Kongre'de oylanacak. Bu tür aray??lar siz Türkiye Ermenilerini nas?l etkiliyor?

Türkiye Ermenileri, bu konular medyada i?lenmeye ba?lan?r ba?lanmaz tabii ki toplumda sorunlarla kar??la??yor. Ço?unluk önünde tabii ki mahcup duruma dü?üyor. Halbuki, bu olu?umlarla Türkiye Ermenilerinin uzaktan yak?ndan ilgisi yoktur.

Ermeniler çok duyguland?

Siz katili ne olarak tan?ml?yorsunuz, cehalet mi, ultra milliyetçilik mi?

Katil re?it olmayan bir ki?i... Kendisiyle ayn? siyasi görü?ü payla?an ki?iler taraf?ndan suça yönlendirilmi?. Yani tek ba??na suçlu de?il. Sevgili Rakel'in söyledikleri bu noktada çok önemli. Katil de bir zamanlar bebekti. Bu bebekten katil ç?karan siyasi görü?ü sorgulamak gerekiyor.

Dink'in yazd?klar? 17 ya??nda bir çocukta tepki olu?turup onu cinayete sevk edebilecek konular m?? Yani katilin “okuduklar?mdan etkilendim…” sözleri size inand?r?c? geliyor mu?

Ogün Samast'?n “Öldürdü?üm ki?inin önemli biri oldu?unu ak?am televizyonu izledi?imde anlad?m” aç?klamas? zaten çok ?eyi ortaya koyuyor. Hrant'?n yaz?lar?n?n birini bile okumad???ndan eminim. Hrant'?n olay yaratan baz? yaz?lar?n?n çarp?t?larak bu gence sunuldu?undan ku?kum yok. Savc?lar?n bile baz? yaz?lar? anlamamakta kasten direndiklerini dikkate alacak olursak, ne diyebiliriz ki?

“Dink'in öldürülmesi, uluslararas? ili?kileri de hedefliyor” dediniz suikast sonras? ilk aç?klaman?zda…

Tabii ki, Türkiye'nin AB'ye adayl???n? hazmedemeyen çevreler, bu olay olunca önce zilleri takm??lard?r. Ancak halk?n kitlesel tepkisi, failin çabuk yakalanmas?, ayn? çevrelerin i?ine gelmemi?tir. Nitekim, AB yetkilileri hükümete bu konularda övgüler ya?d?rm??t?r. En güzel cevab? sa?duyulu halk vermi?tir.

D??ar?dan gelip cenazeye kat?lan Ermeniler Türkiye'de Türklerin cenazeye sahip ç?kmas?n? nas?l de?erlendirdiler?

Yurtd???ndan gelen “?ahin” Ermeni görmedim. Bir bölümü özellikle Türkiye kökenliydi. Türkiyeli veya de?il, hepsi de Türk halk?n?n Hrant'a sahip ç?kmas? kar??s?nda çok duyguland?lar.

Tek sorumlu yok

Sizin de soyk?r?m davan?z var m??

1915'teki olaylar?n tek sorumlusu yok. Dönemin Osmanl? Hükümeti en büyük sorumludur, ancak bu olaylarda herkesin belli ölçülerde pay? vard?r. Ermeni siyasi partileri de, o zaman cismani meclisi olan Ermeni Patrikli?i de. Kimse tüm sorumlulu?u tamamen ötekiler üzerine atamaz. Bu, ahlaken do?ru de?ildir. ?imdiyse, ileriye bakma zaman?d?r.Hrant da her f?rsatta bu konunun ölmü?ler de?il kalanlar üzerinden konu?ulmas? gerekti?ini savunuyordu. Birinci Dünya Sava??'ndaki Fransa ile Almanya gibi, Türkiye ile Ermenistan da art?k birbirleriyle konu?acak dil bulmak zorundad?rlar. Bu anla?mazl?k, bu dü?manl?k daha ne kadar sürecek? Rahmetli Alparslan Türke? bunu anlam??t?. Ermenistan Cumhuriyeti yetkilileriyle yurtd???nda görü?mede bile bulunmu?tu.