!ßé°€ce="Verdana" sizeŽÿKARABA??IN ??KESTES? 5Û

“Ya Salat?n’?n sesini kesmeliydim, ya da hamam?z? öldürecekdiler. Mecbur olub 200 neferi hilas etmek için öz balam? bo?dum...” 1991’te alevlenip 1993’te ate?kesle sona eren Karaba? muharebelerinde Salat?n’?n öyküsü gibi inan?lmaz olan? ender elbette. Ama, son derece trajik, ibret dolu ve yürek yakan çok öykü var.

_2aycanl? bir ?air. SSCB döneminde bile, Türkçülük ve Turanc?l?k etmi? , Azerbaycan’?n azat olmas?n? hayk?ran bir yi?it adam. ?u dizeler o günlerde yaz?lm??:”
Azatl??? istemirem zerre zerre gram gram
Golumdaki zencirleri g?ram gerek
G?ram g?ram!
Azatl??? istemirem bir hap kimi (gibi)
Derman kimi
?steyirem
Sema kimi
Güne? kimi
Cihan kimi.
Çekil çekil ey gesipkâr (gaspç?)
Men bu yurdun hak sesiyem
Gerek de?il s?ska bulak (p?nar)
Men ummanlar te?nesiyem (susuzuyum)
Ulutürk,  “Vahit (Bir, bütün)  Azerbaycan” ? da yak?n ülkü etmi?ti kendisine. 1828 Türkmençay? Antla?mas?’yla Azerbaycan’?n ?ran’da kalm?? olan parças?ndaki o büyülü Tebriz ?ehrinin ad?n?, ad koymu?tu o?luna.
Anan süt veriptir, fakat men sana,
Gö?sümde közeren od’u * vermi?em,
Seçip milyon milyon adlar içinden
Dünyada en gözel ad? vermi?em.
* (köz olmu? ate?.)
Tebriz büyüdü, delikanl? oldu, bakt? ki Karaba?’a sahiplenmek istiyor Ermeniler. Bakt? ki babas? Bakû Azatl?k Meydan?’nda: 
“Bu sert a??r günlerde
Men, âli ba? kumandan
Olsam da olmasam da
Azerbaycan ad?na
Emredirem silahlan” demekte.
Silahland?, gitti Karaba?’a, çarp??t?,
?ehit dü?tü.  

Küçük Salat?n’?n hazin ve inan?lmaz öyküsü...
Dünkü yaz?m?z?n son bölümünde verdi?imiz ?emsi Belli’ye ait ?iirde anlat?lanlarda asla abartma olmad???n?, Muhsine Helimo?lu Yavuz’dan dinleyece?imiz bir öykü, kan?tlay?p perçinleyecek. Azerbaycanl? akademisyen Azad Nebiyev’in ?l Ah?r Çar?ambalar eserini Türkiye Türkçesi’ne kazand?rm?? bu de?erli akademisyen-yazar, kitab?n sonuna da Azerbaycan izlenimlerini eklemi?. Bu izlenimlerden birisi, Hocal?’ya ve yine bir çocu?a dair:

“Akademi’de (Azerbaycan ?limler Akademisi) halk bilimi doktoru olarak çal??an Halide Kuliyeva’n?n anlatt??? bir olay oldukça trajikti. Hocal? katliam?ndan kaçan kad?nlardan birisi, sakland?klar? ormanda a?layan bir ya??ndaki Salat?n adl? k?z?n? susturamay?nca, sesinin duyulmas?ndan korkarak bo?mu?. Ölüsünü gömmeye vakit bulamad??? için de beraberinde ta??mak zorunda kalm??. ?ki saatlik bir kaç??tan sonra dinlenmek için oturduklar?nda, çocu?un ölmedi?ini k?p?rdad???n? görmü?ler. Televizyon günlerce bu olay? vermi?.”

Ben bu öyküyü, Muhsine Han?m’?n kitab?ndan 7-8 y?l önce okudum. Bu yaz? dizisini haz?rlarken Salat?n K?z’?n izini sürmek istedim, acaba ne oldu diye merak ettim. Azerbaycan’daki dostlara sordum, ço?u unutmu?tu bu öyküyü, ama biri, bir web sitesini söyledi bana, “Oraya bak göreceksin!” dedi. Bakt?m ve gördüm. ??te gördüklerim, siz de okuyun, görün:

