!áH€ ="justify">Kafkasya'da olu?turulacak bar?? ortam? Türkiye-Ermenistan dostluk ili?kileriyle birlikte di?er bölge ülkeleri için de bir istikrar döneminin ba?lamas? anlam?na gelmektedir. So?uk Sava?'?n bitimini simgeleyen Berlin Duvar?'n?n y?k?lmas?n?n sonuncunda SSCB, Aral?k 1991'de kendisini feshetti. Bu durum dünya politikas?nda önemli de?i?imlere/geli?melere ve de?erlendirmelere neden oldu. Türkiye'nin de bu küresel de?i?imlerden etkilenmesi kaç?n?lmazd?. So?uk Sava? sonras?nda Türkiye'nin Kafkasya ve Orta Asya politikas? içinde Ermenistan'a da olumlu stratejiler yöneltildi.

Türkiye, Sovyetler Birli?i'nin da??lmas?yla 1991'de ba??ms?zl???n? kazanan ve ekonomik güçlüklerle kar??la?an Ermenistan'a insani yard?mda bulundu. Türkiye s?n?r ticaretinin ba?lat?lmas?n?, karayolunun aç?lmas?n? ve direkt hava ba?lant?s?n?n sa?lanmas?n? gündemine ald?. Çünkü Osmanl? döneminde 'Millet-i Sad?ka' olarak adland?r?lan bu insanlarla iyi ili?kiler kurmak istiyordu. Hatta Karadeniz'e k?y?s? olmamas?na ra?men Ermenistan, Türkiye taraf?ndan 25 Haziran 1992'de imzalanan Karadeniz Ekonomik ??birli?i Te?kilat?'na kurucu üye olarak davet edildi.

'Ba??ms?zl?k sonras? Ermenistan'?n ilk devlet ba?kan? Petrosyan'a göre, tarihsel dü?manl?klar? bir kenara b?rak?p Türkiye ile ili?kiler düzeltilmedikçe, Rusya'dan tam manas?yla ba??ms?z olunamayaca??ndan' (International Herald Tribune, 25 May?s 1991.) 'reel politik' duruma göre hareket etmek gerekmekteydi.

Ancak Ermeni milliyetçilerin artan bask?lar?yla, Ermeni Parlamentosu ?ubat 1991'de, Kars Anla?mas?'yla belirlenmi? Türk-Ermeni s?n?r?n? tan?mad???n? aç?klad?. (Turkish Times, 12 ?ubat 1991.) Bunun üzerine Türkiye 1992'de, Ermenistan yaz?l? olarak iki ülke s?n?r?n? tan?d???n? bildirmedikçe diplomatik ili?ki kurmamaya karar verdi.

Ermeni ulusal ç?kar?n?n ve Ermenistan'?n devlet politikas?n?n olu?umunu etkileyen üç unsur bulunmaktad?r: Dünyaya da??lm?? Ermeniler (diaspora), Ermenistan Ermenileri; Da?l?k Karaba? Ermenileri. Bu üç unsurun çe?itli konularda farkl? ç?kar ve dü?ünceleri varsa da, 19. yüzy?l sonunda milliyetçi Ta?naksutyun (Devrimci Ermeni Federasyonu) partisi taraf?ndan geli?tirilen Haydat (Ermeni Davas?) anlay??? temelinde olu?an Ermeni ulusal ideolojisinde hemfikirdirler.

Ayn? zamanda diasporan?n uzun y?llar içerisinde geli?tirdi?i s?k? dayan??may? da mümkün k?lan geleneksel Haydat dü?üncesinin temelinde, pek az toplumda rastlanabilecek güçlü bir ma?duriyet psikolojisi vard?r.

20. yüzy?l?n ba?lar?nda Ermenistan d???ndaki ko?ullarda olu?turulan ve ba?ta Asala olmak üzere çe?itli karanl?k Ermeni örgütlerinin Türk vatanda?lar?na uygulad?klar? terörle peki?tirilen Haydat doktrininin ba?l?ca üç amac? vard?r:

1. 'Tarihi Ermeni topraklar?n?n geri al?nmas?' ve 'Büyük Ermenistan'?n kurulmas?; 2. Dünyan?n çe?itli bölgelerine da??lm?? Ermenilerin, tekrar Ermenistan'a dönmesi; 3. Sosyal devletin kurulmas?.

Kafkasya'da olu?turulacak bar?? ortam? Türkiye-Ermenistan dostluk ili?kileriyle birlikte di?er bölge ülkeleri içinde bir istikrar döneminin ba?lamas? anlam?na gelmektedir.

Bu konuda Türkiye'nin beklentileri ?öyle s?ralanabilir: 1. Ermeniler 'sözde soyk?r?m' iddialar?ndan, Türkiye'den toprak ve tazminat isteklerinden vazgeçmelidir; 2. 23 A?ustos 1990'da kabul edilen Ermenistan Ba??ms?zl?k Bildirgesi'nin 11. maddesinde yer alan Türkiye'nin do?usu kastedilen 'Bat? Ermenistan' ifadesi ç?kar?lmal?d?r;

3. Ermenistan , s?n?r?n belirlendi?i 2-3 Aral?k 1920 Gümrü ve 16 Mart 1921 tarihli Kars Anla?malar?n?n yürürlükte olmad??? iddias?ndan vazgeçmelidir;

4. Ermenistan i?gal etti?i Azerbaycan topraklar?ndan çekilmeli ve Nahçivan-Azerbaycan yolunu açmal?d?r. Ermenistan d???nda ya?ayan diasporadan gücünü alan Ta?nak partisinin, Petrosyan'?n iktidardan uzakla?t?r?lmas?ndan sonra, Ermenistan'da gücünü hissettirmesiyle Haydat doktrini tekrar gündeme gelmi?tir.

Son günlerde ise, Agos Gazetesi Genel Yay?n Yönetmeni, Ermeni as?ll? ve Türk vatanda?? H?rant Dink'in öldürülmesi, di?er taraftan Ermenistan hükümetinin 'sözde Ermeni soyk?r?m?'n? farkl? ülkelerin parlamentolar?nda kabul ettirmeye çal??malar?na h?z vermesi; Türkiye-Ermenistan sorunlar?n?/ili?kilerini tekrar gün yüzüne ç?km??t?r.

'Millet-i Sad?ka', Haydat doktrinini güçlü bir ?ekilde gündeme getir(til)dikçe; Ermenistan, Türkiye'yle ili?kileri rasyonel diyalogdan uzakla?t??? ve imkâns?zla?t??? bir noktaya gitmeye devam edecektir.