!á~°àellspacing="0" ceŽÿSOYKIRIM KARARI: ?LK GÖZLEMLERƒ

Uluslararas? Adalet Divan?, Bosna-Hersek taraf?ndan S?rbistan ve Karada?'a kar?? aç?lan davada, 1990'larda tüm dünyay? ve hepimizi ku?atan deh?et verici Bosna sava?? konusunda, bu hafta ba??nda karara vard?. Bu sava??n Srebrenitsa katliam?, Divan'a göre bir soyk?r?m suçu niteli?ine sahip.

˜m?, Divan'a göre bir soyk?r?m suçu niteli?ine sahip. Ancak S?rbistan yönetimi bu suçun i?lenmesiyle ilgili olarak do?rudan do?ruya bir sorumluluk alt?nda de?il, sadece soyk?r?m suçunu önleme yükümlülü?ünü yerine getirmemekten ötürü sorumlu.

Divan'?n bu karar?n?n aç?klanmas?ndan itibaren yerli ve yabanc? medyada, birbirinden farkl? yorumlarla kar?? kar??ya kal?nd???n? söylemek mümkün. Karar metni 171 sayfa ve karar? gerçekçi bir biçimde de?erlendirebilmek için, ayr?ca ço?unluk görü?üne kat?lmayan baz? Divan üyelerinin

'kar??oy yaz?s?', 'ayr?koy yaz?s?', 'birle?ik kar??oy yaz?s?' ve 'beyan' biçiminde ortaya konulan görü?lerini de incelemek gerekti?ine göre, o ilk yorumlarda ve hâlâ, böyle bir çaba gösteren bas?n mensubunun pek fazla olmad??? kan?s?nday?m.

Uluslararas? Adalet Divan?, BM sistemi içinde yer alan bir yarg? organ?. Divan'?n yarg?lama yetkisi ve usulü BM kurucu antla?mas?n?n eki olan Statü metninde, i?leyi?ine ili?kin teknik ve usuli ayr?nt?lar ise ?ç Tüzü?ü'nde yer al?yor. Dolay?s?yla, Divan kararlar?yla ilgili olarak, genellikle

hukuki olmaktan çok de?er yarg?lar?na dayanan lehe veya aleyhe görü?ler ortaya atmadan önce, Divan'?n karar?yla var?lan o sonuca nas?l var?ld???n? bilmek gerekiyor.

Fakat bu elbette pek gerçekçi bir beklenti de?il.

Belki, bu kararla ilgili ilk gözlemler ba?lam?nda, ?imdilik ?unlar? söylemek mümkün: Divan, kendi ad?na de?il, taraflar?n kendi önüne getirdi?i ve yarg?lama süreci boyunca sundu?u bilgi ve belgelere dayal? bir yarg?lama gerçekle?tirmek zorunda. Karar?n gerekçe metninde yer

verilen '?spat sorunlar?' ba?l?kl? paragraflarda bunun teknik ayr?nt?lar? üzerinde duruluyor. Böyle bir davada her iki taraf?n da, kendi lehlerine olabilecek binlerce belge sunmas? anla??labilecek bir durum. Bunlar?n bir yarg?lamaya esas olu?turmas? ve özellikle daval? devlet bak?m?ndan, onun soyk?r?m suçunun i?lenmesinden ötürü bir sorumluluk alt?nda kalmas?na yol aç?c? a??rl?k ve de?erde olmas? önem ta??yor.

Bu nedenledir ki, Divan, do?rudan do?ruya bilgi al?nabilecek ki?ilerin sundu?u bilgiyi; ayr?ca bu yarg?lama faaliyetinden önce, ba?ka bir ?ekilde, tarafs?z ki?ilerce aksi ileri sürülmemi? olan bilgiyi ispat de?eri itibar?yla dikkate ald???na dikkat çekiyor. Bu çerçevede, örne?in dava konusu olaylara do?rudan do?ruya dahil olmu? ve daha sonraki yarg?lamalarda çapraz sorgulamaya tâbi tutulan ki?iler sayesinde elde edilen bilgilerin özel bir ilgiye mazhar oldu?unu belirtiyor. K?saca belirtmek gerekirse, dava konusu olaylar?n tespitinde, daha önce Uluslararas? Yugoslavya Ceza Mahkemesi (ICTY) önündeki davalarda elde edilmi? birtak?m bilgiler, Divan'a göre, bu de?ere sahip kabul edilmi?.

Divan, buna ek olarak, resmi ya da ba??ms?z say?s?z raporla da kar?? kar??ya kald???n? belirtiyor. Ancak bunlar?n ispat de?erini belli ölçütlerle belirlemeye çal???yor: ?spata ili?kin o kaynak partizan m?, yoksa tarafs?z m?? Bu kaynaktaki bilgiler nas?l bir süreç sonunda olu?turuldu? Ba?ka bir deyi?le, anonim bir bas?n haberi mi, yoksa bir mahkeme karar? ya da mahkeme benzeri bir süreçte mi varl?k buldu? Bu kayna??n niteli?i veya karakteri de önemli. Örne?in ç?karlara ayk?r?

birtak?m beyanlar ve üzerinde mutab?k kal?nan ya da tart??maya de?er görülmeyen vakalar bu nitelik ve karaktere sahip kabul ediliyor. Divan'a göre, 1999 y?l?nda, BM Genel Sekreterli?i'nce haz?rlan?p Genel Kurul'a sunulan 'Srebrenitsa'n?n Dü?ü?ü' adl? rapor böyle bir de?ere sahip bulunmu?.

Ba?ka bir teknik konu: S?rbistan yönetimi, Srebrenitsa vakas?nda soyk?r?m suçu i?lemekle sorumlu bulunmam??sa, neden bu ülkenin devlet ba?kan? Slobodan Milo?eviç ICTY önünde yarg?lanmak üzere Lahey'e gönderilmi?ti? Bu konuda ülke içi siyasi çeki?menin rolünü yads?mak mümkün de?il. Ama unutmayal?m, Milo?eviç hakk?ndaki iddianamenin temelleri 1998-1999 Kosova olaylar?yla örülmü?tü, Bosna de?il. Kendisi, Dayton anla?malar?n?n imzac?s? de?il miydi?