Salat?na kömek (yard?m) edin
25 -26 s?na keçen gece Fevral 1992-ci : ‘Hocal? faciesi’
Her terefden ermeni fa?istleri Hocal?’y? muhasaraya alm??d?lar. 26 Fevral (?ubat) 1992-ci ilde heyat yolda??m (e?im) polis serjant? Yelmar Naib o?lu döyü?de ?ehid oldu. 17 nefer (ki?iden olu?an) aile üzvlerimden (üyelerinden) baz?lar? ?ehid baz?lar? itkin (kay?p)  dü?dü. Men balaca (ufac?k) Salat?n’? (18 ayl?q körpe idi) küreyime  (s?rt?ma) ba?lay?b me?eye (ormana) kaçd?m. Me?ede dörd gün ac-susuz, kar’?n içinde yol getmeye ba?lad?q. Biz Qarqar çay?n? keçerken ayaqlar?m?z island?, ayaqqab?lar?m?z? ise su apard? (götürdü). Daha sonra bizim kimi, ermeni basq?n?ndan qaçan Hocal?larla birle?dik. Me?ede (ormanda) ermeniler bize aman vermirdiler. Her tarafdan gülle, partlay?? ve insan feryadlar?n?n sesleri e?idilirdi. Salat?n sengimek (dinmek, durmak) bilmeyen partlay?? seslerinden diksinerek a?lama?a ba?lad?. Ermeniler çok yak?nda idiler. Sesi e?idib bizi esir ede bilerdiler. Yan?m?zda iki yüze yah?n Hocal? sakini var idi. Ham?s? (hepsi) vahime (kayg?) içinde yüzüme bah?rd?. Her ?ey gün kimi ayd?n idi. Ya Salat?n’?n sesini kesmeli idim ya da , ham?m?z? (hepimizi) öldürecekdiler. Salat?n’?n a?z?na ne qeder  kar , buz verdimse u?ah (çocuk) sesini kesmedi. 200 nefer adam?n hayat? menden as?l? idi (bana ba?l? idi). Ba?ka çarem galmad?... Mecbur olub 200 neferi hilas etmek (kurtarmak) üçün öz balam? bo?ub öldürdüm. Amma meyitini (ölüsünü) atmad?m daha do?rusu ata bilmedim. Me?ede yol gederken u?a??n ayaqlar? aç?larken onu üstünü örtürdüm. Daha sonra içimden güclü yan?? hissi duydum (içim yan?yordu). Ne kadar kar yedimse yan??m yatmad? (hararetim sönmedi). Ayd?n adl? ya?l? bir neferden (ki?iden) meni güllelemesini hahi? etdim (kur?unlamas?n? rica ettim). Çünki art?k yol gede bilmirdim. Ayd?n day? mene : “K?z?m , balam bu hadiseden sonra men balam? öldürerem amma seni yoh” dedi. Daha sonra ermenilerin muhasaras?na dü?dük. Güclü döyü? ba?lad?. Ölen öldü . Çohlu yaral?m?z var idi. 80-90 neferin ayaqlar? donmu?du, yeriye bilmirdik. Bizi esir edib bir tövleye y??d?lar (kapatt?lar). Aram?zda ermeni dili bilenler var idi. Dediler ki, ermeniler bizi yand?racaqlar . Buna haz?r idik çünki, onlar?n etdikleri vah?ilikleri e?itmi?dik. Bir müddet sonra küreyimde (s?rt?mda) ne ise istilik (bir s?cakl?k) , bir nefes hissettim. Evvel mene ele geldi ki (Sand?m ki) deli oluram. Sonra Mahire ad?nda ya?l? bir qad?n: “Balan sa?d?r... ya?ay?r” dedi. Sanki dünyalar? mene verdiler. Bir ana üçün bundan böyük sevinc ola bilmezdi. Tahminen be? saatdan sonra bizi esirlikden azad edib, A?dam hestahanas?na getirdiler. Oradan ise bizi Bakû’ya getirdiler. Alt? ay hestehanada yatd?k . Bütün bunlar?n ac?s?n? ya?amak bize baha ba?a geldi (pahal?ya mal oldu). Ayaklar?m?z dondu, Yüreyim hasta dü?dü, a??r cerrahiyye ameliyyat? keçirdim. Onkoloji hestahanada müalice al?ram (tedavi görüyorum). Hal haz?rda birinci qrup Qaraba? eliliyem (maluluyum). Küçük Salat?n ise kelle daxili tezyiq (beyne bas?nç), el ve ayaq barmaklar?n?n donmas? ile bu facieyi ya?ad?. Hal haz?rda Salat?n’?n bir gözü tamamile görmür.
Bu vahta kadar onu uroloji, nevroloji ve göz hestahanas?nda müalice etdirmi?em. Amma indi buna imkan?m çatm?r (gücüm yetmiyor). Ald???m teqaüd (emekli maa??) ise ancaq gündelik çörek puluna çat?r (Ekmek paras?na yetiyor). Meni e?iden bütün insanlardan derdimize ?erik ç?hma??  (ortak olmay?) rica edirem.

