ESK? AHLAK, H?Ç AHLAKTAN ?Y?D?R

Hrant Dink'in öldürülmesi, Türkiye'de toplumun büyük bir ço?unlu?unun vicdan?n? yaralad?. Onun için de tepki büyük oldu. Ama ?imdi, olay?n üstünden günler geçtikçe, bu olay?n da asl?nda bir parças? oldu?u büyük kavgan?n ('d??a aç?lma/içe kapanma', 'nasyonalizm/ enternasyonalizm', demokratikle?me/otokratikle?me', bunlar?n hepsini içeren büyük kavga) önceden belirlenmi? mevzileri, manyetik çekim i?levlerini yerine getirmeye ba?l?yor ve s?n?r çizgileri bir ölçüde de?i?mi? olsa da, saflar yeniden kuruluyor.

Bu 'yeniden kurulma'ya daha sonraki yaz?larda nas?l olsa s?k s?k de?inmek gerekecek, ben ?imdi bu 'vicdan burkulmas?'nda gördü?ümü sand???m bir ?eylere de?ineyim.

Türkiye toplumunun ahlak anlay???, do?al olarak, Bat?l? dünyan?n nesnel-analitik gelene?inden uzak, hatta kopuktur; Osmanl? geçmi?i yoluyla, son kertede ?slam âlemine ba?lanacak, farkl? bir ahlaki dünyad?r bu. '?nsan haklar?' gibi soyut, genelle?tirilmesi gereken, büyük ölçüde anonim kavramlarla dü?ünmez, dü?ünmekte zorlan?r; çünkü böyle bir entelektüel gelene?i yoktur. Buna kar??l?k, daha 'ilkel' olmas?n? belki daha 's?cak' olmas?yla telafi eden, otantik bir ahlak dünyas? da vard?r (klasik 'gesellschaft' ve 'gemeinschaft' ayr??mas?n?n her an, her yerde zuhur eden farkl?l?klar?). Bu da asl?nda hiç küçümsenmemesi gereken bir ?eydir bence.

?imdi, tarihten kalma bir kavramdan, 'zimmî'den söz etsem, çok ki?i bunu bilmez, anlamaz. Ama bugünün ahlaki biçimlenmesinde o eski kavram?n kal?nt?s? sayabilece?imiz pek çok ?ey hâlâ ya?amaktad?r.

Gene de, böyle ?eyleri yaln?z tarihe bakarak aç?klayamay?z. Bu ça??n evrensel insan ahlak?nda da ?imdi anlatmaya çal??aca??m anlay??la örtü?en birçok yan var.

Fetih yapan Müslüman fethetti?i yerdeki gayrimüslimi 'zimmet'ine geçirmi? oluyordu. Ona iyi bakmakla yükümlü say?yordu kendini. 'Zimmî' bu demek. '?yi bak?lacak' gayrimüslim. Osmanl?lar, oldukça uzun bir zaman, bunu titizlikle kollad?lar.

Günümüz için ?üphesiz çok 'geri' bir kavram. En ba?ta ciddi bir ayr?mc?l?k yaparak Müslüman'?n üstünlü?ünü bir dogma olarak koyuyor. Her 'üstünün hukuku' gibi her an çi?nenmeye aç?k vb.

Peki, ama bugün ne oluyor? Biri gelip Hrant Dink'i öldürüyor. O katille özde? olduklar?n? hayk?ranlar 'Soyk?r?m ?imdi ba?l?yor' diye mesajlar yaz?yorlar.

Baz?lar?m?z, 'milliyetçilik'in 'ileri' oldu?unu her f?rsatta tekrarlar. Bu mu 'ileri'?

Sonunda yakla??k 50 bin ki?i kalm?? Ermeni cemaatine 'Soyk?r?m ?imdi ba?l?yor' mesaj? göndermek mi ilericilik?

Ben tabii Hrant Dink'in cenazesinde yürüyen, say?lar?n?n 100 bini a?t??? söylenen insanlardan, onlar?n bütün ülkedeki benzerlerinden söz etmiyorum öncelikle. Onlar ça?da? uluslararas? de?erlere çok daha fazla aç?k insanlar. Köyde, kasabada ya?ayan, okumam?? yazmam?? insanlardan söz ediyorum -katilin ailesinin de muhtemelen aralar?nda oldu?u s?radan insanlar.

Onlar?n vicdan? s?zl?yor. 'Olur mu böyle ?ey? Yap?l?r m? böyle ?ey?' diyorlar.

Bu geleneksel-göreneksel insanlara kar??l?k, 'ileri' de?erlerle yeti?tirdi?imiz 'gençlik' ise, asl?nda Osmanl?'n?n da fersah fersah gerisinde bir vah?etle, Ermeni, Türk, ne oldu?u önemli de?il, yok edilmesi gerekenleri nas?l yok edece?inin rüyas?yla ya??yor. Yetkililer, 'Birkaç kendini bilmez' diyedursun, onlar da 'Hepimiz Ogün Samast'?z' diyerek gerçe?i hayk?r?yor.