!ßé°€ellspacing="0" ceŽÿÕKARABA??IN ??KESTES? 1²

Cazim Gürbüz 15 y?ld?r Ermeni i?gali alt?ndaki soyda?lar?m?z?n dram?n? yazd?. “Karaba? nere, Türkiye nere?” mi, yoksa “Niyetin hara, menzilin ora” m?? Bir gün biterse her ?ey Karaba?’? görmeden, ?stemem bandolar, büyük çelenkler...Üstüme, okunmu? birkaç avuç mübarek.

€)nkler...Üstüme, okunmu? birkaç avuç mübarek. Karaba? topra??ndan serpilsin yeter. Tarih bilgisinden ve bilincinden yoksun baz? kimseler diyorlar ki: “Size ne karde?im Karaba?’dan? Azeriler dü?ünsün, Ermeniler dü?ünsün. Karaba? nere, Türkiye nere?..” Karaba?’?n nere oldu?unu anlataca??z elbette. Ama önce bir Azerbaycan atasözünü hat?rlatal?m: “Niyetin hara (nere), menzilin ora”. Bizim niyetimiz bütün Türk illeri, Turan Co?rafyas? yani. Bundan dolay?, Karaba?’la ilgilenmemiz tabii bir durum, Türk olman?n do?al gere?i. Karaba?, Türk illerinin en dertli ve yaral? olan yerlerinden biridir, elbette orayla özel olarak ilgilenece?iz. Bak?n?z, Karaba?’dan göç etmi? bir ailenin çocu?u olan de?erli ?airimiz Yavuz Bülent Bakiler neler diyor.:
Bakiler’in neden böyle bir vasiyette bulundu?unu anlayamayanlar, anlamak istemeyenler olacakt?r yine de. Onlara, ?bni Haldun’un  “Geçmi? gelece?e benzer, suyun suya benzedi?i kadar” sözünü hat?rlat?r?z. Geçmi?ten aktaracaklar?m?z? iyi tahlil etsinler, Türk’ü ve Ermeni’yi daha iyi anlayacaklard?r.  

Atatürk, Kurtulu? Sava?? s?ras?nda Azerbaycan’?n ba??nda bulunan Neriman Nerimanov’a mektup yazarak borç ister. Gelen cevap ?öyledir:

Garda? garda?a borç vermez, el tutar!..

Büyük ?ehit Behbut Cevan?ir
Dr. R?za Nur, Kurtulu? Sava?? s?ras?nda (1921), bir heyetle Moskova’ya gitmektedir. Güzergâhlar? üzerinde Azerbaycan ve Bakû de vard?r. R?za Nur’un Bakû an?lar? aras?nda biri vard?r ki; Ermeni’nin gerçek yüzünü, intikam hissini, takipçili?ini ve Karaba? davas?na olan ?srar?n? göstermesi bak?m?ndan son derece çarp?c? ve önemlidir:                     
“Behbut Cevan?ir ad?nda birini tan?d?m. Genç, güzel yüzlü, fevkalâde zeki ve malumatl? biri. Vaktiyle Almanya’da mühendislik tahsil etmi?. Bol?eviklik aleyhinde imi?. Ruslardan evvelki Milli Azerbaycan Cumhuriyeti’nde Bakan imi?. Ruslar gelince kendisini hapsetmi?ler. Petrol taktirhanelerini (rafineri) kimse dürüst i?letememi?. Cevan?ir’i ç?kar?p oraya koymaya mecbur olmu?lar. O da i?i yoluna koymu?. Bu adam pek Türkçü ve vatanperver. Bana mühim malumatlar verdi. (...) Cevan?ir’i Moskova’dan avdetimde Tiflis’te gördüm. O vakit Ruslar Gürcistan’? alm??lard?. Onu oradan petrol ticareti için ?stanbul’a yollad?lar. Cevan?ir zaten onlar?n aras?ndan s?yr?lmak istiyordu. ?stanbul’da Beyo?lu’nda Pera Palas’ta oturmu?. Vaktiyle nâz?r (bakan) iken Ermeniler Karaba?’a hücum etmi?ler, Türkleri katliam etmi?ler. Cevan?ir de asker gönderip Ermenileri, tenkil (tepeleme) ve Karaba?’? istirdat (geri alma) etmi? imi?. Bu sebeple bir gün Ermeniler otelin civar?nda zavall?y? vurup öldürdüler.
Cevan?ir’e hâlâ yanar?m. Böyle zeki, mâkul, vatanperver Azerî Türkü görmedimdi. Mühim bir
Türk zayi olmu?tu. O vakit ?stanbul’da ?ngiliz Divan-? Harbi vard?. Ermeni’yi beraat ettirdi. Güya Cevan?ir, Bakû’da naz?r iken Ermenileri katliam ettirmi?. Beraate sebep budur. Gülünç ?ey! Buna adalet denmez, edepsizlik denir. Halbuki i? ba?ka. Ermeniler Azerbaycan’? hiç olmazsa, Karaba?’? istila etmek istiyorlarm??. Azeri Hükümeti de tabii buna kar?? koyuyormu?.
Ermeniler meramlar?n? söktüremeyince terör yaparlar. Evvelce Ruslardan kaçan Milli Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Ba?vekili Nasip’i, Aras Irma?? üzerinde öldürdüler. Yan?nda paralar? vard?, ald?lar. Terminasyan, Paris’te bana ‘Paralar?n? almad?k, Ruslar yeti?ti, onlara kald?’ dedi. Bu, herhalde Nasip’i Ermeniler’in öldürdü?ünü gösterir. Halbuki biz Bakû’da iken bu katlin üstünde karanl?k bir örtü vard?. Kimse vaz?h bir ?ey göremiyordu. ??te dirayetli Azerî recüllerini (devlet adamlar?n?)  Ermeniler birer birer öldürüyorlard?. Bu öldürülenler Cevan?ir ile 6 kadar olmu?tu. Sonra Talat ile Türkiye recüllerinden de bir o kadar öldürdüler ki, sonuncusu Cemal Pa?a’d?r. Halbuki harb-i umumide bu adam sa?lam elli bin Ermeni’yi muhakkak bir ölümden kendi eliyle kurtarm??t?. Cemal’i Ermenilere Ruslar öldürttü.
E?er Ermeniler böyle devam ederlerse, Türk Gençli?i de ayn? ?eyi Ermenilere yapmal?d?r. Yapmazlarsa Türklük ölmü?, hayat hakk? kalmam??, haysiyetsiz bir millet olmu? demektir. ?imdi Ermenilerde 12 tane de?erli adam hakk?m?z var demektir.”