Ehmedova Mü?kinaz (Salat?n’?n anas? )
Elaqe (?rtibat) telefonu : ( + 99412) 4411896
Hesap No : 138310000

?u?a’ya sis çöktü
Bu ?ehri bilmeden, Karaba?’? bilemeyiz. ?u?a 18. yüzy?lda Karaba? Han? Penah Ali Han taraf?ndan kurulmu? bir ?ehir

?u?a’dan çe?itli vesilelerle söz ettik daha önce.  ?imdi daha etrafl?ca söz edelim. ?u?a bilinmeden Karaba? bilinmez. Bu ?ehir, 18. yüzy?lda o zamanki Karaba? Han? Penah Ali Han taraf?ndan kurulmu?. Penah Han’?n o?lu ?brahim Han döneminde de büyüyüp geli?mi?, kalesi yap?lm??.
?u?a’n?n da?lar?, ba?? dumanl?,
G?rm?z? goftal? (1), ye?il tumanl? (2),
Derdinden ölmeye çohtur gümanl?(3)
Ay g?z, bu ga?, bu ne göz, bu ne tel (4)
Ölürem derdinden onu bil.
1-Cepkenli
2-Pantolon
3-?stekli, gönüllü
4-Saç              
Bu türkü, ?u?a ile özde?le?mi?tir adeta. ?u?a’n?n sisi ve duman? da bu türkü kadar me?hur. ?iirlere, öykülere konu olmu?. Azerbaycanl? ünlü yazar ve devlet adam? Elçin’in uzun bir öyküsünün ad?:  “?u?a’ya Sis Çöktü” ad?n? ta??r. Karaba?’?n mutlu günlerinden kalma bir a?k öyküsü. ?u bayat? ile ba?l?yor:
?u?a’ya duman gelip,
Üre?e güman gelip,
Her derdimi, serimi,
Sinemden govan gelip.
Ama ne yaz?k, Azerbaycanl?lar’?n  “Ülkenin Dilber Kö?esi” olarak niteledi?i ?u?a, Ermeni’nin askerî ba?ar?s?ndan ve kahramanl???ndan de?il, Azerbaycan Ordusu’nun oradaki yetkililerinin gaflet, dalalet ve hatta h?yaneti sonucu yitirildi.

Ve Murov da?? ve Laçin ve...
Murov Da?? (3720 metre yükseklikte), Da?l?k Karaba? da?lar?ndan bir da?. Öbür da?lardan fark?; zaferi de, bozgunu da görmesi. Karaba? sava?? s?ras?nda, Azerbaycan güçleri önce, Ermenileri söküp att?lar Murov Da?’dan gerilere. Ancak, Bakû, Azerbaycan’?n milletvekili ?airi Sabir Rüstemhanl?’n?n dedi?i gibi ba?ka havadayd?.
Gözü oyun gezir, ey?-i?ret gezir
(gözü oyunda, e?lencede)
Kan?m?z batt?kça kan udur
(yutuyor) Bakû.
Pazar havas?nda, pul (para) ?????nda
?u?a’y?, Laç?n’? unudur Bakû.
Ordu terbiyesi ve disiplininden uzak bir avuç mücahit, Ruslar’?n silah, e?itim ve destek verdi?i Ermeni Ordusu kar??s?nda tutunamad?. Kelbecer dü?tü en son ve Murov Da??, bozgun da?? oldu. O günleri, biz de ?iirle?tirmi?tik.  “Ah Laç?n, Can Laç?n / Can sana kurban Laç?n” mahn?s?n? söylemeden önce, Ben Murov Da?? adl? bu ?iiri bir okuyal?m:
Ben Murov Da??                        
Ben Karaba?’da diklenen ulu.
Dumanl?, imanl? ve gümanl?y?m
Uzaktan giz dolu görünürüm
Yak?ndan heybetli.
Ben Murov Da??
Dupduru gözelerimde dupduru Türkçe
Derelerim türkü ça??r?r gündüz-gece
?lim, obamd?rlar çevremdeki ?ehirler
Laç?n, ?u?a, Hocal?, Kelbecer, Tovuz
Bin y?ld?r bizle biz
Bin y?ld?r O?uz
Ben Murov Da??
Sütünü emziremeyen ana
Dervi?i kalmayan ermi?
Laç?ns?z kald? Laç?n
Bozkurtsuz ?u?a boyun bükermi?
En balaca balam?
Dün ald?lar elimden
Tutsak dü?tü ?irin dilli Kelbecer
Ben Murov Da??!
Ben girov da??!
Yüre?im doluncas? ?ehit kanlar?
A??p gitti, yaln?z koydu beni
Yurdunu yitiren sonuncu kervan
Kula??mdan silinmez o yan?k a??t, bilge    
bayat?:
“Kula?ad?r
Ç?kan söz kula?ad?r
Devran bele mi döner
A?a kul, kul a?ad?r.”