ellspacing="0" ceŽÿ¶BAHAEDD?N ?AK?R

?ttihad ve Terakki Cemiyeti deyince hemen akla gelen isimler, Talat, Enver ve Cemal Pa?alar! Asl?nda, bir bak?ma do?rudur da: ?ttihad ve Terakki Cemiyeti'ni, bu 'triumvira' yönetmi?tir.

Öo?rudur da: ?ttihad ve Terakki Cemiyeti'ni, bu 'triumvira' yönetmi?tir. Ama elbette bu üçlünün gerisinde kalanlar da vard?r: Dr. Naz?m, Ziya Gökalp, Hüseyin Cahid Yalç?n, Dr. Bahaeddin ?akir ve ba?kalar?... ?ngilizler, arkaplanda kalmay? tercih etti?i halde özellikle siyasette önemli roller oynayanlara 'grey eminence' derler;- Frans?zlar da 'eminence grise'! Bu deyi?, ilk defa Kardinal Richelieu'nün dan??man? olan François Leclerc du Tremolay için kullan?lm??t?r. Du Tremolay, bir Capucin papaz?d?r ve Richelieu'nün kararlar?nda büyük ölçüde etkili oldu?u bilindi?i için bir tür 'gölge kardinal' say?lm??, o nedenle de 'eminence grise' diye an?l?r olmu?tur.

Dr. Bahaeddin ?akir de Talat, Enver ve Cemal Pa?alar'?n arkas?nda, geride duran bir 'grey eminence' midir? Ne yaz?k ki, onun hakk?nda di?e dokunur ve derlitoplu bir bilgimiz yok;- hepi topu iki k?sa 'portre'den ba?ka! Biri Yahya Kemal'in 'Siyasi ve Edebi Portreler'deki 'Bahaeddin ?akir' yaz?s?, öteki Hüseyin Cahid Yalç?n'?n 'Tan?d?klar?m' adl? kitab?ndaki 'Bahaeddin ?akir' portresi... Bir de Prof. Dr. ?erif Mardin'in k?sa bir de?inisi var: Prof. Mardin 'Jön Türklerin Siyasi Fikirleri'nde, Ahmed R?za'c?lar?n '?ttihad ve Terakki'cilere kar?? 'Terakki ve ?ttihad Cemiyeti'ni kurduklar?n? ve 1906'dan sonra bu Cemiyet'in 'vas?ta-i ne?riyat?' ('yay?n organ?') oldu?u duyurulan '?ûra-y? Ümmet' gazetesinde Dr. Bahaeddin ?akir'in Cemiyet'in 'iç haberle?mesinin tek sorumlusu' ilan edildi?ini bildirir ve, 'k?saca', der, 'Bahaeddin ?akir, yirmi y?l kadar sonra Stalin'in Parti Sekreteri olarak Rus Komünist Partisi'ne verdi?i yönü, ayn? taktikler sayesinde Terakki ve ?ttihad Partisi'ne vermi?ti. Sonralar? Dr. ?akir [bu defa] ?ttihad ve Terakki Sekreterli?i görevini üstüne alacakt?.'

Yahya Kemal, Dr. Bahaeddin ?akir'le Paris'te tan??t???n? söyler ve ondan hiç de hay?rhah olmayan bir üslupla söz eder: 'Son derece basit kafal?yd?', der. '?yi okumu? de?ildi ve okuma?a da istidad? yoktu. Sapland??? fikirleri hiddet ve ?iddetle müdafaa ederek konu?urdu.' Yahya Kemal'e göre, Bahaeddin ?akir bir 'komitac?'yd? ve komitac?l??? Dr. Naz?m'dan ö?renmi?ti. Prof. Mardin de, 'Cemiyet'in izledi?i sert ve 'komiteci' taktikler'den söz ederken, bu 'taktikler'i, do?rudan, Dr. Bahaeddin ?akir'e atfeder gibidir.

?lginç olan, bugün bile tart??malar? süregiden 'Ermeni tehciri' meselesinde, 'tehcir' karar?n? kimin verdi?idir. Hüseyin Cahid Yalç?n, ?ttihad ve Terakki'nin önde gelenlerinden biri olmas?na ra?men, 'Tehcir' karar? konusunda bilgisi olmad???n? söylüyor ve ?unlar? yaz?yor: 'Tehcir i?inde Bahaeddin ?akir'in rolü nedir? En hususi toplant?lar?m?zda bile bu mesele te?rih edilmemi?tir, ayd?nlanmam??t?r. Aç?k, kat'i bir kanaatim yok, fakat ba?ka meseleler konu?ulurken a??zdan ç?km?? bir kelimeden, s?zm?? bir fikirden, zapt edilememi? jestlerden, has?l? gözle görülmeyen, fakat insanda ?üphe uyand?ran ince ve hafif delillerden bende kuvvetle peyda olan zanna göre, en büyük amili ve halik? odur: Yaln?z ba??na ?ark vilayetlerini dola?arak [tehcire] zemin haz?rlad???n?, esas? kararla?t?rd???n? ve ?ahsi kanaatlerini tatbike çal???rken, haiz oldu?u mevki dolay?s?yla, emirlerinin merkez-i umumi ve hükümet emirleri diye telakki olundu?unu ve hükümetteki baz? nafiz arkada?lar?n? da sürükledi?ini kuvvetle zannediyorum.'

Bahaeddin ?akir 1922'de Ermeni komitac?lar taraf?ndan öldürülmeden iki y?l önce Letonya'da Enver Pa?a ile birlikte tutuklu kalm??, daha sonra A?manlar taraf?ndan cezaevinden kaç?r?lm??t?r. Maceral? ve komitac? bir hayat! Hami?: 'Yüzler ve ?zler'de (A?ina Kitaplar) derledi?im portre yaz?lar?, tan?d???m insanlar?n portrelerinden olu?uyordu. Bundan sonra, zaman zaman, Bahaeddin ?akir örne?inde oldu?u gibi, tan?mad???m, ama hayatlar? ?u ya da bu biçimde beni ilgilendiren insanlar?n portrelerini yazmaya devam edece?im...