HRANT D?NK - UYGARLIK VE M?MARLIK

Hrant Dink'e yap?lan haks?zl?k ve insanl?k d??? davran???n temelinde ku?kusuz kültürel ba?nazl?klar?nda direnenler yatmaktad?r. Umuyorum, onun cenaze töreni hepimizi ayd?nlatt?. Eminim, yine yak?n zamanda kaybetti?imiz ?smail Cem'in cenaze törenine kat?lan eski Yunanistan D??i?leri Bakan? Papandreu'nun da zeytin dal? ile dostuyla vedala?mas? bizlere yeni ufuklar yarat?r.

29.01.2007 Pazar sabah? Cumhuriyet gazetesinde, biri Pazar ekinde olmak üzere iki yaz?dan çok etkilendim. Dostum Prof. Dr. Selçuk Erez 'in "Agos'a ba?sa?l???" adl? makalesi ve yine dostum, özellikle mimarl?k alan?nda yaz?lar?yla önemli katk?larda bulunan Oktay Ekinci 'nin "Ustalara Serzeni?ler" adl? makalesi beni çok heyecanland?rd?. Her ikisini de candan kutlar?m. Dü?ün insan?n?n görü?lerini dile getirirken, bu görü?lerinin dayand??? felsefeyi berrak ve aç?k bir dille ifade etmesi gerekti?ine inanan bir ki?iyimdir. Dostlar?m?n yaz?lar?n?n bu niteli?e sahip olmas? nedeniyle her iki yaz?n?n da çok say?da ayd?n?m?z taraf?ndan okunmas?n? dilerim.

Say?n Erez yaz?s?nda, dünyadaki önemli mimarl?k uygulamalar?yla Hrant Dink 'in katledilmesi aras?ndaki paralelli?i ortaya koymu?, Say?n Ekinci de Anadolu'daki Türk kimli?inin "Orta Asya söylemiyle bütünle?en ?rkç? Türk milliyetçili?i teziyle aç?klanamayaca??n?, yeni kurulan cumhuriyetin ulusal geçmi?inin 1071 Malazgirt Sava??'yla ba?lamad???n?, buna kar??l?k Anadolu'nun ?Ö 3 bin y?l?na kadar uzanan medeniyetlerinin ulusal geçmi?imizi olu?turdu?unu" dile getirmektedir. Ekinci, bu dü?üncesini de Atatürk 'ün "Türkiye Cumhuriyeti'nin temeli kültürdür; bu kültür Anadolu'da ya?anm?? bütün medeniyetlerdir" sözlerine temellendiriyor. Say?n Ekinci'nin bu dü?üncelerini savunan pek çok ayd?n oldu?unu bilmeme kar??n, bugünlerde bir kez daha vurgulanmas?, benim bu yaz?y? yazmama belki de ba?l?ca etken oldu.

Anadolu'daki tüm gelmi? geçmi? kültürlere Türkiye Cumhuriyeti olarak seksen dört y?l içinde daha bilinçli, daha çok yönlü, çok daha boyutlu sahip ç?ksayd?k, herhalde rahmetli Hrant Dink için bugün a??tlar yakmazd?k. Ku?kusuz, çok yönlü olman?n, farkl? kültürlere toleransla bakman?n, farkl? dü?ünceleri kabullenmenin çe?itli yöntemleri olabilir. Özellikle yerle?ik toplumlarda, bu yöntemlerin kan?mca ba??nda, ya?ad???m?z topraklardaki gelmi? geçmi? tüm kültürlerin bugünkü toplumu biçimlendirdi?ine inanarak "do?ru bir tarih bilincini" nesnel ve bilimsel yöntemlerle geli?tirmemizin gerekti?ine inan?yorum.

Ba?ka bir deyi?le, ya?ad???m?z topraklardaki gelmi? geçmi? uygarl?klar?n korunarak ve farkl? uygarl?klara mesafe koymadan tüm vatanda?lar?m?z taraf?ndan benimsenmesini ve kendilerinin de o uygarl?klar?n bir parças?, bir sentezi olduklar?n? kabul etmelerini sa?layan bir "tarih bilincinin" kazan?lmas?na olanak veren bir yöntemin en do?ru yöntem oldu?unu bir kez daha vurgulamak istiyorum. Ayr?ca bu yöntemin en önemli aya?? olmas? gereken toplumsal bar??? sa?lama hedefinin de vazgeçilmez oldu?unun alt?n? çizmek isterim.

