!Şõàà="justify">NEVZAT Atal, dün Sabah'ta yay?nlanan haberinde, Gomidas Enstitüsü'nün direktörü tarihçi Ara Sarafyan ile Türk Tarih Kurumu'nun ba?kan? Prof. Yusuf Halaço?lu'nun biraraya gelme konusunda anla?t?klar?n? yaz?yordu. Ermeni soyk?r?m iddialar? ile ilgili olarak, Türk ve Ermeni taraflar?n ilk akademik birlikteli?i anlam?na gelecek olan bu bulu?mada, Harput'ta 1915 y?l?nda ya?ananlar ele al?nacak ve her iki taraf, sahip olduklar? belgeler üzerinde bir de?erlendirme yapacaklar. Harput, bugün Elâz?? ilinin s?n?rlar? içinde bulunan tarihi bir yerle?im merkezi idi. Geçmi?i isyanlarla dolu olan Harput'ta, Birinci Dünya Sava??'ndan hemen sonra bu defa Ermeni ayaklanmas? ya?anmas? üzerine, Ermeni nüfus 1915 y?l?ndaki tehcir kanununun kapsam?na al?nm?? ve Osmanl? ?mparatorlu?u'nun ba?ka bölgelerine nakledilmi?ti. Ara Sarafyan ile Prof. Yusuf Halaço?lu hakikaten biraraya gelebilirlerse, Harput'ta 1915'te ya?ananlar? tart??acaklar. Sarafyan, Harput'ta bir "soyk?r?m, kötü muamele yahut katliam" uyguland???n? iddia eden belgeleri ortaya koyacak; Halaço?lu da tehcir ve yeniden yerle?tirme ile ilgili Osmanl? kay?tlar?n? gösterecek. Ben, Türk ve Ermeni taraflar?n biraraya gelmeye kararl? gibi olduklar?n? görünce, 1915'te imparatorlu?un Dahiliye Naz?r?, yani ?çi?leri Bakan? olan ve Ermeni tehcirinin mimar? say?lan Sadrazam Talât Pa?a'n?n ?imdi bende bulunan belgelerinde geçen Harput, yani Elâz?? ile ilgili baz? kay?tlar? bu bulu?ma öncesinde yay?nlamak istedim.

B?R MADENE DE EL KONMU?
Sadrazam Talât Pa?a'n?n tehcir belgelerinde, Elâz??'da 1914'te 70 bin 60 Ermeni'nin ya?ad??? ve yine Elâz??l? olan 2 bin 201
Ermeni'nin de, daha önceden ba?ka yerlere göçetti?i görülüyor. Belgelere göre, Birinci Dünya Sava??'n?n patlamas?ndan hemen sonra, s?n?r bölgelerinde di?er do?u illerinden kaçarak Elâz??'a gelenlerin say?s? ise, 5 bin 88. ?syanlara sahne olen Elâz??'daki bütün Ermeniler, 1915 tehcirinde imparatorlu?un ba?ka bölgelerine gönderilmi? ve ?ehrin Ermeni nüfusu s?f?ra indirilmi?. Ayn? uygulana Erzurum, Bitlis, Van, Diyarbak?r ve Trabzon'da da yap?lm?? ve bu vilâyetlerde de tek bir Ermeni bile b?rak?lmam??. Talât Pa?a'n?n belgeleri, 1914 say?m?n?n eksik yap?ld???n? gösteriyor, zira say?m sonuçlar?yla tehcir say?lar? aras?nda az da olsa baz? farklar bulunuyor. Say?m belgeleri Elâz??'da 1914 say?m?nda 70 bin 60 Ermeni'nin ya?ad???n? gösterirken, Talât Pa?a, sürgüne gönderilen Elâz??l? Ermeniler'in say?s?n? 74 bin 206 olarak veriyor. Pa?a, Ermeniler'e ait olan ve Elâz??'da tehcir sonras?nda bo? kalan evlerin say?s?n?n da 3 bin 500 oldu?unu ve yine Ermeniler'e ait bir bak?r madenine de el kondu?unu yaz?yor. Sadrazam Talât Pa?a'n?n özel ar?ivinde bulunan bir ba?ka belgede ise Elâz??'dan ?zmit'e 2, Bolu'ya 37, Adana'ya 303, Mara?'a 2, Sivas'a 63, Beyrut'a 63, Kastamonu'ya 2, Konya'ya 1, Ayd?n'a 254, Suriye'ye 585, Zor'a 76, Halep'e 606, Urfa'ya 84, Ankara'ya 6, Musul'a 112 ve Ni?de'ye de 5 Ermeni'nin gönderildi?i kaydediliyor. Pa?a'n?n tehcirle ilgili haritalar?nda ise, sürgün edilen nüfusun Musul, Halep, Suriye ve Zor'da yani bugünün Kerkük çevresinde iskân ettirildi?i görülüyor.