BERNARD LEW?S'IN AVRUPASI

Baz? kö?e yazarlar? ?srarla “hepimiz Ermeniyiz” slogan?n? metaforik anlam çerçevesinde ele alarak vicdan? olan? bu slogan? hayk?rmaya ça??r?yor. Mesele sadece metafordan ibaret olsayd? sorun olmayabilirdi. Oysa “hepimiz Ermeniyiz” slogan?na tümüyle bu dar alan?n d???nda bir gerekçe ile itiraz edilmesi gerekti?ini yazm??t?m. Cinayete kar?? birle?me anlam? yüklenen slogan?n tam bu noktada Ermeni, Rum tüm farkl?l?klar? ortadan kald?ran tek/çi uluscu projenin jargonunu kullanmak anlam?na gelece?i konusu atlanarak bir “vicdan sorunu”na indirgenmesi, hatta “yuh” çekecek kadar kalem dü?üklü?ü gösterilmesi tart??man?n seviyesini göstermesi aç?s?ndan ilginç.

Bu slogan?n açmaz?, benzer durumla k?yaslanmadan anla??lmaz: bir Müslüman?n benzer duruma dü?mesi durumunda neden Rumlar, Ermeniler “Hepimiz Müslüman?z” ?eklinde bir sloganla haks?zl??a kar?? ç?kmak durumunda kals?nlar?

Meselenin dü?üm noktas? ?urada; herkes 'kendi olarak' haks?zl??a kar?? koyabiliyorsa bir anlam ifade eder. Neden bir Müslüman olarak cinayeti lanetlemeyelim veya bir Ermeni bir Türk'ün u?rad??? zulme kar?? ç?kmak için “Müslüman olmak” zorunda olsun? Anadolu'da müthi? bir deyim vard?r; ölen Müslüman olmayan biri için, “dinince dinlensin”… Bu inceli?i kavrayamayan bir kültürle kar?? kar??yay?z...

Hrant Dink cenazesinde bu slogan? dayatan sol-liberal gelenek, bu ülkede farkl? renkleri yok sayan 'tekçi ulusculuk'tan kendisine miras kalan tekçi refleksi aç?k etti. Etnik ve dini farkl?l?klar? yok sayan kültürün formatlad??? zihinler haks?zl??a kar?? ç?kmak ad?na, tersinden tekçi format? dayatmaktan ba?ka bir ?ey üretemedi. Yap?lan tart??malar yanl?? bir düzlemde ele al?n?yor. Kendi olarak/kalarak farkl? olana sahip ç?kma tecrübesinden, refleksinden mahrum bir kültürün tezahürüdür yürütülen tart??malar. Modern tecrübenin formatlad??? tek kültürlü, tek boyutlu ulusculuk siyasetinin yans?mas?d?r. Aç?k bir cinayet kar?s?nda ç?kar?lan bu tart??ma bu toplumun vicdan?n? kucaklamakta yetersiz kalmas? toplumun vicdans?zl???ndan çok, gösterinin, toplumun kültürel kodlar?yla uyumsuzlu?unun ifadesidir.

Modern Bat? tecrübesinin sesi olmaya soyunan ünlü tarihçi Bernard Lewis'in Avrupal?lara yapt??? uyar?ya kulak verenler Türkiye'deki tart??man?n entelektüel kökenini daha anlayacaklard?r. Geçenlerde Jerusalem Post gazetesine konu?an Lewis, ?slam'?n yükseli?i kar??s?nda Avrupal?lar?n kendilerine olan güvenlerini kaybetti?ini söyleyerek, “Kendi kültürlerine sayg?lar? yok. Çok kültürlülük, siyaseten do?ruluk ad?na ?slami de?erlere teslim oluyorlar” diye Avrupal?lardan ?ikayette bulunuyor.

Avrupa'n?n gelece?inin “?slamla?an Avrupa m?? Yoksa Avrupal?la?an ?slam m??” sorusuna ba?l? oldu?unu iddia eden Bernard Lewis daha önceki ç?k??lar?nda da ilkel bir oryantalist söylemi tekrarlayarak Haçl? Seferleri'ni bile hakl?la?t?ran bir tarih yorumu yapm??t?. Osmanl?'n?n Bat?l? sömürgeci güçler taraf?ndan y?k?lmas?n? Do?u-Bat? çat??mas?n?n hakl? olan tarafca sona erdirilmesi anlam?nda yorumlar?, Bat?'ya (emperyalizme) kar?? ?slam dünyas?nda yükselen tepkinin anlams?zl???na delil olarak göstermeye çal??an sayg?n bir bilim adam?!

?slam'? terörle özde?le?tirerek ötekile?tirici deneyimi yeniden üretmeye çal??an söylem asl?nda Avrupa'n?n tarihsel tecrübesini hat?rlat?yor. Avrupada hâlâ geçerli olan “ya entegrasyon ya da d??lama” politikalar?n?n “ya sev ya terk et” ?eklinde bize de akseden toplumsal ?izofreni. Bak?n ayn? günlerde bir ?ngiliz barones Caroline Cox'un sarf etti?i sözler tüyler ürpertici: Yyükselen yeni ?slam Avrupa kültürünün kar??s?nda en büyük tehlikedir. Avrupa'n?n yüzlerce y?ll?k manevi, kültürel ve politik miras? tehdit etmektedir.

Bir ?ngiliz ya da bir bat?l? kalarak b?rak?n fakl? olana sahip ç?kmay? onunla bir arada ya?ama deneyimi olmayan kültürün siyasete nas?l yans?d???n? az çok biliyoruz.

Bat?'da her türden görü? var deyip geçi?tirilecek bir durum olmad???n? da özellikle 11 Eylül sonras? ya?ananlar?n hangi argümanlarla me?rula?t?r?ld???n? ve bunun geni? kesimler taraf?ndan nas?l içselle?tirildi?ini görüyoruz. Burada yeni olan durum; kültürümüzde var olan farkl? olan? ötekile?tirmeden, bir arada ya?ama deneyimine ra?men topluma biçilen elbiseyi de?il toplumun de?erlerini tart??maya çal??makt?r. “Ya sev ya terk et” demekle bu ülkede tüm farkl?l?klar? teke indiren toplum mühendisli?inin modern-seküler toplum in?a etme çabalar? ayn? kaynaktan beslenen kültürel sapmalard?r.

Bat?c? toplum tasavvurlar?n?n çarpaca?? duvar Bernard Lewis'in çarpt??? duvard?r.