Say?n Erez yaz?s?nda, dünyada birçok örne?i olan, toplumca önce reddedilen, daha sonra da kabullenilen mimari yap?tlar?n ba?lar?na gelenlerle, Hrant Dink'in dü?ünceleri ve ac? sonuyla çok ilginç ba?lant?lar? içeren de?erlendirmelerde bulunmu?tur. 1886 y?l?nda G. Eiffel 'in Paris'teki kulesi, 1971 y?l?nda R. Rogers, R.Piano ve G. Franchini adl? mimarlar taraf?ndan tasarlanan yine Paris'teki Pompidou binas? ve 1981'de mimar M. Pei 'in Louvre Müzesi'nin bahçesine in?a edilen cam piramidi, toplumda büyük ele?tirilere sahne olmu?tur. Birçok Parisli mimar da bu yap?lara kar?? oldu?unu bildirmi?tir.

Ele?tirilerin temelinde yeni dü?üncelere, ça?da? yakla??mlara kar?? olmak yat?yordu. Bugün ise her üç yap? da dünya mimarl?k literatüründe yeri olan öncü yap?lar oldular. Ele?tirenler de "ba?nazl?klar?yla" kald?lar.

Say?n Erez yaz?s?n? a?a??daki cümlelerle bitirmektedir:

"Sadece Paris'ten de?il, tüm de?i?ik fikir ve dü?üncelere aç?k toplumlardan verebilece?imiz say?s?z örnek bize ?unlar? yans?t?r:

1. Bize ilk bak??ta 'ters', 'ba?ka' ve 'al???lagelmemi?' gelen her öneri, asl?nda zamanla benimseyece?imiz, makul bulabilece?imiz bir proje olabilir.

2. Bu tür de?i?iklikleri önerenlerin kar??tlar? taraf?ndan ele?tirilmesi do?al ve gereklidir. Ancak bu de?i?ikliklerin önerilmesini yasaklayan, öneriyi yok eden, ya?atmayan toplumlar geri kalmakta, tersini yapanlar ise geli?ebilmektedirler. Uygar bir toplumla daha bu niteli?i kazanmam?? bir toplum aras?ndaki fark budur.

Türkiye'de bugüne kadar sürmü? olan Ermenilerle ilgili dü?ünü? ve görü?lerin yanl?? oldu?unu ileri süren, ayn? zamanda gerek Ermenistan'da, gerekse diyaspora Ermenileri aras?nda Türkiye ile ilgili dü?ünü?lerin de yanl??l???n? da i?aret eden müstesna bir insand? Hrant Dink! Dü?üncelerini ele?tirmek yerine onu Türklü?e hakaretten mahkûm ettik, ard?ndan da öldürdük.

Bu dram bize, her ?eyden önce okullar?m?zda ve toplumumuzda ele?tirel dü?üncenin ö?retilmesini engelleyen, her türlü yenili?e böyle ilkel ve vah?i tepkiler sergilenmesine yol açan politikalar? sergileyenlerin as?l suçlu olduklar?ndan ba?ka bir ?ey göstermez. Türkiye'ye hakaretin en büyü?ü de i?te bu politikalar? sürdürmektir!"

Hrant Dink'e yap?lan haks?zl?k ve insanl?k d??? davran???n temelinde ku?kusuz kültürel ba?nazl?klar?nda direnenler yatmaktad?r. Umuyorum, onun cenaze töreni hepimizi ayd?nlatt?. Eminim, yine yak?n zamanda kaybetti?imiz ?smail Cem 'in cenaze törenine kat?lan eski Yunanistan D??i?leri Bakan? Papandreu 'nun da zeytin dal? ile dostuyla vedala?mas? bizlere yeni ufuklar yarat?r.

Bundan böyle ülkemizin salt zeytin dallar? ve bar?? güvercinleriyle donanmas? umuduyla...