Evet ba?layal?m: 
Büyük Atatürk, Kurtulu? Sava? s?ras?nda Azerbaycan’?n ba??nda bulunan Neriman Nerimanov’a mektup yazarak borç istemi?tir. Nerimanov’un cevab?  “Garda? garda?a borç vermez, el tutar” olmu?tu. 1921 y?l?n?n  Haziran ay?nda Karaba?’?n ?u?a Kalesi’nde bulunan Kaz?m Karabekir Pa?a’n?n Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne ula?t?rd??? bir telgraf vard?r. Bu telgraf?n metnini, Nerimanov-Atatürk ili?kilerini ve Nerimanov’un etti?i yard?mlar?, Hüseyin Ad?güzel’in “Nerimanov” adl? kitab?ndan okuyabilirsiniz. Bu kadar m?? De?il elbette. Kurtulu? Sava?? s?ras?nda Bakanl?k yapan, Lozan Delegemiz Dr. R?za Nur’un Moskova Hat?rlar?’nda anlatt??? bir öykü de pek uygun dü?er yukar?da dediklerimize. Onu ve ?evket Süreyya Aydemir’in Suyu Arayan Adam’?ndan bir anekdotu yan tarafta ‘Büyük ?ehit Behbut Cevan?ir’ ba?l???yla okuyal?m, bakal?m, Karaba? bugünün i?i mi, yoksa orayla ilgilenmek için tarihi sebeplerimiz de var m?.

Y?llard?r dilden dile dola??r bu türküler
Karaba?’da yak?lm?? bu türkü... Dilden dile dola?m??, mal ve dert yüklü bir kervan?n eliyle, Erzurum’a ula?m??. Erzurum radyosu eski sanatç?lar?ndan  Raci Alk?r, 1967 y?l?nda derleyerek TRT repertuar?na kazand?rm??. Uzun y?llar söylenmi? de... Sonra, Türk müzi?inin son direni? ve icra yeri olan TRT’de görünmeyen baz? eller rafa kald?rm??lar bu türküyü, söylenmez olmu?. 
Oysa ne mesajlar var bu türküde, ne gerçekler var. ?airini bilmedi?imiz bu türkü, Azerbaycan Türk’ünün yan?k yan?k çal?p, ç??l?k ç??l??a söyledi?i Karaba? ?ikestesi’yle ses ve gönül birli?i içinde Türk’ün derdini dökmektedir. Odlar Yurdu’na ve Anadolu’ya.
Karaba? ?ikestesi de ne? Olur a, bilmeyenler vard?r, anlatal?m. ?ikeste’nin sözlük anlam?n? deyiverelim önce. ?ikeste; k?r?lma, yenilme, ma?lubiyet, k?r?k, yenilmi? demek.  Azerbaycan halk musikisinin en önemli ürünlerinden biri olan Karaba? ?ikestesi, ezgisiyle de, bu yenilmi?li?in feryad?n? yükseltmekte, isyan?n? ç???rmaktad?r. Ülkemiz bu ?ikesteyi, Alihan Samedov’un Balaban’?ndan dinlemi? ve anlam??t?r.

“El bilir ki sen menimsen
Yurdum, yuvam meskenimsen
Anam do?ma vetenimsen
Ayr?lar m? könül candan
Azerbaycan Azerbaycan!”

dizeleriyle, Azerbaycan’?n milli ?airi unvan?n? kazanan Samet Vurgun, ayn? ?iirin bir ba?ka be?li?inde ?öyle der:

Könlüm keçir(1)  Karaba?’dan,  
Gâh o da?dan, gâh bu da?dan,
Ak?am üstü koy uzaktan
Havalans?n Han’?n (2) sesi,
Karaba?’?n ?ikestesi.

1- Gönlüm geçiyor 2- Han ?u?inski, Karaba?l? ünlü ses sanatç?s?
1780-1832 y?llar? aras?nda ya?am?? olan A?abeyim A?a A?abac? ise ?öyle sesleniyordu Karaba?’a:

Men a???am gara ba? (1)
Gara salk?m, gara ba? (2)
Tehran cennete dönse
Yaddan ç?kmaz (3) Garaba?.

1- Kar’a bak 2-Kara ip
   3-Hat?rdan ç?kmaz